Συντάκτης: ΔΥΟ Newsroom

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΞΥΝΟΣ

Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος,

Επιστημονικός Συνεργάτης Κλινικών ΡΕΑ & ΜΉΤΕΡΑ

www.xynos-gyn.gr

Οι χρόνιες, οι επαναλαμβανόμενες και οι υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις αποτελούν, ειδικά τα τελευταία χρόνια, μία συχνή πάθηση για τις γυναίκες, που καταρρακώνει την ψυχολογική και σωματική τους υγεία. Όλο και περισσότερες γυναίκες αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις, οι οποίες ζούνε στην κυριολεξία ένα μαρτύριο. Πρόκειται για μία άλυτη κατάσταση που υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής της γυναίκας, εκμηδενίζει την σεξουαλικότητα της και κατακερματίζει την ψυχολογία της για άπειρους λόγους, με κυρίαρχο, το ότι δεν μπορεί να βρει λύση στο πρόβλημά της.
Παρότι το ουροποιητικό σύστημα διαθέτει διάφορους αμυντικούς τρόπους ώστε να προφυλάσσεται από τις μολύνσεις, εντούτοις σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό γυναικών, ο μηχανισμός αυτός φαίνεται ότι δεν δουλεύει ή τουλάχιστον δεν επαρκεί. Σε αυτή την διαταραχή εμπλέκονται πολλοί παράγοντες μεμονωμένα, αλλά και σε συνδυασμό μεταξύ τους.

Τι είναι η Ουρολοίμωξη

Η ουρολοίμωξη είναι η μόλυνση του ουροποιητικού συστήματος από κάποιο μικρόβιο και μπορεί να συμβεί σε όλες τις ηλικίες μιας γυναίκας και σε όλες τις περιόδους της ζωής της, είτε στην μικρή ηλικία, είτε στην εφηβεία, είτε στην αναπαραγωγική ηλικία, είτε περιεμμηνοπαυσιακά, είτε εμμηνοπαυσιακά.
Παρότι τα επιθηλιακά κύτταρα της ουρήθρας διαθέτουν την βακτηριοστατική ικανότητα να περιορίζουν την είσοδο των μικροβίων εντός του ουροποιητικού αυλού, καθώς επίσης και τα ούρα διαθέτουν όξινο Ph με βακτηριοκτόνο δράση, εντούτοις ορισμένα βακτήρια εισέρχονται στο ουροποιητικό σύστημα προκαλώντας μολύνσεις. Ανάλογα με το όργανο που προσβάλλεται από τα βακτήρια, προκαλούνται στην γυναίκα οι ουρηθρίτιδες, οι κυστίτιδες και οι πυελονεφρίτιδες.
Όταν μία γυναίκα εκδηλώσει ουρολοίμωξη, λάβει την κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή και γίνει καλά (χωρίς να νιώθει συμπτώματα και με στείρα καλλιέργεια ούρων) αλλά μετά από 2 εβδομάδες ξαναπαρουσιάσει ουρολοίμωξη, τότε μιλάμε για υποτροπιάζουσα ουρολοίμωξη, γεγονός που φανερώνει είτε επαναμόλυνση, είτε αστοχία στην θεραπεία, είτε και τα δύο.
Όταν μία γυναίκα εκδηλώσει περισσότερες από 3 ουρολοιμώξεις μέσα σε 12 μήνες ή περισσότερες από 2 ουρολοιμώξεις στο τελευταίο 6μηνο, τότε πρόκειται για χρόνια ή επαναλαμβανόμενη ουρολοίμωξη. Στο σημείο αυτό ξεκινάει ο φαύλος κύκλος των αντιβιώσεων, των θεραπειών, των ουροκαλλιεργειών και των ουρολοιμώξεων.

Αίτια Ουρολοίμωξης

Τα αίτια που προκαλούν τις ουρολοιμώξεις είναι πάρα πολλά και τις περισσότερες φορές μένουν αδιευκρίνιστα. Πολλές γυναίκες, είναι πιο επιρρεπείς στις επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις λόγω κληρονομικής προδιάθεσης. Η αναβολή/καθυστέρηση της ούρησης έχει ως αποτέλεσμα την συσσώρευση βακτηριδίων στα στάσιμα ούρα και την αύξηση του μικροβιακού φορτίου. Οι προηγηθείσες ουρολοιμώξεις σε μικρές ηλικίες <15 ετών και οι πολλαπλές ουρολοιμώξεις στην ενήλικη ζωή δημιουργούν έδαφος προδιάθεσης και ευαισθησίας. Οι συγγενείς ή οι δευτεροπαθείς ανατομικές και λειτουργικές ανωμαλίες στο ουροποιητικό, όπως: τα στενώματα ουρήθρας, οι πολυκυστικοί νεφροί, η νεφρολιθίαση, η λιθίαση της κύστεως, τα συρίγγια του ουροποιητικού, η πρόπτωση της ουροδόχου κύστης, κ.α., αποτελούν αιτίες συνεχών ουρολοιμώξεων. Οι συχνές σεξουαλικές επαφές >3/εβδομάδα συντελούν στη μεταφορά μικροβίων από τις παρακείμενες ανατομικές περιοχές προς την ουρήθρα, που και αυτή με την σειρά της έχει υποστεί ερεθισμό και μικρολύσεις στον βλεννογόνο της. Οι λάθος πρακτικές στην καθαριότητα και την υγιεινή της περιοχής, αφού πολλές γυναίκες φροντίζουν την ευαίσθητη περιοχή με λάθος χειρισμούς, ευνοούν τις ουρολοιμώξεις. Η εμμηνόπαυση μειώνει την άμυνα της περιοχής στις μικροβιακές λοιμώξεις. Τους καλοκαιρινούς μήνες, λόγω της εφίδρωσης, τα ούρα εντός της κύστης συμπυκνώνονται και ευνοείται η υπερανάπτυξη των παθογόνων μικροοργανισμών στο ουρογεννητικό σύστημα, με συνέπεια την εκδήλωση λοιμώξεων. Τέλος η εγκυμοσύνη, οι χημειοθεραπείες, ο σακχαρώδης διαβήτης και η γήρανση, προδιαθέτουν στην εμφάνιση επαναλαμβανομένων ουρολοιμώξεων.

