Συντάκτης: ΔΥΟ Newsroom

Νικόλαος – Τιβέριος Οικονόμου
Νευρολόγος/Κλινικός Νευροφυσιολόγος/Ειδικός Ιατρός του Ύπνου-Επιληψίας,
MSci (Επιληψία), PhD – ESRS Somnologist Expert (Ιατρική του Ύπνου),
Διδάσκων Νευρολογίας (Μέλος ΣΕΠ) στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) – Ταμίας Ελληνικής Εταιρίας Υπνολογίας
www.somnio.gr

Ολοι μας έχουμε βιώσει ότι μόλις νιώσουμε άρρωστοι, η επιθυμία μας είναι να ξαπλώσουμε και επιθυμητά να κοιμηθούμε. Παρόλα αυτά, συχνά ο ύπνος σε αυτές τις περιπτώσεις δεν ξεκουράζει και αυτό γιατί λείπει η ποιότητα σε αυτόν – διαταράσσεται η αρχιτεκτονική αυτού – με ελάττωση των σταδίων βραδέων κυμάτων (βαθέους ύπνου) αλλά και του REM, των σταδίων ύπνου δηλαδή που πραγματικά μας ξεκουράζουν.

Από την άλλη, και η στέρηση ύπνου (είτε σε οξεία είτε σε χρόνια βάση – σύνδρομο χρόνιας αποστέρησης ύπνου, η πιο συχνή πια διαταραχή του ύπνου που αφορά σε 1/3 συμπολίτες μας στον δυτικό κόσμο, που αφορά σε ανθρώπους που κοιμούνται 6 ή/και λιγότερες ώρες -), αυξάνει την πιθανότητα λοιμώξεων και φλεγμονής (οξείας και χρόνιας).
Ο φυσιολογικός ύπνος (σε ποσότητα >= 7ώρες, αλλά και ποιότητα) είναι απαραίτητος για την ακεραιότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και την ομοιόσταση του οργανισμού μας. Ο κακός ή ελλιπής ύπνος διαταράσσει το ανοσοποιητικό σύστημα με ενεργοποίηση της προφλεγμονώδους διαδικασίας (αύξηση επιπέδων κυτταροκινών IL-6 και TNF-α), η οποία με την σειρά της αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης λοιμώξεων ή νόσων φλεγμονώδους αιτιολογίας.

Σε ζωικά μοντέλα υπό συνθήκες στέρησης ύπνου παρατηρήθηκε πτώση της ανοσολογικής απάντησης σε προσβολή από μικροοργανισμούς, ευαλωτότητα σε λοιμώξεις και χειρότερη αντιμετώπιση αυτών και εν τέλει μεγαλύτερη θνητότητα. Από την άλλη, μελέτες πάλι σε ζωικά μοντέλα έχουν δείξει ότι η αύξηση των ωρών ύπνου έχει συσχετισθεί με ελάττωση των επιπέδων των παρασίτων εντός του οργανισμού. Στον άνθρωπο έχει φανεί ότι εκείνοι που κοιμούνται 5 ή και λιγότερες ώρες σε σχέση με εκείνους που κοιμούνται 7-8 ώρες είναι πιο επιρρεπείς σε λοιμώξεις του αναπνευστικού. Επίσης, ακόμη και μία ώρα διαφοράς στον συνολικό ύπνο (6 αντί για 7 ώρες) συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα για απλό κρυολόγημα, γαστρεντερίτιδα κλπ.

Τέλος, εκείνοι που στερούνται ύπνο ή πάσχουν από εν γένει διαταραχές ύπνου, έχουν 1.5 φορά παραπάνω πιθανότητα να προσβληθούν από τον ιό του έρπητα ζωστήρα. Αλλά το γεγονός ότι η στέρηση ύπνου επηρεάζει αρνητικά την διαδικασία «ανοσολογικής μνήμης» ή αντιθέτως οι ορθές ώρες ύπνου την ενισχύουν, φαίνεται και από την αποτελεσματικότητα της δράσης των εμβολίων. Έτσι, άνθρωποι εμβολιασμένοι έναντι των ιών της Ηπατίτιδας Α και Β που στερούνται ύπνου, έχουν μακροπρόθεσμα λιγότερη προστασία έναντι αυτού, ενώ ανάλογες μελέτες έχουν δείξει ότι πάλι εκείνοι που πάσχουν από σύνδρομο χρόνιας αποστέρησης ύπνου, καίτοι εμβολιασμένοι έχουν μικρότερο αριθμό αντισωμάτων έναντι του ιού της γρίπης. Τέλος για την χαμηλότερη αποτελεσματικότητα των εμβολιασμών αρκεί και οξεία στέρηση ύπνου (συνολική διάρκεια 4 ωρών ύπνου λίγες μέρες πριν και 1-2 μέρες μετά τον εμβολιασμό, συνεπάγεται χαμηλότερο τίτλο αντισωμάτων στο αίμα).

Η στέρηση ύπνου σχετίζεται όμως και με ελαττωμένη ανοσολογική απάντηση στην ογκολογία, με ολοένα και περισσότερες μελέτες να συνδέουν το σύνδρομο χρόνιας αποστέρησης ύπνου με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού, του παχέως εντέρου, και του προστάτη. Οι μηχανισμοί που ευθύνονται για αυτό έχουν να κάνουν με την μειωμένη διάρκεια απελευθέρωσης μελατονίνης (και συνεπώς τα μειωμένα επίπεδα αυτής στο αίμα), η οποία έχει αντικαρκινικές ιδιότητες διαμέσου της αντιοξειδωτικής, αντιμιτωτικής, αντινεοαγγειογενετικής και αντιοιστρογόνου δράσης της. Πέραν όμως της μελατονίνης, ο χρονίως μειωμένος ύπνος σχετίζεται και με ελάττωση της κυτταροτοξικής δράση των NK (Natural Killers) κυττάρων, τα οποία έχουν αντινεοπλασματικές ιδιότητες, αλλά και των Τ – CD8 κυττάρων (με ανάλογη δράση). Με άλλα λόγια η στέρηση ύπνου προάγει τους μηχανισμούς ανοσοκαταστολής με αποτέλεσμα την ογκογένεση και εν τέλει την αύξηση θνητότητας.

Συμπερασματικά, η στέρηση ύπνου (οξεία και κυρίως χρόνια) αλλά και εν γένει ο κακός ύπνος αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα καθιστώντας μας πιο ευάλωτους σε λοιμώξεις, εμφάνιση ή/και επιδείνωση κάθε νόσου φλεγμονώδους αιτιολογίας αλλά ακόμη και νεοπλασμάτων.

Σοφία Παπαγιάννη
Φαρμακοποιός

Οι επιστήμονες αλλά και η κοινότητα γνωρίζουν πολύ καλά πόσο σημαντική είναι η ισορροπημένη διατροφή για την υγεία του οργανισμού.

«Η τροφή σου, το φάρμακό σου» κατά τον Ιπποκράτη. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής με ιδιαίτερες απαιτήσεις, τόσο στην εργασία όσο και στην εκπαίδευση, αλλά και την προσωπική ζωή, καθιστούν δύσκολη και περίπλοκη την παρακολούθηση, τον προγραμματισμό του ολοκληρωμένου διατροφικού μοντέλου και ακόμα δυσκολότερη την εξατομίκευση η οποία είναι απαραίτητη.
Τα συμπληρώματα διατροφής έρχονται να καλύψουν ένα σημαντικό κενό στην αδυναμία παρακολούθησης του σωστού μοντέλου εξατομικευμένων αναγκών στη διατροφή, λειτουργώντας σαν στρατηγικοί εταίροι στη διαχείριση της πρόληψης της καλής υγείας και ευζωίας.

Η χρήση συμπληρωμάτων, πρέπει να γίνεται πάντα με σύσταση του επιστήμονα υγείας, ώστε να εξασφαλιστεί η ασφάλεια, η αξιοπιστία και η λήψη με τον ενδεδειγμένο ελεγχόμενο τρόπο και χρόνο (η υπερβολική πρόσληψη είναι εξίσου επιζήμια με την έλλειψη).

Ένα αρκετά ευρύ φάσμα συμπληρωμάτων. διατίθενται προς χρήση από τα οποία θα πρέπει να επιλεγούν αυτά που θα καλύψουν την εξατομικευμένη ανάγκη του κάθε οργανισμού.
Θα επικεντρώσουμε εδώ την αναφορά μας σε ένα από τα πλέον βασικά συμπληρώματα, τη βιταμίνη D και τον μεταβολίτη της την D3, καθώς και την προσθήκη της Κ2 σε πολλά σκευάσματα η οποία κατευθύνει την D3 στα οστά, ενώ συγχρόνως αποφεύγεται η ασβεστοποίηση με την αποτροπή εναπόθεσης στα αγγεία.

Σε ήλιο και σε σκιά, χειμώνα, αλλά και καλοκαίρι, από την αρχή της ζωής μέσα στη μήτρα για μητέρα και έμβρυο, στο βρέφος, στο νήπιο, τον ενήλικα, αλλά και τον υπερήλικα, αποτελεί απόλυτα αναγκαίο και χρήσιμο συστατικό για τον οργανισμό. Τα επίπεδα της πρέπει να διατηρούνται σε φυσιολογικά και μάλιστα ανώτερα πολλές φορές όρια.
Παλαιότερα, θεωρείτο ότι ο ρόλος της αναφερόταν μόνο στη σωστή ανάπτυξη των οστών, άρα ανάπτυξη του σκελετού, με σύνθεση στον οργανισμό, κυρίως με τη βοήθεια της επίδρασης στο δέρμα της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου, εξ’ ου και η «βιταμίνη του ήλιου». Πλήθος επιστημονικών μελετών όμως τις τελευταίες δεκαετίες έχουν αναδείξει τον σημαντικό ρόλο της στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού, τη ρύθμιση της διάθεσης και της ψυχολογίας, στην επίδρασή της στα αυτοάνοσα νοσήματα, ειδικά στη σκλήρυνση κατά πλάκας, στην ψωρίαση κλπ. Η χρησιμότητα της αναφέρεται ακόμα και σε διάφορες μορφές καρκίνου.

Από την περίοδο της εγκυμοσύνης για σωστή ανάπτυξη του εμβρύου, αλλά και διατήρηση των επιπέδων της βιταμίνης D στην εγκυμονούσα μητέρα, στο βρέφος, στο παιδί προσχολικής ηλικίας λόγω των έντονων αλλαγών σωματικής, κινητικής, κοινωνικής, συναισθηματικής ανάπτυξης, αλλά και γνωστικής και όπου η διατροφή υστερεί, γιατί το παιδί δεν συμμορφώνεται στη σωστή λήψη τροφής, τότε με τη σύσταση του παιδιάτρου είναι απαραίτητα τα συμπληρώματα Ω3 λιπαρά, βιταμινών B & D και λοιπά ιχνοστοιχεία.

Το ίδιο συμβαίνει και κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας όπου η γνωστική λειτουργία είναι πιο απαιτητική. Έφηβοι αλλά και ενήλικες κατά περίπτωση και εξατομικευμένα, θα πρέπει να ελέγχουν και να φροντίζουν τη διατήρηση των επιπέδων της D3 σε ικανοποιητικά επίπεδα για τους λόγους που αναφέραμε.

Τέλος είναι (μαζί με πολλούς άλλους παράγοντες- συμπληρώματα) ένα πολύτιμο και βασικό αντιγηραντικό συστατικό που πρέπει να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψιν! Συμβάλλει στην ανάσχεση της διαδικασίας της γήρανσης, επηρεάζοντας το μήκος των τελομερών (άκρα των χρωμοσωμάτων που με την πάροδο του χρόνου βραχύνονται και αυτή η βράχυνση επιφέρει κυτταρική γήρανση).
Για τη διατήρηση διαύγειας πνεύματος, παράτασης της νεότητας αλλά και θωράκισης του ανοσοποιητικού μας συστήματος σε επίπεδο πρόληψης και συγχρόνως αντιμετώπισης προβλημάτων με τα οστά, αυτοάνοσων νοσημάτων θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα μικροθρεπτικά συστατικά με προεξάρχον αυτό της βιταμίνης D.

Αικατερίνη Μιχ. Αναπλιώτη
Ιατρός Πνευμονολόγος – Φυματιολόγος,
Β’ Πνευμονολογική Κλινική Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center,
Ιδιώτης Πνευμονολόγος
k.anaplioti@gmail.com

Τα εμβόλια, είναι ένας τρόπος αποτροπής ορισμένων σοβαρών ή και θανατηφόρων λοιμώξεων. Όταν κάνουμε εμβόλια, αυτό ονομάζεται εμβολιασμός ή ανοσοποίηση.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι εμβολίων. Όλα όμως, καθιστούν τον οργανισμό ικανό να παράγει αντισώματα, όπως θα έκανε ο ίδιος με φυσικό τρόπο, εάν είχαμε κάποια λοίμωξη. Παράλληλα όμως, προετοιμάζουν το ανοσοποιητικό μας σύστημα, για την καταπολέμηση μικροοργανισμών, σε μελλοντική μας επαφή μαζί τους.

Λόγω της ειδικότητας μου (Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος), θα αναφερθώ σε 5 βασικά εμβόλια τα οποία ως επί το πλείστον αφορούν στο αναπνευστικό σύστημα:

✤ Εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου: Προστατεύει από το μικρόβιο του πνευμονιόκοκκου και τις λοιμώξεις που προκαλεί, όπως πνευμονία και μηνιγγίτιδα. Είναι απαραίτητο κυρίως σε βρέφη, άτομα άνω των 65 ετών, άτομα με χρόνιες παθήσεις όπως ΧΑΠ, άσθμα, καρδιολογικές, ΣΔ, νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία, ανοσοκαταστολή, καπνιστές, επαγγελματίες υγείας. Υπάρχουν 3 τύποι εμβολίων: Το συζευγμένο (PCV13) για βρέφη και παιδιά, το πολυσακχαριδικό (PPSV23) για ενήλικες και ομάδες υψηλού κινδύνου καθώς και το νέο μονοδοσικό εμβόλιο Apexxnar ή Prevenar 20 (PCV20) για ενήλικες άνω των 65 ετών, αντικαθιστώντας ή συμπληρώνοντας παλαιότερα σχήματα.

✤ Εμβόλιο κατά της γρίπης ή αντιγριπικό. Είναι το σημαντικότερο μέσο πρόληψης της εποχικής γρίπης και συνίσταται κυρίως σε άτομα άνω των 60 ετών, έγκυες, παιδιά, άτομα με χρόνιες παθήσεις, επαγγελματίες υγείας, άτομα που φροντίζουν ευπαθείς ομάδες. Χορηγείται ετησίως και περιέχει αδρανοποιημένα στελέχη του ιού της γρίπης, ενώ είναι ασφαλές και δεν προκαλεί νόσο. Χορηγείται ενδομυϊκά και γίνεται ιδανικά, πριν την έναρξη του επιδημικού κύματος της γρίπης Οκτώβριο- Νοέμβριο . Μειώνει τον κίνδυνο νόσησης, σοβαρών επιπλοκών και θανάτων από γρίπη, προστατεύοντας παράλληλα την κοινότητα και ειδικά τις ευάλωτες ομάδες. Σύμφωνα με οδηγία του ΠΟΥ και εφαρμογή στην Ελλάδα, φέτος τα εμβόλια που θα χρησιμοποιηθούν είναι κυρίως τριδύναμα. Αυτό οφείλεται στο ότι ένα από τα στελέχη της γρίπης τύπου Β (η γραμμή B/Yamagata) δεν ενδημεί πλέον με επάρκεια για να προκαλεί ανησυχία — οπότε δεν θεωρείται ότι χρειάζεται να συμπεριλαμβάνεται

✤ Πρόσφατα, εγκρίθηκε το εμβόλιο κατά του RSV (αναπνευστικού συγκυτιακού ιού), ο οποίος μέχρι τώρα, αντιμετωπιζόταν μόνο με συμπτωματική θεραπεία. Το εμβόλιο αυτό στηρίζεται στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος να παράγει αντισώματα κατά του ιού μέσα από την τεχνολογία των πρωτεϊνικών υπομονάδων. Στοχεύει στην πρωτεΐνη F του RSV «κλειδί» για να προσκολλάται και να εισέρχεται ο ιός στα κύτταρα του αναπνευστικού, προκαλώντας νόσο. Είναι 1 δόση, χορηγείται σε άτομα ≥75 ετών (±5 έτη ανάλογα με άλλες συνυπάρχουσες παθήσεις) και διαρκεί έως 3 έτη, σύμφωνα με τις νεότερες οδηγίες. Δεν συνιστάται η συγχορήγησή του με τα εμβόλια γρίπης, πνευμονιόκοκκου ή κορονοϊού.