Συμπτώματα Ουρολοίμωξης

✤ δυσφορία, κάψιμο, πόνος κατά τη διάρκεια της ούρησης και μετά
✤ ούρα με θολή όψη
✤ ούρα με δυσάρεστη οσμή
✤ αιματουρία
✤ επίταξη για ούρηση – συχνουρία – νυκτουρία
✤ δυσκολία στη συγκράτηση των ούρων
✤ πόνος ή και αίσθημα βάρους – πίεσης στην ηβική περιοχή ή και στο κάτω μέρος της κοιλιάς
✤ γενική κακουχία
✤ ευαισθησία στην πυελική περιοχή

Ποιες είναι οι εξετάσεις που πρέπει να κάνει μία γυναίκα που υποφέρει από χρόνιες, επαναλαμβανόμενες και υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις

Εκτός από τις συνήθεις ουρολογικές και γυναικολογικές εξετάσεις, ο γιατρός θα συνταγογραφήσει στην ασθενή έναν πλήρη αιματολογικό έλεγχο για τον προσδιορισμό τυχόντων υποκείμενων νοσημάτων που μπορεί να αποτελούν αίτια για την νόσο.
Επίσης θα συστήσει υπερηχογράφημα νεφρών και ουροδόχου κύστης, υπερηχογράφημα άνω-κάτω κοιλίας, αξονική και μαγνητική τομογραφία άνω-κάτω κοιλίας και οπισθοπεριτοναϊκού χώρου.
Για τις προ-μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, ο γυναικολόγος θα συστήσει την ενίσχυση του ατροφικού κολπικού βλεννογόνου με κατάλληλα σκευάσματα.

Άλλες επικουρικές οδηγίες που μπορεί να βοηθήσουν κάποιες γυναίκες (δεν είναι όλες οι οδηγίες κατάλληλες για όλες τις γυναίκες), είναι:
✤ Χρήση προφυλακτικού σε κάθε σεξουαλική επαφή
✤ Ούρηση μετά την σεξουαλική επαφή
✤ Πλύση των γεννητικών οργάνων πριν και μετά τη σεξουαλική επαφή
✤ Ούρηση πριν από τον ύπνο
✤ Κατανάλωση άφθονων υγρών τουλάχιστον 12 ποτήρια νερό την ημέρα
✤ Τακτική ούρηση
✤ Διακοπή αλκοόλ και καυτερών τροφών
✤ Τακτική άσκηση
✤ Αποφυγή στενών ρούχων και εσωρούχων
✤ Χρήση βαμβακερών εσωρούχων
✤ Αλλαγή του βρεγμένου μαγιό μετά το κολύμπι στη θάλασσα
✤ Αποφυγή χρήσης πισίνας, τζακούζι, κλπ
✤ Λήψη προβιοτικών
✤ Λήψη συμπυκνωμένων σκευασμάτων cranberry
✤ Υιοθέτηση πρακτικών υγιεινής, όπως, το τακτικό πλύσιμο της εξωτερικής περιοχής των γεννητικών οργάνων με ειδικά καθαριστικά προϊόντα, κατάλληλα για την ευαίσθητη περιοχή και σκούπισμα με φορά από μπροστά προς τα πίσω, για να μην μεταφέρονται τα μικρόβια του πρωκτού στον κόλπο.

Οι υποτροπιάζουσες, οι χρόνιες και οι επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις, αποτελούν τον εφιάλτη της γυναίκας. Όμως ο γυναικολόγος είναι ο μεγάλος σύμμαχος της για να τις αντιμετωπίσει ή να τις θέσει σε ελεγχόμενη κατάσταση.

ΜΑΡΙΤΑ ΚΟΣΜΑΔΑΚΗ,

Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος,
επ Λέκτορας Δερματολογίας Boston University USA, ΔΕΡΜΟΪατρική Αθηνών
kosmadaki@gmail.com

Όχι μόνο για έφηβους

Η ακμή δεν αφορά μόνο την εφηβεία. Όλο και περισσότεροι ενήλικες, κυρίως γυναίκες μεταξύ 25 και 45 ετών, εμφανίζουν εξάρσεις ακμής που μπορεί να προκαλέσουν σωματική δυσφορία αλλά και ψυχολογική επιβάρυνση. Η λεγόμενη «ακμή ενηλίκων» είναι μια συχνή δερματολογική κατάσταση που επηρεάζει την αυτοεκτίμηση και την ποιότητα ζωής. Ωστόσο, με την κατάλληλη πληροφόρηση και φροντίδα, μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιτυχία.

Ποια είναι τα βασικά αίτια της ακμής ενηλίκων;

Τα αίτια της ακμής στους ενήλικες είναι ποικίλα και συχνά αλληλοεπιδρούν. Σημαντικό ρόλο παίζουν οι ορμονικές μεταβολές, όπως αυτές που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη, τον εμμηνορροϊκό κύκλο, την εμμηνόπαυση ή το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Το άγχος αποτελεί επίσης έναν επιβαρυντικό παράγοντα, καθώς αυξάνει τα επίπεδα της κορτιζόλης και κατ’ επέκταση την παραγωγή σμήγματος. Η διατροφή, ιδιαίτερα όταν περιλαμβάνει υψηλή κατανάλωση ζάχαρης, γαλακτοκομικών και επεξεργασμένων τροφών, φαίνεται πως σχετίζεται με την επιδείνωση της κατάστασης σε κάποια άτομα. Παράλληλα, η χρήση ακατάλληλων καλλυντικών προϊόντων μπορεί να φράξει τους πόρους, ειδικά όταν δεν είναι μη φαγεσωρογόνα. Η γενετική προδιάθεση είναι επίσης σημαντική — αν υπάρχει ιστορικό ακμής στην οικογένεια, αυξάνονται οι πιθανότητες εμφάνισής της. Τέλος, ορισμένα φάρμακα όπως τα κορτικοστεροειδή και κάποια ορμονικά σκευάσματα μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση ή την επιδείνωση της ακμής.

Προληπτικά βήματα για υγιές δέρμα

Η πρόληψη της ακμής δεν είναι πάντα εφικτή, όμως υπάρχουν τρόποι να μειώσουμε τις πιθανότητες εμφάνισής της ή να περιορίσουμε τις εξάρσεις. Ο καθημερινός καθαρισμός του προσώπου, πρωί και βράδυ, με ένα ήπιο καθαριστικό βοηθά στην απομάκρυνση του περιττού σμήγματος, των ρύπων και των νεκρών κυττάρων που φράζουν τους πόρους. Η επιλογή των σωστών καλλυντικών προϊόντων — ιδανικά μη φαγεσωρογόνων και κατάλληλων για το δικό μας τύπο δέρματος — παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο.
Εξίσου σημαντική είναι η ισορροπημένη διατροφή, με περιορισμό της ζάχαρης, των κορεσμένων λιπαρών, των τηγανητών και των γαλακτοκομικών, ενώ προτιμώνται τα φρέσκα φρούτα, τα λαχανικά και οι τροφές με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Η διαχείριση του στρες συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονών. Επιπλέον, η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους και φυσιολογικού ποσοστού λίπους μπορεί να μειώσει τη φλεγμονώδη επιβάρυνση στον οργανισμό και να βοηθήσει έμμεσα στη βελτίωση της ακμής.

Θεραπευτικές επιλογές και ιατρική υποστήριξη

Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ατόμου, τη βαρύτητα της ακμής και την ηλικία. Τα τοπικά σκευάσματα- φάρμακα που περιέχουν ρετινοειδή είναι αποτελεσματικά ενώ προσφέρουν και αντιγηραντικό όφελος (πχ η αδαπαλένη και η τρετινοΐνη). Επίσης το αζελαϊκό ή το σαλικυλικό οξύ χρησιμοποιύνται συχνά. Μπορούν να συνδυαστούν με καλλυντικά προϊόντα που ενισχύουν τη θεραπευτική δράση. Σε περιπτώσεις που υπάρχει έντονη φλεγμονή ή πολυάριθμες βλάβες, χορηγούνται τοπικά ή από του στόματος αντιβιοτικά. Στις γυναίκες, όταν διαπιστώνεται ορμονική αιτιολογία, μπορεί να χρησιμοποιηθούν αντισυλληπτικά ή άλλα φάρμακα όπως η σπιρονολακτόνη. Σε σοβαρές και ανθεκτικές μορφές ακμής, ο δερματολόγος μπορεί να συστήσει ρετινοειδή από του στόματος, με πιο γνωστή την ισοτρετινοΐνη. Τέλος, πράξεις που γίνονται στο ιατρείο η εφαρμογή ιατρικών καθαρισμών, χημικών peelings ή θεραπειών με λέιζερ μπορεί να βοηθήσουν σημαντικά στην απομάκρυνση των βλαβών και στη γενικότερη βελτίωση της υφής του δέρματος.

Συμπέρασμα
Η ακμή ενηλίκων είναι μια συχνή, αλλά διαχειρίσιμη κατάσταση. Η έγκαιρη διάγνωση από δερματολόγο και η εξατομικευμένη φροντίδα είναι το «κλειδί» για την αποτελεσματική αντιμετώπιση. Με σωστή πρόληψη και κατάλληλη θεραπεία, το δέρμα μπορεί να παραμείνει καθαρό και υγιές — σε κάθε ηλικία.

ΒΑΣΙΛΙΚH ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ,

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος,

doctor@dermapapageorgiou.gr

www.dermapapageorgiou.gr

Το ηλιακό έγκαυμα αποτελεί μια κοινή, αλλά συχνά σοβαρή συνέπεια της υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Η κατανόηση των αιτιών και των συνεπειών του, καθώς και η σωστή πρόληψη και αντιμετώπιση, είναι απαραίτητες για τη διατήρηση υγιούς δέρματος.

Τι είναι και πώς προκαλείται το ηλιακό έγκαυμα;
Το ηλιακό έγκαυμα είναι μια αντίδραση του δέρματος στην παρατεταμένη και υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη (UV) ακτινοβολία του ηλίου. Καθώς η ακτινοβολία διεισδύει στα ανώτερα στρώματα της επιδερμίδας, προκαλεί καταστροφή των κυττάρων και ενεργοποιεί φλεγμονώδη αντίδραση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση συμπτωμάτων όπως ερυθρότητα (κοκκίνισμα), αίσθημα καύσου, οίδημα (πρήξιμο) και σε σοβαρότερες περιπτώσεις, σχηματισμό φουσκαλών.

Aloe Vera ESI Gel 100% Pure

Το Aloe Vera ESI Gel 100% Pure είναι φυσικό, δερματολογικά ελεγμένο gel από οργανική Aloe Vera, ιδανικό για καταπραϋντική και ενυδατική φροντίδα κάθε τύπου δέρματος. Χωρίς συντηρητικά, parabens ή χρωστικές, καταπραΰνει ερεθισμούς, εγκαύματα, φουσκάλες, τσιμπήματα και κοκκινίλες, ενώ προσφέρει ελαστικότητα και προστασία ακόμα και στο πιο ευαίσθητο δέρμα. Διατίθεται σε σωληνάριο 100ml & 200ml.

Ταξινόμηση ηλιακού εγκαύματος
Ανάλογα με την έκταση και το βάθος της βλάβης στο δέρμα, τα ηλιακά εγκαύματα διακρίνονται σε:
✤ Πρώτου βαθμού: Πρόκειται για βλάβη που περιορίζεται στο ανώτερο στρώμα του δέρματος και εκδηλώνεται με ήπια ερυθρότητα, ευαισθησία στην αφή και αίσθημα καύσου. Συνήθως υποχωρεί εντός λίγων ημερών χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα.
✤ Δευτέρου βαθμού: Επηρεάζει βαθύτερα στρώματα του δέρματος και συνοδεύεται από έντονη ερυθρότητα, οίδημα, έντονο πόνο και τον σχηματισμό φουσκαλών. Απαιτεί πιο προσεκτική αντιμετώπιση για την αποφυγή επιπλοκών, όπως η μόλυνση.
✤ Τρίτου βαθμού: Αν και σπάνιο ως αποτέλεσμα έκθεσης στον ήλιο, προκαλεί σοβαρή και εκτεταμένη καταστροφή των ιστών. Πρόκειται για επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Ηλιακό έγκαυμα: Οι ορατοί και αόρατοι κίνδυνοι για την επιδερμίδα μας
Η επαναλαμβανόμενη έκθεση στον ήλιο χωρίς αντηλιακή προστασία και τα συχνά ηλιακά εγκαύματα αφήνουν σταδιακά το αποτύπωμά τους βαθιά στην επιδερμίδα μας, συμβάλλοντας στην πρόωρη γήρανση του δέρματος. Η ελαστικότητα μειώνεται, ενώ εμφανίζονται ρυτίδες, πανάδες και ανομοιομορφία στην υφή και τον τόνο του δέρματος (φωτογήρανση). Επιπρόσθετα, η υπεριώδης ακτινοβολία ευθύνεται και για σοβαρές κυτταρικές βλάβες, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης προκαρκινικών αλλοιώσεων και κακοήθων όγκων, με πιο επιθετική μορφή το μελάνωμα.

Ομάδες υψηλού κινδύνου: Ποιοι χρειάζονται αυξημένη ηλιοπροστασία;
Άτομα με ανοιχτόχρωμο ή ευαίσθητο δέρμα (φωτότυποι I και II), παιδιά, ηλικιωμένοι και όσοι εκτίθενται συστηματικά στον ήλιο λόγω εργασίας ή άθλησης διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ηλιακού εγκαύματος. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και για όσους λαμβάνουν φωτοευαισθητοποιητικά φάρμακα ή πάσχουν από δερματικές παθήσεις.