✤ Εμβόλιο κατά του κορονοϊού, βοηθάει στην ηπιότερη ή άτυπη νόσηση από τον ιό SARS Cov2 και προστατεύει ιδίως άτομα > 65 ετών, άτομα με χρόνια νοσήματα καθώς και επαγγελματίες υγείας.

✤ Εμβόλιο κατά του κοκκύτη, το οποίο χορηγείται σε συνδυασμό με εμβόλια διφθερίτιδας και τετάνου. Συνιστάται σε όλα τα παιδιά, εφήβους και ενήλικες. Ο κοκκύτης, είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική ασθένεια, που χαρακτηρίζεται από έντονο βήχα και παρουσιάζει πλέον επιδημικές εξάρσεις.

Ο εμβολιασμός παραμένει μία από τις πιο αποτελεσματικές και ασφαλείς παρεμβάσεις στη δημόσια υγεία, με τεράστια συμβολή στη μείωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας από λοιμώδη νοσήματα. Η συστηματική ενημέρωση, η ενίσχυση της εμπιστοσύνης του κοινού και η συνεχής επιστημονική έρευνα είναι απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε να διασφαλιστεί η ευρεία αποδοχή και η σωστή εφαρμογή των εμβολιαστικών προγραμμάτων. Η επένδυση στην πρόληψη μέσω του εμβολιασμού δεν προστατεύει μόνο το άτομο αλλά και την κοινότητα, αποτελώντας θεμέλιο λίθο για ένα υγιές μέλλον. Θα πρέπει εδώ να τονίσω, ότι οι οδηγίες για εμβολιασμό είναι πολύπλοκες και θα πρέπει να γίνονται από τον θεράποντα ιατρό, ο οποίος θα καθορίσει το κατάλληλο και εξατομικευμένο εμβολιαστικό σχήμα.

Σωτηρία Ζάχου
Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος,
Διευθύντρια Σπίλων και Όγκων Δέρματος Ιατρικό Π. Φαλήρου
irozahou@hotmail.com

Οι θεραπείες για καρκίνο μαστού επηρεάζουν συχνά τον δερματικό φραγμό: ξηρότητα, ερυθρότητα, κνησμός και φωτοευαισθησία είναι συνηθισμένα. Εφαρμόζοντας μια απλή, σταθερή ρουτίνα, τα περισσότερα συμπτώματα προλαμβάνονται ή μετριάζονται ώστε η αγωγή να συνεχιστεί ομαλά. Το κείμενο συνοψίζει πρακτικές οδηγίες, χρήσιμες για όποιον υποβάλλεται σε ογκολογική θεραπεία.

Ποιες θεραπείες επηρεάζουν το δέρμα
Η ακτινοθεραπεία προκαλεί τοπικές αλλαγές στο πεδίο ακτινοβόλησης (ερυθρότητα, ξηρότητα· σπανιότερα απολέπιση ή φυσαλίδες). Η χημειοθεραπεία μπορεί να φέρει ξηροδερμία, εξανθήματα και φωτοευαισθησία· ορισμένα σχήματα (π.χ. capecitabine, 5-FU, λιποσωμική δοξορουβικίνη) σχετίζονται με σύνδρομο χεριού–ποδιού. Οι στοχευμένες θεραπείες συχνά προκαλούν εξάνθημα που μοιάζει με ακμή και έντονη ξηρότητα. Οι ορμονικές θεραπείες συνδέονται κυρίως με ξηρότητα και πιθανή αραίωση τριχών. Με την ανοσοθεραπεία μπορεί να εμφανιστούν εξανθήματα και κνησμός, σπανιότερα πιο έντονες αντιδράσεις.

Ανά θεραπεία: τρόποι αντιμετώπισης
Ακτινοθεραπεία
Καλλυντικά προϊόντα δεν εφαρμόζονται ακριβώς πριν από τη συνεδρία. Ο ήπιος καθαρισμός και η σταθερή ενυδάτωση μειώνουν τον ερεθισμό. Σε ερύθημα ή κνησμό μπορεί να δοθεί τοπικό κορτικοστεροειδές μέτριας ισχύος για σύντομο διάστημα. Αν παρουσιαστεί υγρή απολέπιση, βοηθούν αφρώδη επιθέματα που προσφέρουν άνεση, απορρόφηση και προστασία του νέου επιθηλίου· η επιλογή και η τοποθέτηση γίνονται σε συνεργασία με την ακτινοθεραπευτική ομάδα. Επιτρέπεται αποσμητικό σε άθικτο δέρμα· διακόπτεται αν ερεθίζει. Σημάδια λοίμωξης ή έντονος πόνος απαιτούν άμεση εκτίμηση.

Χημειοθεραπεία
Σε κνησμό εφαρμόζεται πλούσια ενυδάτωση 2–3 φορές/ημέρα· καλά ανεκτές είναι ήπιες συνθέσεις με πολιδοκανόλη 3–5%, νιασιναμίδη 2–5% ή κολλοειδή βρώμη 1%. Σε ξηρότητα επιλέγονται ενυδατικές σε μορφή κρέμας ή balm με κεραμίδια, βούτυρο καριτέ και ουρία 5%. Για το σύνδρομο χεριού–ποδιού αποφεύγονται θερμότητα και τριβή (ζεστά λουτρά, σφιχτά παπούτσια), εφαρμόζεται συχνά «παχιά» ενυδάτωση σε παλάμες–πέλματα και γίνονται μικρά διαλείμματα από επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Όταν ο πόνος ή το κάψιμο επιμένουν ή το δέρμα σκάει, ενημερώνεται η ογκολογική ομάδα για πιθανή προσαρμογή δόσης και στοχευμένη τοπική αγωγή. Νύχια: κοντό μήκος, ήπιο λιμάρισμα, χωρίς κόψιμο επωνυχίου («πετσάκια»), βαμβακερά γάντια στις οικιακές εργασίες.

Στοχευμένες θεραπείες
(π.χ. αναστολείς EGFR, PI3K/mTOR)
Το εξάνθημα τύπου ακμής βελτιώνεται με ήπιο καθαρισμό, σταθερή ενυδάτωση και καθημερινό SPF. Αποφεύγονται πολύ επιθετικά «αντι-ακνεϊκά» που ξηραίνουν υπερβολικά. Σε επιμονή ή πόνο, ο δερματολόγος μπορεί να προσθέσει ειδική τοπική αγωγή και, όπου ενδείκνυται, θεραπεία από το στόμα.

Ορμονικές θεραπείες
(ταμοξιφαίνη, αναστολείς αρωματάσης)
Η ξηρότητα αντιμετωπίζεται με πλούσιες ενυδατικές και ήπια καθαριστικά σώματος. Για την αραίωση στο τριχωτό προτιμώνται ήπια σαμπουάν, κοντίσιονερ μόνο στις άκρες, αποφυγή θερμότητας (ισιωτικές, πολύ ζεστό σεσουάρ), χαλαρά χτενίσματα και βούρτσα με αραιά δόντια. Σε έντονη αραίωση μαλλιών απαιτείται δερματολογική εκτίμηση για έναρξη τοπικής ή/και συστηματικής θεραπείας. Η συνεπής αντηλιακή προστασία παραμένει απαραίτητη.

Ανοσοθεραπεία
Σε εξανθήματα ή κνησμό εφαρμόζεται η βασική ρουτίνα φραγμού (ήπιος καθαρισμός, ενυδάτωση, SPF). Αν τα συμπτώματα είναι εκτεταμένα ή επιμένουν, ζητείται έγκαιρη αξιολόγηση από την ιατρική ομάδα, καθώς μπορεί να χρειαστεί ειδική αγωγή.

Γενικές οδηγίες φροντίδας για όλους τους ογκολογικούς ασθενείς
Συνιστάται σύντομος (≤10΄) καθαρισμός σώματος μία–δύο φορές την ημέρα με χλιαρό νερό και αφρόλουτρο syndet χωρίς άρωμα, pH κοντά στο φυσιολογικό, και ταμποναριστό στέγνωμα ώστε να αποφεύγεται η τριβή. Η ενυδάτωση εφαρμόζεται σταθερά πρωί–βράδυ, ιδανικά μετά το μπάνιο, με συνθέσεις που περιέχουν γλυκερίνη, πανθενόλη, βούτυρο καριτέ, υαλουρονικό οξύ και κεραμίδια. Κρέμες με ουρία 10% χρησιμοποιούνται μόνο σε τραχιές περιοχές και ποτέ πάνω σε ρωγμές ή πληγές. Προτιμώνται άνετα, βαμβακερά ρούχα που δεν τρίβονται στην υπό αγωγή περιοχή. Η υπερβολική θερμότητα (θερμοφόρες, πολύ ζεστές κομπρέσες) αποφεύγεται. Η καθημερινή αντηλιακή προστασία με ευρέος φάσματος SPF 30–50 θεωρείται βασική, με επανάληψη όταν υπάρχει έκθεση στον ήλιο· καπέλο, σκιά και ρούχα πυκνής ύφανσης ενισχύουν την άμυνα. Στην υπό αγωγή περιοχή αποφεύγονται άρωμα, οινόπνευμα, έντονα peeling, υψηλές συγκεντρώσεις AHA/BHA και ρετινοειδή. Η χρήση αποσμητικού είναι γενικά αποδεκτή, κατά προτίμηση χωρίς άρωμα και οινόπνευμα.