Αντιμετώπιση ηλιακού εγκαύματος
Για την αντιμετώπιση του ηλιακού εγκαύματος προτείνονται τα εξής βήματα:

✤ Ψύξτε την περιοχή. Εφαρμόστε δροσερές (όχι παγωμένες) κομπρέσες ή κάντε χλιαρό μπάνιο για να μειωθεί ο πόνος και η φλεγμονή.
✤ Ενυδάτωση του δέρματος: Χρησιμοποιήστε ενυδατικές, καταπραϋντικές κρέμες για να βοηθήσετε την επούλωση της επιδερμίδας. Αποφύγετε προϊόντα με αλκοόλ, καθώς ενδέχεται να ερεθίσουν ή να ξηράνουν το δέρμα.
✤ Πίνετε άφθονα υγρά. Η σωστή ενυδάτωση του οργανισμού βοηθά στην ταχύτερη αποκατάσταση του δέρματος.
✤ Προστασία από περαιτέρω έκθεση στον ήλιο: Μέχρι να επουλωθεί πλήρως το έγκαυμα, αποφύγετε την έκθεση στον ήλιο. Αν χρειαστεί να βγείτε, προτιμήστε ρούχα που καλύπτουν την πληγείσα περιοχή και εφαρμόστε αντηλιακό.
✤ Λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων: Σε περιπτώσεις έντονου πόνου ή φλεγμονής, η λήψη φαρμάκων όπως η ιβουπροφαίνη μπορεί να προσφέρει ανακούφιση.
✤ Προσοχή στις φουσκάλες: Καλύψτε τις με αποστειρωμένη γάζα και αποφύγετε να τις σπάτε καθώς υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης.
✤ Ζητήστε ιατρική συμβουλή: Αν το έγκαυμα είναι σοβαρό, έχει φουσκάλες ή συνοδεύεται από γενική αδιαθεσία, απευθυνθείτε σε δερματολόγο.

Πώς να προλάβετε το ηλιακό έγκαυμα
Η αποφυγή ηλιακού εγκαύματος είναι εφικτή με τα κατάλληλα μέτρα προστασίας όπως:

✤ Χρήση αντηλιακού. Επιλέξτε αντηλιακό με υψηλό δείκτη προστασίας (SPF 30 ή υψηλότερο) και προστασία από UVA και UVB ακτινοβολία. Εφαρμόστε το 30 λεπτά πριν την έκθεση στον ήλιο και ανανεώνετε κάθε 2 ώρες ή μετά από κολύμπι και έντονη εφίδρωση.
✤ Προστατευτική ένδυση. Επιλέξτε ελαφριά, μακρυμάνικα ρούχα από πυκνό ύφασμα, καπέλο με φαρδύ γείσο και γυαλιά ηλίου με UV προστασία για αποτελεσματική κάλυψη από την ηλιακή ακτινοβολία.
✤ Αποφυγή ωρών αιχμής. Αποφύγετε την έκθεση στον ήλιο μεταξύ 11 π.μ. έως 4 μ.μ., όταν η UV ακτινοβολία είναι έντονη.
✤ Σκιά. Επιλέγετε σκιασμένα σημεία, ιδιαίτερα κατά τις ώρες αιχμής της ηλιακής ακτινοβολίας. Χρησιμοποιήστε ομπρέλες, δέντρα ή άλλες πηγές σκίασης για καλύτερη προστασία.
✤ Ενημέρωση. Παρακολουθείτε τα επίπεδα UV στην περιοχή σας και λάβετε τα κατάλληλα μέτρα προστασίας.
✤ Προσοχή στην επιλογή αντηλιακού. Αν πρόκειται να κολυμπήσετε ή να ιδρώσετε, προτιμήστε αντηλιακά με ανθεκτικότητα στο νερό και ανανεώστε τα για συνεχή προστασία.
✤ Εκπαίδευση: Διδάξτε στα παιδιά τη σημασία της αντηλιακής προστασίας από μικρή ηλικία, ώστε να υιοθετήσουν σωστές συνήθειες που θα τα προστατεύουν για όλη τους τη ζωή.

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΒΑΣΣΟΣ,

Γεν. Χειρουργός – Χειρουργός ΟγκολόγοςΚαθ. Χειρουργικής Παν/μιου Χαϊδελβέργης,

Καθ. Χειρουργικής Ογκολογίας Ευρωπαϊκού Παν/μιου ΚύπρουΔ/ντης Κλινικής Χειρουργικής Ογκολογίας και Κέντρου Σαρκώματος-Μελανώματος-Σπανίων Όγκων,

Ιατρικό Κέντρο Αθηνών n.vassos@iatriko.gr

Η ηλιακή ακτινοβολία αποτελεί σημαντικό φυσικό παράγοντα για τον ανθρώπινο οργανισμό, καθώς συμβάλλει στη σύνθεση της βιταμίνης D και στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού. Ωστόσο, η παρατεταμένη και χωρίς προστασία έκθεση στον ήλιο ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία του δέρματος, με πιο επικίνδυνη συνέπεια την εμφάνιση καρκίνου του δέρματος, και ιδιαίτερα του μελανώματος.
Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά του μελανώματος, η συσχέτισή του με την ηλιακή ακτινοβολία και οι τρόποι με τους οποίους η αντιηλιακή προστασία μπορεί να μειώσει σημαντικά τον σχετικό κίνδυνο.

Τι είναι το μελάνωμα;
Το μελάνωμα είναι ένας τύπος καρκίνου του δέρματος που ξεκινά από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη – τη χρωστική που δίνει χρώμα στο δέρμα, τα μαλλιά και τα μάτια μας. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, ενώ παρατηρείται πιο συχνά σε περιοχές που εκτίθενται στον ήλιο, όπως στην πλάτη και το πρόσωπο στους άνδρες, ή στα άκρα στις γυναίκες.

Το μελάνωμα είναι λιγότερο συχνό από άλλους τύπους καρκίνου του δέρματος, είναι όμως πολύ πιο επικίνδυνο. Αν δεν διαγνωστεί εγκαίρως, μπορεί να εισχωρήσει σε βαθύτερους ιστούς και να εξαπλωθεί σε άλλα όργανα, όπως οι λεμφαδένες, οι πνεύμονες ή ο εγκέφαλος.

Ο ρυθμός εμφάνισης μελανώματος αυξάνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες, ειδικά σε περιοχές με υψηλή ηλιοφάνεια, όπως οι χώρες της Μεσογείου. Η Ελλάδα, λόγω κλίματος, αποτελεί χώρα με υψηλό επιδημιολογικό φορτίο, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, γι’ αυτό η ανάγκη για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση είναι επιτακτική.

Ποια είναι τα πιο ευάλωτα άτομα;
Αν και το μελάνωμα μπορεί να εμφανιστεί σε όλα τα άτομα, ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας, υπάρχουν συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισής του:
✤ Ανοιχτόχρωμος τύπος δέρματος, φακίδες, ξανθά ή κόκκινα μαλλιά, μπλε ή πράσινα μάτια
✤ Πολλοί σπίλοι (ελιές) στο δέρμα ή σπίλοι με άτυπα χαρακτηριστικά (δυσπλαστικοί)
✤ Ιστορικό έντονης έκθεσης στον ήλιο ή εγκαυμάτων από τον ήλιο, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία
✤ Οικογενειακό ιστορικό μελανώματος
✤ Ανοσοκαταστολή ή χρήση φαρμάκων που εξασθενούν το ανοσοποιητικό
✤ Συστηματική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (φυσική ή τεχνητή)

Υπεριώδης ακτινοβολία
Ο βασικός παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη μελανώματος είναι η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), είτε από φυσικές πηγές (ήλιος), είτε από τεχνητές (σολάριουμ).
Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV) του ήλιου διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες:
✤ UVA: Διεισδύει βαθιά στο δέρμα και προκαλεί γήρανση, ρυτίδες και αλλαγές στο DNA των κυττάρων.
✤ UVB: Είναι υπεύθυνη για τα εγκαύματα και παίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόκληση καρκίνου του δέρματος.
Και οι δύο μορφές UV ακτινοβολίας συμβάλλουν στην εμφάνιση μελανώματος. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι η ακτινοβολία αυτή είναι παρούσα όλο τον χρόνο, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες, ενώ η επίδραση του ήλιου είναι αθροιστική.

Η αντιηλιακή προστασία στην πράξη

Η πρόληψη αποτελεί το σημαντικότερο όπλο μας απέναντι στο μελάνωμα. Και το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι η αντιηλιακή προστασία, η οποία είναι απαραίτητη όλο τον χρόνο και βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

1. Αντιηλιακό με υψηλό δείκτη προστασίας (SPF)
✤ Χρησιμοποιήστε καθημερινά αντιηλιακό με SPF ≥30 για το πρόσωπο και το σώμα, που παρέχει ευρέος φάσματος προστασία (UVA + UVB).
✤ Εφαρμόστε το 30 λεπτά πριν από την έκθεση στον ήλιο και επαναλάβετε κάθε 2 ώρες, ή αμέσως μετά από κολύμπι ή εφίδρωση.
✤ Μην παραλείπετε δύσκολες περιοχές όπως αυτιά, αυχένας, ράχη χεριών και πέλματα σε παραλία.
✤ Χρησιμοποιήστε το και τον χειμώνα, ειδικά στο πρόσωπο.

2. Κατάλληλη ένδυση
✤ Ρούχα με πυκνή ύφανση ή με ειδική UV προστασία (που μειώνουν τη διαπερατότητα της ακτινοβολίας).
✤ Καπέλο με φαρδύ γείσο που καλύπτει πρόσωπο, αυτιά και αυχένα.
✤ Γυαλιά ηλίου με 100% απορροφητικότητα UV, που προστατεύουν όχι μόνο τα μάτια, αλλά και το δέρμα γύρω από αυτά.

3. Περιορισμός έκθεσης
✤ Αποφύγετε την έκθεση στον ήλιο μεταξύ 11πμ και 4μμ, ειδικά αν ανήκετε στις ευάλωτες ομάδες.
✤ Αποφύγετε το σολάριουμ – έχει πλέον καταχωρηθεί ως καρκινογόνο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
✤ Προστατέψτε ιδιαίτερα τα παιδιά, καθώς οι βλάβες από την παιδική ηλικία έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο.
✤ Η σημασία της αυτοεξέτασης και της έγκαιρης διάγνωσης

Η τακτική αυτοεξέταση του δέρματος μπορεί να οδηγήσει στην έγκαιρη διάγνωση. Το πρώτο σημάδι του μελανώματος είναι συνήθως μια αλλαγή σε υπάρχουσα ελιά ή η εμφάνιση μιας νέας βλάβης στο δέρμα με περίεργα χαρακτηριστικά.

Χρησιμοποιήστε τη μέθοδο ABCDE:
A (Asymmetry) – Ασυμμετρία στο σχήμα.
B (Border) – Ακανόνιστα ή οδοντωτά όρια.
C (Color) – Ποικιλία χρωμάτων στο ίδιο σημείο
D (Diameter) – Διάμετρος πάνω από 6 χιλιοστά.
E (Evolution) – Εξέλιξη ή αλλαγή στο μέγεθος, σχήμα ή χρώμα.

Οποιαδήποτε υποψία αλλαγής πρέπει να αξιολογείται από δερματολόγο με δερματοσκόπηση. Ο δερματολογικός έλεγχος συνιστάται να γίνεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο για όσους έχουν παράγοντες κινδύνου, ενώ η ψηφιακή δερματοσκόπηση είναι ιδανική για την αναλυτική παρακολούθηση ύποπτων σπίλων.

Τι έχει αλλάξει στην έρευνα και θεραπεία
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική πρόοδος στον τομέα του μελανώματος υπήρξε εντυπωσιακή. Η σύγχρονη προσέγγιση στη θεραπεία του μελανώματος είναι πολυπαραγοντική. Η χειρουργική αφαίρεση του μελανώματος αποτελεί τη βασική θεραπεία, η οποία συνδυάζεται και ενισχύεται με ανοσοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία ή και ακτινοθεραπεία. Αυτή λοιπόν η συνδυαστική και εξατομικευμένη θεραπεία, βασισμένη στα χαρακτηριστικά του όγκου και του ασθενούς, έχει αυξήσει σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης των ασθενών με μελάνωμα, ακόμη και στα προχωρημένα στάδια. Παρ’ όλα αυτά, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση παραμένουν θεμελιώδους σημασίας.

Συμπερασματικά
Το μελάνωμα δεν είναι απλώς μια ελιά που «άλλαξε» και ούτε αφορά μόνο όσους «καίγονται εύκολα». Είναι ένας σοβαρός καρκίνος που συνδέεται άμεσα με τον τρόπο έκθεσης στον ήλιο και την υπεριώδη ακτινοβολία. Η σωστή αντιηλιακή προστασία, η αποφυγή υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο και η τακτική παρακολούθηση του δέρματος είναι τα πιο ισχυρά μας όπλα για να διατηρήσουμε το δέρμα μας υγιές και να μειώσουμε δραστικά τον κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος.

Κωνσταντίνος Καλοκασίδης,

Δερματολόγος-Aφροδισιολόγος Ειδικός στην Κλινική Φαρμακολογία, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής A.Π.Θ.,

Επιστημονικός Συνεργάτης Εργαστηρίου Κλινικής Φαρμακολογίας Ιατρικής Σχολής A.Π.Θ. www.dermatologist.gr

Το δέρμα των ατόμων με διαβήτη έχει σημαντικές ιδιαιτερότητες: ξηρότητα, αυξημένη ευαισθησία και αργή επούλωση. Με την κατάλληλη φροντίδα, μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο επιπλοκών και να διατηρήσουμε την επιδερμίδα υγιή και ελαστική. Σε αυτό το άρθρο θα αναλύσουμε τους παράγοντες που επηρεάζουν το «διαβητικό» δέρμα, πρακτικές οδηγίες πρόληψης, ειδικές θεραπείες και τις κυριότερες ουσίες–ήρωες για καθημερινή χρήση.