Μετά το τέλος της θεραπείας
Η ευαισθησία υποχωρεί σταδιακά, αλλά αντηλιακό και ενυδάτωση παραμένουν συνήθειες βάσης. Επίμονες δυσχρωμίες ή αγγειακές αλλοιώσεις εκτιμώνται δερματολογικά και, όπου ενδείκνυται, αντιμετωπίζονται με εξειδικευμένες μεθόδους. Ένας πρακτικός κανόνας για την καθημερινότητα είναι: ήπιος καθαρισμός, σταθερή ενυδάτωση, συνεπές αντηλιακό και έγκαιρη επικοινωνία για οτιδήποτε ανησυχεί. Κάθε δέρμα αντιδρά διαφορετικά· απαιτείται εξατομίκευση με ιατρική καθοδήγηση, πάντα.

Μαρία Κυριακίδου
Ψυχολόγος-Συστημική
Ψυχοθεραπεύτρια και Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού
mkyriakidou70@gmail.com

Ο καρκίνος μαστού είναι μια «γυναικεία υπόθεση» καθώς μόνο το 1% των περιπτώσεων είναι άντρες. Η διάγνωση του αποτελεί μια στιγμή που αλλάζει τη ζωή κάθε γυναίκας. Ακόμη κι αν συνοδεύεται από την ελπίδα μιας καλής πρόγνωσης, το άκουσμα της λέξης «καρκίνος» κουβαλάει ένα τεράστιο συναισθηματικό βάρος. Πρόκειται για μια σωματική ασθένεια που αγγίζει βαθιά την ψυχή.

Ψυχικές επιπτώσεις
Οι γυναίκες που νοσούν, «βομβαρδίζονται» από ένα ισχυρό κύμα αρνητικών συναισθημάτων που εναλλάσσεται μεταξύ άρνησης («κάνω σαν να μην συμβαίνει τίποτα… δεν μπορεί να συμβαίνει σε μένα») και φόβου, θλίψης, ενοχών, θυμού (Alassiry, 2023). Κάθε στάδιο προς την θεραπεία, φέρνει καινούριες προκλήσεις, όπως άγχος, καταθλιπτική διάθεση, διαταραχές ύπνου, αίσθημα απώλειας ελέγχου και μειωμένης συγκέντρωσης, παράγοντες που επιδρούν στην πορεία της θεραπείας (Choi et al., 2014). Δεν υπάρχει μια τυποποιημένη διαδρομή. Καθώς ο κάθε άνθρωπος βρίσκει τον δικό του ξεχωριστό τρόπο ώστε να αντέξει και να προχωρήσει.

Απώλεια μαλλιών και εικόνα σώματος
Οι παρενέργειες των θεραπειών, συχνά δοκιμάζουν τις αντοχές των γυναικών. Η χημειοθεραπεία, αν και αποτελεσματική θεραπευτική μέθοδος, συχνά συνοδεύεται από την απώλεια μαλλιών που επηρεάζει την εικόνα σώματος και την αυτοεκτίμηση. Οι γυναίκες που βιώνουν έντονη δυσφορία από την απώλεια μαλλιών παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και μειωμένη συναισθηματική και κοινωνική λειτουργικότητα. Δεν πρόκειται για μια απλή αισθητική αλλαγή αλλά για ένα πλήγμα στην ταυτότητα και την αυτοεικόνα (Kridis, 2024).

Σεξουαλικότητα
H σεξουαλικότητα δεν πλήττεται μόνο από την απώλεια μαλλιών αλλά και από τις θεραπείες (χειρουργικές επεμβάσεις, χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία) που μπορεί να προκαλέσουν σωματικές αλλαγές, όπως μειωμένη ερωτική επιθυμία, κολπική ξηρότητα ή πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. Επιπλέον η απώλεια μαστού επιδεινώνει την εικόνα σώματος και την αίσθηση θηλυκότητας (Kedde,2013).

Υποστηρικτικό πλαίσιο
Ειδικά ως προς τα θέματα σεξουαλικότητας, θηλυκότητας και αυτοεικόνας, η υποστήριξη του συντρόφου και ο ανοιχτός διάλογος παίζουν καταλυτικό ρόλο στην ενδυνάμωση των ασθενών, στην ανθεκτικότητα τους και την ευεξία (Alassiry, 2023). Επιπλέον, η υποστήριξη αυτή συμβάλλει στη συμμετοχή της γυναίκας σε υγιής συμπεριφορές, όπως η φυσική δραστηριότητα, οι οποίες βοηθούν στη διατήρηση μιας αίσθησης κανονικότητας και αυτεπάρκειας. Ο σύντροφος, μέσα από την αγκαλιά του και την φροντίδα του, παρότι συχνά αισθάνεται και ο ίδιος ανήμπορος, δεν παύει να προσφέρει ασφάλεια, στοργή και συντροφικότητα σε μια περίοδο αβεβαιότητας και δοκιμασίας (Pistrang & Barker, 1995).
Έχει βρεθεί επίσης πως οι γυναίκες που δέχονται υποστήριξη από τις οικογένειες τους , έχουν καλύτερη ανταπόκριση στην θεραπεία και στην γενικότερη διαχείριση της ασθένειας. Από την άλλη, οι ασθενείς και οικογένειες τους που δέχονται ψυχολογική υποστήριξη, παρουσιάζουν βελτίωση στην ποιότητα της ζωής τους, μείωσης του άγχους και ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης (Charos.D., et al, 2023).

Παράλληλα, η συμβουλευτική από επαγγελματίες υγείας (ψυχολόγους, ψυχιάτρους κ.α) έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει την ποιότητα της σεξουαλικής και συναισθηματικής ζωής, μειώνει το άγχος και ενισχύει την αυτοπεποίθηση (Kedde,2013). Υπάρχουν πολλοί δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς που μπορεί μια ασθενής να απευθυνθεί. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεισφορά του Πανελλήνιου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» (https://almazois.gr/) όπου μπορεί κανείς να βρει ενημέρωση, συμπαράσταση, ενίσχυση και φροντίδα.

Επαγγελματική και κοινωνική ζωή
Η επιστροφή στην εργασία και γενικότερα στις κοινωνικές δραστηριότητες, αποτελεί κομβικό σημείο της αποθεραπείας. Με το τέλος της θεραπείας, είναι σημαντικό η ασθενής να επιστρέφει σε μια καθημερινή ρουτίνα ενασχόλησης που να περιλαμβάνει φίλους, συναδέλφους, δραστηριότητες κ.α. Η επανένταξη λειτουργεί ως αντίβαρο στα «τραύματα» της ασθένειας, προσδίδει δύναμη, αισιοδοξία και αίσθηση ζωής (Algeo,2025).

Η ψυχική διαδρομή της γυναίκας με καρκίνο μαστού είναι μια πολύπλοκη διαδρομή μέσα από φόβο, απαισιοδοξία αλλά και αναζωογόνηση. Μέσα από ένα υποστηρικτικό πλαίσιο ιατρικής, ψυχικής, συναισθηματικής και κοινωνικής φροντίδας, μπορεί να αναδυθεί με ισχύ, αισιοδοξία, ελπίδα, με μια νέα ταυτότητα ζωής!

Μαρία Κοτρώτσιου
Επανορθωτικός-Αισθητικός
Πλαστικός Χειρουργός,
Διευθύντρια Κλινικής, Πλαστικής Χειρουργικής
«Νοσοκομείο Ευαγγελισμός»
kotrotsiou.gr

Ο καρκίνος του μαστού είναι μια διάγνωση που ανατρέπει τη ζωή μιας γυναίκας. Δεν πρόκειται μόνο για μια ιατρική μάχη είναι μια ψυχολογική και συναισθηματική δοκιμασία που αγγίζει κάθε πτυχή της ύπαρξης. Η μαστεκτομή ή η τμηματεκτομή, όσο απαραίτητες κι αν είναι για να σωθεί η ζωή, αφήνουν πίσω τους ένα τραύμα βαθύ: όχι μόνο στο σώμα, αλλά και στην ψυχή. Ο μαστός δεν είναι απλώς ένα όργανο είναι σύμβολο θηλυκότητας, μητρότητας, ταυτότητας.