1. Γιατί το διαβητικό  δέρμα απαιτεί ειδική φροντίδα
✤ Υψηλά επίπεδα γλυκόζης: Η υπεργλυκαιμία μειώνει τη μικροκυκλοφορία, με αποτέλεσμα λιγότερο οξυγόνο και θρεπτικά στοιχεία στα κύτταρα.
✤ Αφυδάτωση και σκληρότητα: Η μειωμένη έκκριση σμήγματος οδηγεί σε ξηρά, τραχιά σημεία, ιδιαίτερα σε αγκώνες, γόνατα και πέλματα.
✤ Αργή επούλωση: Η φλεγμονώδης απόκριση είναι μειωμένη, καθυστερώντας την αποκατάσταση ακόμα και μικρών πληγών.
✤ Κίνδυνος λοιμώξεων: Μικρορωγμές ή πληγές μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα σε δερματικές ή μυκητιασικές λοιμώξεις, ειδικά στα πόδια.
Αντίστοιχα, όπως ένα αυτοκίνητο χρειάζεται καλή λίπανση και τακτικό σέρβις, έτσι και το διαβητικό δέρμα απαιτεί καθημερινή φροντίδα για να λειτουργεί ομαλά.

2. Βασικά βήματα πρόληψης
✤ Ρύθμιση σακχάρου
Τακτικός έλεγχος γλυκόζης και σωστή διατροφή.
✤ Ήπιος καθαρισμός
Χρησιμοποιείτε φυσικά καθαριστικά χωρίς άρωμα, με pH 5,5–6.
✤ Ζεστό, όχι καυτό ντους
Το πολύ ζεστό νερό αφυδατώνει περαιτέρω το δέρμα.
✤ Εφαρμογή ενυδατικής κρέμας
Δύο φορές την ημέρα, πρωί–βράδυ.
✤ Προστασία από τον ήλιο
SPF 30+ ευρέος φάσματος, επαναλαμβανόμενη εφαρμογή κάθε 2–3 ώρες.

3. Ειδικές θεραπείες & saponification
✤ Σαπωνοποίηση με θειούχο σαπούνι: Το θείο έχει αντιμικροβιακή και αντιμυκητιασική δράση και επιπλέον καταπραΰνει φλεγμονές, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη ξηρότητα.
✤ Σαπωνοποίηση με ενεργό άνθρακα & ηφαιστειακή λάβα: Ο ενεργός άνθρακας απορροφά τοξίνες και ρύπους, ενώ η ηφαιστειακή λάβα καλύπτει ήπια απολέπιση, βελτιώνοντας τη μικροκυκλοφορία.
✤ Απολέπιση με ρετινόλη: Αντί για οξέα φρούτων, η ρετινόλη ενεργοποιεί την κυτταρική ανανέωση, βοηθά στην παραγωγή κολλαγόνου και βελτιώνει την υφή χωρίς έντονο ερεθισμό όταν χρησιμοποιείται σωστά.
✤ Αντιφλεγμονώδη εκχυλίσματα: αλόη, πράσινο τσάι, για καθημερινή καταπράυνση.
✤ Θεραπεία με ουρία (10–20%): Ιδανική για πολύ ξηρές περιοχές (πέλματα, αγκώνες).

4. Καθημερινή ρουτίνα φροντίδας
✤ Καθαρισμός: θειούχο σαπούνι με χλιαρό νερό.
✤ Ορός (Serum): υαλουρονικό ή ρετινόλη (βράδυ).
✤ Ενυδατική κρέμα: εφαρμογή το βράδυ στο πρόσωπο. Εφαρμογή στο σώμα μετά το ντους
✤ SPF 30+: καθημερινά, ιδανικά μετά το serum ημέρας (ενυδάτωση ή βιταμίνη C).
✤ Εβδομαδιαία: απολέπιση με ενεργό άνθρακα/λάβα + μάσκα καταπράυνσης.
✤ Έλεγχος δέρματος: επιθεωρείτε καθημερινά πέλματα και πόδια για πληγές

5. Συμπληρωματικές συμβουλές
✤ Εσωτερική ενυδάτωση: πίνετε καθημερινά 1,5–2 λίτρα νερό.
✤ Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά: φρούτα, λαχανικά, ψάρια.
✤ Άσκηση: βελτιώνει την κυκλοφορία, βοηθά και στο μεταβολισμό της γλυκόζης.
✤ Τακτική επίσκεψη δερματολόγου: ανά 6–12 μήνες για έλεγχο των μικρών τραυματισμών.

6. Φυσικά δερμοκαλλυντικά:
η «πριμοδότηση» του διαβητικού δέρματος
✤ Ενισχύουν το ανοσοποιητικό φραγμό του δέρματος.
✤ Διεγείρουν την αναγέννηση των επιδερμικών κυττάρων.
✤ Δημιουργούν προστατευτική μεμβράνη, μειώνοντας την απώλεια υγρασίας

Συμπέρασμα
Με συνεπή ρύθμιση γλυκόζης, αυστηρή καθημερινή ρουτίνα φροντίδας και σωστή επιλογή δερμοκαλλυντικών (υαλουρονικό, ουρία, αντιοξειδωτικά), η επιδερμίδα στο διαβήτη μπορεί να παραμείνει ελαστική, απαλλαγμένη από ρωγμές και έλκη.
Η συνεργασία με τον δερματολόγο για προσαρμογή προϊόντων και συχνότητα εφαρμογών εξασφαλίζει μακροχρόνια προστασία και άμεση αντιμετώπιση όποιου προβλήματος προκύψει.

Μια ολιστική ματιά στη δομή, την πρόληψη  και τη φροντίδα του μεγαλύτερου οργάνου του ανθρώπινου σώματος.

Σωτήρης Θεοχάρης,

Δερματολόγος, Αφροδισιολόγος, Δερματοχειρουργός και Χειρουργός Μεταμόσχευσης Μαλλιών,

Πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας skinandhair.gr

Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματός μας και αντιπροσωπεύει περίπου το 15% του συνολικού σωματικού βάρους των ενηλίκων. Αποτελεί δυναμική ασπίδα που προστατεύει, αναπνέει, αισθάνεται και εκφράζεται. Αν και πολλές φορές το βλέπουμε μόνο ως επιφάνεια ή ως στοιχείο εμφάνισης, στην πραγματικότητα είναι ένας πολύπλοκος ιστός που αντικατοπτρίζει την εσωτερική μας υγεία και χρειάζεται φροντίδα τόσο για προληπτικούς όσο και για θεραπευτικούς λόγους.
Ανατομικά, το δέρμα αποτελείται από τρία βασικά στρώματα: την επιδερμίδα, το χόριο και το υπόδερμα. Κάθε ένα έχει το δικό του ρόλο και συμβάλλει συνολικά στη λειτουργία του οργανισμού.
Η επιδερμίδα είναι το εξωτερικό, ορατό στρώμα του δέρματος και λειτουργεί ως φραγμός απέναντι σε μικρόβια, ρύπους και τραυματισμούς. Αποτελείται από πέντε κυτταρικές στιβάδες, με κυρίαρχα τα κερατινοκύτταρα, τα οποία συνεχώς ανανεώνονται, δημιουργώντας ένα προστατευτικό στρώμα. Η επιδερμίδα στερείται αγγείων και θρέφεται από το χόριο, ενώ περιλαμβάνει επίσης μελανινοκύτταρα που ρυθμίζουν το χρώμα του δέρματος και μας προστατεύουν από την υπεριώδη ακτινοβολία.