Η πλαστική χειρουργική, μέσα από την αποκατάσταση μαστού, δεν έρχεται απλώς να καλύψει ένα κενό. Έρχεται να προσφέρει ελπίδα, να ξαναδώσει στην ασθενή την αίσθηση πληρότητας, να τη βοηθήσει να σταθεί ξανά μπροστά στον καθρέφτη και να αναγνωρίσει τον εαυτό της. Η αποκατάσταση μαστού είναι πολλά περισσότερα από μια αισθητική πράξη· είναι ένα βήμα προς την ψυχική επανένταξη, προς τη ζωή μετά τον καρκίνο.

Η αποκατάσταση μπορεί να γίνει άμεσα, την ίδια στιγμή με τη μαστεκτομή, ή σε δεύτερο χρόνο, μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών με τη χρήση ενθεμάτων σιλικόνης ή με τη χρήση αυτόλογων ιστών. Στην πρώτη περίπτωση, η γυναίκα ξυπνά από το χειρουργείο έχοντας ήδη αποκατασταθεί, χωρίς να βιώσει το σοκ της απώλειας. Στη δεύτερη, κερδίζει τον χρόνο να επεξεργαστεί τα γεγονότα και να πάρει την απόφαση όταν η ίδια νιώθει έτοιμη. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Υπάρχει μόνο η επιλογή που ταιριάζει στην κάθε γυναίκα και στις ανάγκες της.
Ως Πλαστικός, Επανορθωτικός και Αισθητικός Χειρουργός, με την τιμή να υπηρετώ ως Διευθύντρια της Κλινικής Πλαστικής Χειρουργικής στο ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» και να διατηρώ το ιδιωτικό μου ιατρείο, έχω σταθεί δίπλα σε πολλές γυναίκες σε αυτό το ταξίδι. Θυμάμαι ασθενείς που μπήκαν στο χειρουργείο φοβισμένες, με μάτια γεμάτα αγωνία, και ξύπνησαν με χαμόγελο γιατί ένιωθαν ότι δεν έχασαν, αλλά ξαναβρήκαν κάτι πολύτιμο. Αυτές οι στιγμές είναι που μας θυμίζουν ότι η ιατρική δεν είναι μόνο τεχνική, αλλά και ανθρωπιά. Η χειρουργική πράξη δεν περιορίζεται στο σώμα αγγίζει βαθιά την ψυχή.

Το σημαντικότερο είναι η γυναίκα να νιώθει ότι έχει επιλογές. Ότι δεν είναι μόνη της. Ότι η ομάδα των γιατρών της στέκεται δίπλα της, όχι μόνο για να θεραπεύσει τη νόσο, αλλά και για να της δώσει πίσω την αυτοπεποίθηση και τη θηλυκότητά της. Γιατί η αποκατάσταση μαστού δεν είναι πολυτέλεια είναι δικαίωμα.
Κάθε φορά που βλέπω μια ασθενή να σηκώνει ξανά το κεφάλι ψηλά, να χαμογελά με δύναμη και να μπαίνει στη νέα της ζωή, νιώθω πως αυτή είναι η πραγματική νίκη απέναντι στον καρκίνο. Η αποκατάσταση μαστού δεν σβήνει όσα προηγήθηκαν, αλλά επιτρέπει στη γυναίκα να συνεχίσει με περισσότερη δύναμη, αυτοεκτίμηση και πίστη στον εαυτό της.
Ο καρκίνος του μαστού μπορεί να σηματοδοτεί ένα δύσκολο κεφάλαιο. Όμως η αποκατάσταση μαστού είναι η γέφυρα προς το επόμενο – ένα κεφάλαιο που μιλά για αντοχή, ελπίδα και μια νέα αρχή.

Μιχάλης Κων. Χατζηευσταθίου
Ακτινοθεραπευτής- Ογκολόγος
chatziefstathiou@gmail.com

Ο καρκίνος του μαστού παραμένει η πιο συχνή κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως. Η πρόοδος της ιατρικής έχει βελτιώσει σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης, με βασικούς πυλώνες θεραπείας τη χειρουργική επέμβαση, τη φαρμακευτική αγωγή (ορμονοθεραπεία, χημειοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες, ανοσοθεραπεία) και την ακτινοθεραπεία. Η ακτινοθεραπεία έχει εξελιχθεί εντυπωσιακά τις τελευταίες δεκαετίες και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης θεραπευτικής στρατηγικής.

Γιατί είναι σημαντική η ακτινοθεραπεία
Η ακτινοθεραπεία μειώνει τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής μετά από χειρουργική επέμβαση, προστατεύοντας τη μακροχρόνια υγεία και την επιβίωση της ασθενούς. Εφαρμόζεται:
Μετά από ογκεκτομή, για να θεραπεύσει την περιοχή όπου αφαιρέθηκε ο όγκος και να προστατεύσει το υπόλοιπο μαστικό παρέγχυμα.
Μετά από μαστεκτομή, όταν υπάρχουν αυξημένοι παράγοντες κινδύνου.
Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, σε λεμφαδένες ή άλλα σημεία, ανάλογα με την εξατομίκευση της θεραπείας.

Νεότερες τεχνικές
Οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν αλλάξει σημαντικά τον τρόπο χορήγησης της ακτινοθεραπείας:
3D-CRT (Τρισδιάστατη Σύμμορφη Ακτινοθεραπεία) και IMRT (Ακτινοθεραπεία Διαμορφούμενης Έντασης Δέσμης): επιτρέπουν ακριβέστερη στόχευση του όγκου και ελαχιστοποιούν την επιβάρυνση των υγιών ιστών.
IGRT (Απεικονιστικά Καθοδηγούμενη Ακτινοθεραπεία): χρησιμοποιεί εικόνες σε πραγματικό χρόνο, εξασφαλίζοντας ακρίβεια χιλιοστού.
Υποκλασματοποιημένη ακτινοθεραπεία: προσφέρει υψηλότερη δόση σε λιγότερες συνεδρίες, με ίδια αποτελεσματικότητα και συγκρίσιμες παρενέργειες, μειώνοντας την ταλαιπωρία για τις ασθενείς.

Επιλογές ανάλογα με την περίπτωση
Η θεραπεία προσαρμόζεται εξατομικευμένα:
Σε πρώιμα στάδια, μετά από διατήρηση μαστού, η ακτινοθεραπεία παραμένει βασικό βήμα.
Σε μεγαλύτερους όγκους ή θετικούς λεμφαδένες, επεκτείνεται και σε περιοχές των μασχαλιαίων ή υπερκλείδιων λεμφαδένων.
Σε ηλικιωμένες ασθενείς με πολύ μικρούς όγκους και ευνοϊκά χαρακτηριστικά, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να παραλειφθεί μετά από προσεκτική εκτίμηση.
Ερευνητικά, δοκιμάζεται και η μερική ακτινοβόληση μαστού, όπου στοχεύεται μόνο η περιοχή του όγκου, μειώνοντας την έκθεση του υπόλοιπου ιστού.

Παρενέργειες και ποιότητα ζωής
Οι περισσότερες ασθενείς ανησυχούν για τις παρενέργειες. Οι σύγχρονες τεχνικές έχουν περιορίσει σημαντικά την επιβάρυνση:
Συχνές: ερυθρότητα στο δέρμα( όχι έγκαυμα), αίσθημα ήπιας κόπωσης, που συνήθως υποχωρούν γρήγορα.
Πολύ σπάνιες και μακροχρόνιες: επιπτώσεις στην καρδιά ή τους πνεύμονες — οι νέες μέθοδοι δίνουν μεγάλη έμφαση στην προστασία αυτών των οργάνων με επιτυχία.
Η ακτινοθεραπεία είναι ασφαλής ακόμα και σε γυναίκες με ενθέματα σιλικόνης.
Οι παλαιότερες μελέτες τοξικότητας βασίζονταν σε τεχνικές που πλέον δεν εφαρμόζονται, οπότε δεν χρειάζεται ανησυχία από δεδομένα παλαιότερων εποχών.

Πού βρίσκεται η επιστήμη σήμερα
Η έρευνα επικεντρώνεται στην εξατομίκευση: ποια γυναίκα χρειάζεται ακτινοθεραπεία, ποια μπορεί να τη λάβει σε συντομότερα σχήματα, και ποια μπορεί να την αποφύγει με ασφάλεια. Ταυτόχρονα μελετάται ο συνδυασμός ακτινοθεραπείας με νέες στοχευμένες θεραπείες ή ανοσοθεραπεία, ώστε να ενισχυθεί η αντικαρκινική δράση.

Το μήνυμα για τις γυναίκες
Η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού δεν είναι πλέον μια «γενική» θεραπεία αλλά μια προσαρμοσμένη προσέγγιση, με στόχο μέγιστη αποτελεσματικότητα και ελάχιστη επιβάρυνση.
Οι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν ότι η τεχνολογία και η επιστήμη εξελίσσονται συνεχώς, προσφέροντας λύσεις που πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν αδύνατες. Συζητήστε ανοιχτά με τον θεράποντα ιατρό σας και ενημερωθείτε για όλες τις επιλογές.

Όπως έλεγε ο Ιπποκράτης:
«Φόβος και λύπη μακροβίω βίω πολέμιοι» – ο φόβος και η λύπη είναι εχθροί της μακροζωίας.
Η γνώση, η συνεργασία με τους ειδικούς είναι τα ισχυρότερα όπλα στην πορεία προς την ανάρρωση και την ίαση.

Μαρία Αυγουστίδου
Παθολόγος Ογκολόγος – Ανακουφιστική Ιατρική,
Διευθύντρια Ογκολογίας Ιατρικό Κέντρο Αθηνών,
τ. Υποδιευθύντρια St. Lukas Klinik Solinge
avgoustidou.oncologist@yahoo.com

Ο καρκίνος του μαστού παραμένει η πιο συχνή κακοήθεια στις γυναίκες. Στην Ελλάδα, χιλιάδες γυναίκες διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο, όμως η επιστήμη προχωρά με ταχύτητα. Σήμερα έχουμε περισσότερα όπλα από ποτέ, και οι γυναίκες μπορούν να ζουν περισσότερο και καλύτερα.

Ο Οκτώβριος, μήνας ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, δεν είναι μια «επέτειος φόβου». Είναι μια ευκαιρία να μιλήσουμε για την αξία της πρόληψης, αλλά και για τα αισιόδοξα νέα που φέρνει η έρευνα.

Η δύναμη της έγκαιρης διάγνωσης
Η μαστογραφία και η κλινική εξέταση σώζουν ζωές. Όσο νωρίτερα εντοπίζεται ένας όγκος, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες ίασης με λιγότερο βαριές θεραπείες. Η πρόληψη είναι στα χέρια μας – κι αυτό είναι το πρώτο μήνυμα αισιοδοξίας.
Όσο πιο νωρίς ανακαλύψουμε τον ανεπιθύμητο συγκάτοικο, τόσο καλύτερη είναι η πορεία της νόσου. Ακόμα όμως και σε περιπτώσεις που ο καρκίνος έχει πάει σε άλλα όργανα, με τις νεότερες εξελίξεις μπορούμε στην πράξη να δώσουμε ένα ειλικρινώς αισιόδοξο μήνυμα.
Είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο καρκίνος μαστού δεν είναι μία οντότητα: διαχωρίζεται σε τρεις βασικές κατηγορίες: ορμονοθετικός, τριπλά αρνητικός και HER2- θετικός.
Ορμονοευαίσθητος καρκίνος: Η νέα εποχή των CDK4/6
Περίπου 2 στις 3 γυναίκες έχουν ορμονοευαίσθητο καρκίνο μαστού. Στη μεταστατική φάση, η μεγάλη επανάσταση ήρθε με τους αναστολείς CDK4/6. Σε συνδυασμό με την ορμονοθεραπεία, καθυστερούν για χρόνια την εξέλιξη της νόσου και έχουν αποδείξει όφελος στη συνολική επιβίωση.
Στην πράξη; Πολλές γυναίκες ζουν πλέον με τη νόσο σαν με μια χρόνια πάθηση, συνεχίζοντας τις καθημερινές τους δραστηριότητες με ποιότητα ζωής.

Τριπλά αρνητικός καρκίνος: Ελπίδα με την ανοσοθεραπεία
Ο τριπλά αρνητικός καρκίνος μαστού ήταν πάντα από τους πιο επιθετικούς. Όμως, σε γυναίκες με πρώιμη νόσο υψηλού κινδύνου, ο συνδυασμός pembrolizumab (Keytruda) με χημειοθεραπεία έχει αλλάξει τα δεδομένα.
Τα ποσοστά πλήρους εξαφάνισης του όγκου μετά τη θεραπεία (pCR) είναι πλέον σαφώς υψηλότερα, και αυτό μεταφράζεται σε καλύτερη συνολική επιβίωση. Για πρώτη φορά, μιλάμε με πραγματική ελπίδα και σε αυτή την κατηγορία ασθενών. Επίσης, κάθε μήνα λαμβάνουμε δεδομένα από το εξωτερικό για νέα φάρμακα, όπως τα υπεροπλισμένα μονοκλωνικά αντισώματα νεότερης γενιάς, στα οποία έχουμε πρόσβαση και στη χώρα μας με ειδική έγκριση από τον ΕΟΠΥΥ.

HER2 θετικός καρκίνος: Από δύσκολος σε ελέγξιμος
Πριν 20 χρόνια, ο HER2 θετικός καρκίνος μαστού θεωρούνταν από τους πιο «δύσκολους». Σήμερα, με τις στοχευμένες θεραπείες, η εικόνα έχει αντιστραφεί.
Το trastuzumab deruxtecan (Enhertu) φέρνει εντυπωσιακά αποτελέσματα: γυναίκες με προχωρημένη νόσο που είχαν εξαντλήσει επιλογές βλέπουν τον καρκίνο να υποχωρεί και τη ζωή τους να παρατείνεται σημαντικά. Ακόμα και σε όγκους με χαμηλή έκφραση HER2 («HER2-low»), το φάρμακο δίνει όφελος – επεκτείνοντας τις ελπίδες σε ακόμη περισσότερες γυναίκες.

Το μήνυμα του Οκτωβρίου
Ο καρκίνος του μαστού δεν είναι ένας· είναι πολλές διαφορετικές ασθένειες. Κι αυτό σημαίνει ότι η ιατρική μπορεί να δώσει λύσεις «κομμένες και ραμμένες» στα μέτρα κάθε γυναίκας.
Ο Οκτώβριος δεν είναι μόνο ροζ κορδέλες. Είναι ενημέρωση, πρόληψη, και κυρίως ελπίδα. Με την επιστήμη στο πλευρό μας, μπορούμε να μιλάμε πια για έναν καρκίνο που δεν είναι ανίκητος.

Σύντομα Στοιχεία
✤ 1 στις 8 γυναίκες θα εμφανίσει καρκίνο μαστού στη διάρκεια της ζωής της.
✤ Πάνω από 90% των γυναικών με έγκαιρη διάγνωση επιβιώνουν τουλάχιστον 5 χρόνια.
✤ Τα νεότερα φάρμακα μετατρέπουν ακόμα και πολύ προχωρημένες καταστάσεις σε χρόνια νόσο με καλή ποιότητα ζωής.

Φιορίτα Πουλακάκη
Χειρουργός μαστού, Διευθύντρια Κλινικής Μαστού στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών,
Πρόεδρος του Ιδρύματος Build a Bridge και Vice President του Ευρωπαϊκού οργανισμού της Europa Donna- The European Breast Cancer Coalition
poulakakifiorita@yahoo.com

Τις τελευταίες δεκαετίες, ο καρκίνος του μαστού δεν αποτελεί μια ενιαία νόσο. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι, το στάδιο κατά την διάγνωση είναι διαφορετικό και οι ανάγκες της κάθε γυναίκας ξεχωριστές ανάλογα με την ηλικία και το ατομικό της ιστορικό. Είναι γεγονός ότι ζούμε στην εποχή της προσωποποιημένης ιατρικής και η χειρουργική του μαστού δεν αποτελεί εξαίρεση.
Πρώτιστη μέριμνα πάντα, για όλες τις επεμβάσεις του μαστού είναι η ογκολογική εξασφάλιση του ασθενούς, στην οποία δε χωράει κανένας συμβιβασμός. Παράλληλα βέβαια θα πρέπει να γίνεται προσπάθεια για το καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα που μπορεί να επιτευχθεί ακολουθώντας τις αρχές της ογκοπλαστικής χειρουργικής. Στο πλαίσιο αυτής της πρακτικής, η εκτομή του όγκου θα πρέπει να γίνεται με τομή, η οποία θα φαίνεται όσο το δυνατό λιγότερο ανάλογα με την θέση χωρίς να αλλάξει το σχήμα του μαστού. Στη σύγχρονη χειρουργική του μαστού, έχουμε «δανειστεί» τεχνικές από την πλαστική χειρουργική, προκειμένου να επιτευχθεί ένα άριστο αισθητικό αποτέλεσμα, όσο το δυνατόν πιο συμμετρικό με τον υγιή μαστό. Ορισμένες φορές όταν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορούμε να επέμβουμε και στον ετερόπλευρο μαστό προκειμένου να πετύχουμε απόλυτη συμμετρία.