Κάτω από την επιδερμίδα βρίσκεται το χόριο, ένα ιδιαίτερα πλούσιο και δραστήριο στρώμα, όπου εντοπίζονται τα αιμοφόρα αγγεία, οι νευρικές απολήξεις, οι ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι αδένες, καθώς και οι θύλακες των τριχών. Το χόριο είναι υπεύθυνο για τη σφριγηλότητα, την ενυδάτωση και την ελαστικότητα του δέρματος, καθώς περιέχει ίνες κολλαγόνου και ελαστίνης. Εκεί βρίσκονται και οι υποδοχείς αφής, που καθιστούν το δέρμα αισθητήριο όργανο.
Το βαθύτερο στρώμα είναι το υπόδερμα ή υποδόριος ιστός. Περιέχει λιπώδη κύτταρα και λειτουργεί ως μονωτικό «μαξιλάρι» που προστατεύει τα εσωτερικά όργανα, συμβάλλει στη θερμορύθμιση και στην αποθήκευση ενέργειας. Το πάχος του διαφέρει ανά ανατομική περιοχή και φύλο – π.χ. στους άνδρες είναι πιο παχύ συγκριτικά με τις γυναίκες, καθώς και σε περιοχές που υπόκεινται σε πίεση, όπως τα πέλματα και οι παλάμες. Στα παιδιά είναι σχετικά λεπτό και με το πέρασμα του χρόνου σταδιακά αυξάνει σε πάχος μέχρι την 5η περίπου δεκαετία, οπότε και αρχίζει να λεπταίνει.
Τέλος, το δέρμα εμπεριέχει και εξαρτήματα όπως είναι τα νύχια, οι τρίχες και οι αδένες, τα οποία συμβάλλουν και αυτά το καθένα με το δικό του μοναδικό τρόπο για τη διατήρηση της υγείας και της φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού.

Το δέρμα, εκτός από δομή, έχει και λειτουργίες ζωτικής σημασίας:
✤ Μας προστατεύει από μικροβιακές και χημικές επιθέσεις.
✤ Συμμετέχει στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος.
✤ Λειτουργεί ως αισθητήριο όργανο για την αφή, τον πόνο, τη θερμότητα και το ψύχος.
✤ Συμβάλλει στην παραγωγή της βιταμίνης D με τη βοήθεια της ηλιακής ακτινοβολίας.
✤ Επηρεάζει τη συνολική εικόνα και ψυχολογία μας.

Η πρόληψη είναι το σημαντικότερο όπλο για την υγεία του δέρματος. Η ρουτίνα περιποίησης και φροντίδας του δέρματος, οφείλει να περιλαμβάνει:
✤ Χρήση αντηλιακού με δείκτη SPF τουλάχιστον 30+, κάθε μέρα.
✤ Καθαρισμό με ήπια προϊόντα, χωρίς αλκοόλ ή σκληρά σαπούνια.
✤ Καλή ενυδάτωση, ανάλογα με τον τύπο του δέρματος.
✤ Υγιεινή διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και καλά λιπαρά.
✤ Επαρκή ύπνο, αποχή από κάπνισμα και υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
✤ Περιοδικό δερματολογικό έλεγχο – τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο ή κάθε φορά που παρατηρούμε αλλαγή σε σπίλους ή βλάβες.

Η σύγχρονη δερματολογία παρέχει πλέον λύσεις εξατομικευμένες και επιστημονικά τεκμηριωμένες:
✤ Τοπικές και συστηματικές θεραπείες για συνήθεις δερματολογικές παθήσεις όπως ακμή, ψωρίαση, έκζεμα, ατοπική δερματίτιδα κτλ.
✤ Θεραπείες Laser και άλλων ενεργειακών πηγών για φωτογήρανση, πανάδες και αγγειακές βλάβες.
✤ Εφαρμογές ανανέωσης και ενυδάτωσης, οι οποίες δεν είναι ενέσιμες θεραπείες, όπως είναι ο βαθύς καθαρισμός προσώπου, τα χημικά peelings και η εφαρμογή microneedling.
✤ Tέλος για πιο άμεσα ορατά αποτελέσματα συστήνονται οι ενέσιμες θεραπείες αντιγήρανσης – πρόληψης, π.χ. αυτόλογη μεσοθεραπεία (PRP), εφαρμογή βοτουλινικής τοξίνης ή υαλουρονικού οξέος για την ενίσχυση της σφριγηλότητας και της όψης της επιδερμίδας, ύστερα από σύσταση εξειδικευμένου δερματολόγου.

Να υπενθυμίσουμε ότι όλες οι εφαρμογές και οι ενέσιμες θεραπείες θα πρέπει να πραγματοποιούνται από άρτια εκπαιδευμένους δερματολόγους, πλαστικούς χειρουργούς, προκειμένου να αποφευχθούν οι επιπλοκές, που πιθανώς να φέρουν αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο.
Το δέρμα είναι καθρέφτης της συνολικής υγείας μας. Μας μιλάει διαρκώς μέσω των αλλοιώσεων, των ερεθισμών, της ξηρότητας ή της φλεγμονής. Αν μάθουμε να το «ακούμε», μπορούμε να δράσουμε έγκαιρα και αποτελεσματικά. Η φροντίδα του δέρματος είναι μια πράξη πρόληψης, αυτοσεβασμού και συνειδητής επιλογής υγείας.

ΜΑΡΙΑ ΓΑΖΟΥΛΗ,

Καθηγήτρια Βιολογίας Γενετικής – Νανοϊατρικής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ

mgazouli@med.uoa.gr

H τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) δεν ανήκει πια στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασί- ας, είναι παρούσα και μεταμορφώνει ήδη την υγειονομική περίθαλψη. Έξυπνα συ- στήματα που «μαθαίνουν» από δεδομένα, αναγνωρίζουν μοτίβα και βλέπουν πέρα από το προφανές, γίνονται πολύτιμοι σύμμαχοι γιατρών, νοσηλευτών, φαρμακευτικών εταιρειών και, φυσικά, των ίδιων των ασθενών. Από τις διαγνώσεις μέχρι την πρόληψη και την ανάπτυξη φαρμάκων, η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει τον δρόμο για μια νέα εποχή στην υγειονομική περίθαλψη, όπου η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο, αλλά τον ενδυναμώνει.