Η χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού, περιλαμβάνει την αφαίρεση τμήματος του μαστού που περιέχει τον όγκο και την αφαίρεση του λεμφαδένα φρουρού της μασχαλιαίας κοιλότητας στην πλειοψηφία των επεμβάσεων. Ό πρώτος λεμφαδένας της μασχαλιαίας κοιλότητας που προσλαμβάνει τη λέμφο του μαστού ονομάζεται Λεμφαδένας Φρουρός. Η αξία της βιοψίας του λεμφαδένα φρουρού στη σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Έπειτα από πολυάριθμες μελέτες με μεγάλους αριθμούς ασθενών, έχει αποδειχθεί ότι στην συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών, η βιοψία του λεμφαδένα φρουρού είναι αρκετή τόσο για την σταδιοποίηση του καρκίνου, όσο και θεραπευτικά υπό κάποιες προϋποθέσεις. Για τους ασθενείς που πληρούν τις ενδείξεις αυτές, έχει αποδειχθεί ότι η συνολική πρόγνωση αυτών που έχουν υποστεί λεμφαδενικό καθαρισμό, δεν διαφέρει στο ελάχιστο σε σχέση με εκείνους που έκαναν μόνο βιοψία λεμφαδένα φρουρού. Στα πλεονεκτήματα της βιοψίας του λεμφαδένα φρουρού, συγκαταλέγονται ο μικρός χρόνος διάρκειας του χειρουργείου στο οποίο υποβάλλεται η ασθενής, με λιγότερη νοσηρότητα εξαιτίας του μειωμένου χρόνου της επέμβασης αλλά και της έκτασής της. Επιπλέον τόσο οι άμεσες επιπλοκές, όπως η μετεγχειρητική λεμφόρροια, αλλά και οι απώτερες επιπλοκές, όπως πόνος και λεμφοίδημα, είναι σημαντικά λιγότερες σε σχέση πάντα με την εφαρμογή του κλασικού λεμφαδενικού καθαρισμού, στον οποίο παλαιότερα υποβάλλονταν όλες οι ασθενείς με καρκίνο μαστού.

Η σύγχρονη Κλινική Μαστού, έχει ως στόχο την παροχή πιστοποιημένων υπηρεσιών Υγείας με την μορφή του One stop Breast Clinic, όπου την ίδια μέρα της προσέλευσης της ασθενούς, θα γίνεται η κλινική εξέταση από εξειδικευμένο χειρουργό μαστού, η διενέργεια των κατάλληλων απεικονιστικών εξετάσεων από τον εξειδικευμένο στο μαστό Ακτινολόγο και η ιστολογική ταυτοποίηση του ευρήματος με παρακέντηση ή core biopsy (τα αποτελέσματα της οποίας θα είναι διαθέσιμα σε 2-3 ημέρες). Με τον τρόπο αυτό μειώνεται ο χρόνος αναμονής της ασθενούς με όλες τις δυσάρεστες επιπτώσεις ογκολογικές κλπ. Αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα χωρίς ταλαιπωρία και καθυστερήσεις στην διάγνωση. Στο πλαίσιο της διεπιστημονικής οργάνωσης της κλινικής, η ασθενής μπορεί να λάβει γονιδιακή συμβουλευτική, γυναικολογική εκτίμηση για την διατήρηση της γονιμότητας ή την αλλαγή της ορμονικής κατάστασης της, ψυχολογική υποστήριξη από εξειδικευμένο ψυχολόγο και πλαστική αποκατάσταση εφόσον υπάρχει αναγκαιότητα. Όλα αυτά λειτουργούν σε συνδυασμό, για το όφελος της ασθενούς όπου αντιμετωπίζεται από μια ομάδα εξειδικευμένων επαγγελματιών σε μια πολύ δύσκολη στιγμή για εκείνη. Με τον τρόπο αυτό σχεδιάζεται ένα θεραπευτικό πλάνο εξατομικευμένο για την κάθε γυναίκα ανάλογα με τις ανάγκες της, την μοριακή ταυτότητα του όγκου, το ιστορικό της και κυρίως ενημερώνοντας την για όλα τα στάδια της θεραπείας ώστε να γίνει πολύτιμος σύμμαχος στη δική της μάχη για τον καρκίνο του μαστού.

Χρήστος Λεφούσης
Ιατρός Αλλεργιολόγος – Παιδοαλλεργιολόγος,
Γενικός Γραμματέας ΕΕΑΚΑ
eeaka.gr/find-doctors/

Αν και δεν έχουμε συνδυάσει το φθινόπωρο ως περίοδο παρουσίας ή έξαρσης αλλεργιών ωστόσο αποτελεί μια περίοδο με παρουσία συμπτωμάτων και το δικό της ενδιαφέρον.

Αναπνευστικές αλλεργίες (ρινίτιδα, άσθμα, επιπεφυκίτιδα)
Το φθινόπωρο, οι αλλεργίες είναι αρκετά συχνές και οφείλονται τόσο σε γύρεις που παραμένουν στην ατμόσφαιρα αλλά και κυρίως στην παρουσία αλλεργιογόνων μυκήτων και ακάρεων της σκόνης (ΑΣ). Εδώ είναι οι βασικοί «ένοχοι»:

Aιτίες αλλεργιών
ΓΥΡΕΙΣ
1. Γύρη αγρωστωδών (στάχυα ή δημητριακά και οι άγριοι συγγενείς τους) (graminaceae)
Τα αγρωστώδη, αν και πιο συχνά την άνοιξη, συνεχίζουν να παράγουν γύρη σε μικρότερες ποσότητες το φθινόπωρο, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές. Κυρίως όμως η αγριάδα (που ανήκει στα αγρωστώδη) (cynodon dactylon ή bermuda grass) έχει σημαντική γυρεοφορία κατά την περίοδο μέσα Αυγούστου ως μέσα Οκτωβρίου).

2. Γύρη παριετάριας (περδικάκι ή ελξίνη ή αγριοβασιλικός) (parietaria)
Η παριετάρια παράγει γύρη κυρίως την άνοιξη αλλά και το φθινόπωρο, με κορύφωση συχνά Σεπτέμβριο-Οκτώβριο στην Ελλάδα. Σε ήπια κλίματα (π.χ. Αθήνα, Κρήτη, νησιά), η παραγωγή γύρης μπορεί να συνεχιστεί ακόμα και το χειμώνα. Αν και πιο χαμηλή η γυρεοφορία της το φθινόπωρο μπορεί να προκαλεί συμπτώματα.

3. Γύρη χηνοποδίου (Chenopodium spp. – αγριόβλητο) και αμαράνθου (Amaranthus spp.)
Αυτά τα ζιζάνια είναι κοινά σε πεδιάδες και αστικές περιοχές (π.χ. Αττική, Θεσσαλία) και η γύρη τους είναι δραστική από Αύγουστο έως Οκτώβριο.

4. Γύρη αμβροσίας (ragweed)
Είναι ένα από τα συχνά αλλεργιογόνα του φθινοπώρου, με κορύφωση γύρης Σεπτέμβριο-Οκτώβριο. Στην Ελλάδα, αν και αλλεργιογόνο εισαγόμενο – από την αμερικανική ήπειρο, εντοπίζεται σε περιοχές όπως η Βόρεια Ελλάδα (π.χ. Θεσσαλονίκη, Μακεδονία) και προκαλεί έντονα συμπτώματα (φτέρνισμα, φαγούρα, ρινική συμφόρηση).

ΑΚΑΡΕΑ ΤΗΣ ΣΚΟΝΗΣ
Αν και υπάρχουν όλο το χρόνο, το φθινόπωρο η θέρμανση του σπιτιού ξαναρχίζει και τα ακάρεα απελευθερώνουν περισσότερα αλλεργιογόνα στον αέρα. Οι συνθήκες του φθινοπώρου – κλειστά παράθυρα, σχετικά υψηλή θερμοκρασία σε συνδυασμό με υψηλή εσωτερική υγρασία – αυξάνουν τα επίπεδα των ΑΣ στο εσωτερικό περιβάλλον αλλά και τα συμπτώματα.

ΜΥΚΗΤΕΣ
Μούχλα: Τα υγρά φύλλα και λοιπές φυτικές ύλες που σαπίζουν η φυτικές νωπές αποθηκευμένες ύλες που στεγνώνουν σε συνδυασμό με την υγρασία ευνοούν την ανάπτυξη σπορίων μυκήτων (μούχλας). Οι πιο συχνοί μύκητες που ενοχοποιούνται στην πατρίδα μας είναι η alternaria και το cladosporium. Σε μετρήσεις που έχουν λάβει χώρα τα προηγούμενα έτη, τόσο στη Θράκη όσο και στην Κρήτη φαίνεται πως οι περίοδοι έξαρσης αυτών των αλλεργιογόνων εξωτερικών χώρων είναι κυρίως κατά τα 2μηνα Μαΐου Ιουνίου αλλά και κατ’ εξοχήν Οκτωβρίου – Νοεμβρίου.
Συμπτώματα φθινοπωρινών αναπνευστικών αλλεργιών
Καταρροϊκά (κυρίως από γύρεις, αλλά και μύκητες. Πιο σπάνια από ακάρεα)
✤ Φτέρνισμα
✤ Φαγούρα σε μύτη, μάτια, λαιμό
✤ Δάκρυα ή κοκκινισμένα μάτια
Αποφρακτικά (κυρίως από ακάρεα, μύκητες, αλλά και από πολυετή αλλεργία σε γύρεις)
✤ Μπούκωμα, ρινική συμφόρηση, ροχαλητό
Ασθματικά (κυρίως από ακάρεα, μύκητες, αλλά και από βαρύτερη αλλεργία σε γύρεις)
✤ Βήχας ή σφίξιμο στο στήθος
✤ Συριγμός
✤ Αίσθημα ανεπάρκειας αέρα (δύσπνοια)
Δερματικές αλλεργίες
✤ Δερματικά (από όλα τα αλλεργιογόνα)
✤ Ερυθρότητα, φαγούρα, εξανθήματα, ξηροδερμία.
✤ Επιδείνωση προϋπαρχόντων δερματικών παθήσεων (ατοπική δερματίτιδα, ψωρίαση).
✤ Κυρίως το έκζεμα (ατοπική δερματίτιδα) μπορεί να παρουσιάσει έξαρση σε αυτούς που είναι κυρίως αλλεργικοί σε ακάρεα και μύκητες. Λιγότερο πιθανό σε αλλεργικούς σε γύρεις διότι η γυρεοφορία είναι σχετικά πιο ήπια απ’ ότι την άνοιξη και απαιτούνται συνήθως υψηλότερες συγκεντρώσεις (ή πολύ υψηλή ευαισθησία) για να προκληθούν δερματικά συμπτώματα.

Τρόποι αντιμετώπισης
Περιορισμός έκθεσης: Κλείσιμο παραθύρων, πλύσιμο ρούχων μετά την έξοδο, αποφυγή παραμονής σε περιοχές με πολλά πεσμένα φύλλα.
Καθαριότητα: Χρήση αφυγραντήρα, τακτικός καθαρισμός χαλιών και στρωμάτων για μείωση ακάρεων.
Φαρμακευτική αγωγή: Αντιισταμινικά, ρινικά σπρέι, κρέμες και αλοιφές, κορτιζόνη ή αγωγή που συστήνει ο αλλεργιολόγος.
Ιατρική παρακολούθηση από τον ειδικευμένο αλλεργιολόγο: Σε σοβαρά ή επίμονα συμπτώματα, σύσταση από ειδικό για εξετάσεις ή ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση). Ο ειδικευμένος Αλλεργιολόγος είναι ο αρμόδιος να μας βοηθήσει να συμβιώσουμε με τα αλλεργιογόνα αντί να προβαίνουν σε ατέρμονες πράξεις περιορισμού στην έκθεση.

Λοιμώξεις (κρυολογήματα)
Κατά το φθινόπωρο εκτός από τις αλλεργίες υπάρχει έξαρση των κρυολογημάτων (κυρίως ιώσεων). Συχνά υπάρχει δυσκολία στη διαφορική διάγνωση μεταξύ ιώσεων και λοιμώξεων. Παρακάτω ακολουθεί ένας χρήσιμος πίνακας. Πρέπει ωστόσο να επισημάνουμε πως τα αλλεργικά άτομα εκδηλώνουν εντονότερα συμπτώματα στις λοιμώξεις (πιο έντονη ρινίτιδα και ασθματικά συμπτώματα) οπότε πάλι πρέπει να απευθυνθούν στον αλλεργιολόγο τους προς ρύθμιση και απάλυνση των ανωτέρω.
Τροφικές αλλεργίες
Το φθινόπωρο σχετίζεται με εποχικά τρόφιμα που μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα:
✤ Ξηροί καρποί (καρύδια, φουντούκια, κάστανα).
✤ Μήλα, αχλάδια (όχι συχνά) (συχνά σε άτομα με αλλεργία γύρης σημύδας – «σύνδρομο στοματικής αλλεργίας»).
✤ Κολοκύθα, μπαχαρικά (π.χ. κανέλα) σε πιο σπάνιες περιπτώσεις.

Αλλεργίες στα  τσιμπήματα εντόμων
Αν και σαφώς πιο σπάνια, το φθινόπωρο οι σφήκες και οι μέλισσες παραμένουν ενεργές, ειδικά κοντά σε φρούτα ή υπολείμματα φαγητού. Σε άτομα με ευαισθησία, τα τσιμπήματα μπορεί να προκαλέσουν: ✤ Τοπικό πρήξιμο και φαγούρα. ✤ Σοβαρές αντιδράσεις (αναφυλαξία) σε σπάνιες αλλά επικίνδυνες περιπτώσεις.
Αλλεργίες στα φάρμακα
Τους φθινοπωρινούς μήνες αυξάνεται η χρήση φαρμάκων (π.χ. αντιβιοτικά, αντιφλεγμονώδη) λόγω λοιμώξεων. Μερικά άτομα εμφανίζουν αλλεργικές αντιδράσεις σε αυτά. Οι αλλεργίες στα αντιβιοτικά μπορεί να αποβούν πολύ δύσκολες (ως και μοιραίες) και πρέπει να επισημάνουμε πως αφορούν όλον τον πληθυσμό (δεν σχετίζονται με τις άλλες αλλεργίες ή προδιάθεση και δεν έχουν ηλικία έναρξης)

Λοιπά
✤ Κνίδωση εκ ψύχους
Μπορεί να παρουσιάσει επεισόδια στα άτομα που έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία, τόσο σε αυτά που συνεχίζουν τα θαλάσσια μπάνια, όσο και σε αυτά που θα εκτεθούν απ’ ευθείας στη βροχή.
✤ Κνίδωση από άσκηση
Το ίδιο πιθανή σε όλες τις εποχές αλλά μάλλον συχνότερη το φθινόπωρο λόγω της έναρξης των πρωταθλημάτων των αθλοπαιδιών όσο και των ερασιτεχνών που ασχολούνται με το χόμπι των δρόμων αντοχής.

ΑΠΕΥΘΥΝΟΜΑΣΤΕ στους αλλεργιολόγους για όλα τα παραπάνω καθώς ο ειδικός αλλεργιολόγος [και όχι γενικοί ιατροί ή ιατροί άλλων ειδικοτήτων (παιδίατροι κα) που καταχρηστικά δηλώνουν αλλεργιολόγοι] είναι αρμόδιος για την αντιμετώπιση των αλλεργιών με λιγότερο κόπο και φάρμακα και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, σε όλες τις ηλικίες. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΖΩΗΣ (σε πολύ μικρά βρέφη ή νήπια) ως ΚΑΙ ΤΟ ΒΑΘΥ ΓΗΡΑΣ (υπερήλικες) η αλλεργιολογία αποτελεί διακριτή ειδικότητα που ασχολείται με το σύνολο του συνδρόμου της αλλεργίας και όχι με κάποιο ανθρώπινο όργανο, γι αυτό και απευθυνόμαστε σε αλλεργιολόγο που θα βρούμε στο site της ελληνικής αλλεργιολογικής εταιρείας. (ΕΕΑΚΑ – Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας & Κλινικής Ανοσολογίας, https://eeaka.gr/find-doctors/)