Διάγνωση με ταχύτητα και ακρίβεια
Μία από τις πιο εντυπωσιακές εφαρμογές της ΑΙ στην υγειονομική περίθαλψη είναι η ικανότητά της να διαγιγνώσκει ασθένειες μέσω απεικονιστικών εξετάσεων. Όπως αναφέρει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να εντοπίσουν όγκους σε ακτινογραφίες, μαστογραφίες ή αξονικές τομογραφίες με εντυπωσιακή ακρίβεια, πολλές φορές μεγαλύτερη κι από εκείνη του ανθρώπινου ματιού. Και το σημαντικότερο; Δεν έρχονται να αντικαταστήσουν τον γιατρό, αλλά να τον ενισχύσουν, προσφέροντας μια δεύτερη, εξαιρετικά έγκυρη γνώμη. Αλλά η συμβολή της ΑΙ δεν σταματά εκεί. Μπορεί να «διαβάσει» ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους, να αναλύσει αιματολογικές εξετάσεις, ακόμα και να επεξεργαστεί φωνητικά δεδομένα, ώστε να εντοπίσει πρώιμα σημάδια σοβαρών παθήσεων, όπως η καρδιακή ανεπάρκεια ή η άνοια. Παράδειγμα είναι η DeepMind της Google που ανέπτυξε ένα μοντέλο ΑΙ που αναλύει μαστογραφίες και μειώνει τα ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι οι ακτινολόγοι. Το σύστημα έχει δοκιμαστεί σε Βρετανία και ΗΠΑ με εξαιρετικά αποτελέσματα. Η τεχνολογία, πλέον, δεν περιορίζεται στη θεραπεία αλλά γίνεται και σύμμαχος στην πρόβλεψη και την πρόληψη, προσφέροντας στον άνθρωπο έναν νέο τύπο προστασίας: έναν ψηφιακό προστάτη της υγείας του.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν σταματά απλώς στη διάγνωση. Παίζει καθοριστικό ρόλο και στην ανακάλυψη νέων φαρμάκων, κάνοντας κάτι που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε ακατόρθωτο: μειώνει δραστικά τον χρόνο και το κόστος αυτής της πολύπλοκης διαδικασίας. Πώς το καταφέρνει; Μέσα από προσομοιώσεις και την επεξεργασία τεράστιων όγκων βιολογικών δεδομένων, μπορεί να εντοπίσει μόρια με πιθανή θεραπευτική δράση και να προβλέψει πώς θα αντιδράσει ο ανθρώπινος οργανισμός σε αυτά, πριν καν ξεκινήσουν οι δοκιμές. Και στον φαρμακευτικό τομέα, η ΑΙ φέρνει μια μικρή επανάσταση. Μέσα από την ανάλυση γενετικών και κλινικών δεδομένων, βοηθά τους επιστήμονες να εντοπίσουν νέους πιθανούς «στόχους» για φάρμακα, αλλά και να προβλέψουν την αποτελεσματικότητα ή τις παρενέργειες ενός φαρμάκου – πριν καν φτάσει σε ανθρώπινη δοκιμή. Έτσι, οι κλινικές δοκιμές γίνονται πιο στοχευμένες, πιο ασφαλείς και, το σημαντικότερο, πιο γρήγορες. Γιατί όταν μιλάμε για σοβαρές ασθένειες, ο χρόνος είναι συχνά καθοριστικός. Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι η ΑΙ φέρνει την προσωποποιημένη ιατρική πιο κοντά από ποτέ. Καθένας από εμάς είναι διαφορετικός – με ξεχωριστό γενετικό υπόβαθρο, τρόπο ζωής και περιβάλλον. Μέσα από την ανάλυση αυτών των παραμέτρων, η ΑΙ βοηθά να σχεδιαστούν θεραπείες που δεν είναι “μία για όλους”, αλλά κομμένες και ραμμένες στα μέτρα του κάθε ασθενούς. Με άλλα λόγια, η ιατρική γίνεται πιο ανθρώπινη και πιο στοχευμένη. Ένα από τα παραδείγματα της νέας αυτής εποχής στην ιατρική είναι το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμαKATY (Knowledge At the Tip of Your fingers) στο οποίο συμμετέχει ενεργά και η δική μου ερευνητική ομάδα (https://katy-project.eu/). Στο επίκεντρό του βρίσκεται ένας φιλόδοξος αλλά απόλυτα ανθρώπινος στόχος: να βοηθήσει στην ανάπτυξη πιο στοχευμένων, εξατομικευμένων θεραπειών για καρκινοπαθείς, χρησιμοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη. Το KATY αξιοποιεί προηγμένους αλγορίθμους μηχανικής μάθησης για να αναλύσει τεράστιες ποσότητες δεδομένων – από γονιδιακές πληροφορίες και ιατρικούς φακέλους έως κλινικά αποτελέσματα. Σκοπός του είναι να δημιουργήσει «αιτιολογικά μοντέλα» (causal models), δηλαδή συστήματα που δεν δείχνουν απλώς μια συσχέτιση, αλλά μπορούν να εξηγήσουν γιατί μια θεραπεία λειτουργεί σε έναν ασθενή και όχι σε κάποιον άλλο. Με αυτόν τον τρόπο, το KATY προσφέρει στους γιατρούς ένα νέο, έξυπνο εργαλείο λήψης αποφάσεων, βασισμένο σε επιστημονικά τεκμηριωμένες προβλέψεις. Δεν αντικαθιστά την ανθρώπινη κρίση – τη συμπληρώνει, δίνοντάς της πρόσβαση σε πληροφορίες που θα ήταν αδύνατον να αναλυθούν χωρίς τη βοήθεια της ΑΙ. Και το πιο σημαντικό: αυτή η τεχνολογία δεν ανήκει στο μακρινό μέλλον. Αναπτύσσεται ήδη πιλοτικά για περιπτώσεις νεφροκυτταρικού καρκίνου (καρκίνος νεφρού), με σκοπό να επεκταθεί και σε άλλες μορφές της νόσου.

Βελτίωση της νοσοκομειακής λειτουργίας
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν βρίσκεται μόνο δίπλα στον ασθενή· δουλεύει και πίσω από τις κουρτίνες, εκεί όπου χτίζεται η καθημερινή λειτουργία ενός νοσοκομείου. Πλατφόρμες που βασίζονται σε ΑΙ μπορούν να προβλέψουν πόσοι ασθενείς θα εισαχθούν, να βοηθήσουν στο πρόγραμμα των βαρδιών, να διαχειριστούν τα αποθέματα φαρμάκων και εξοπλισμού. Μπορούν ακόμη να «δουν» νωρίτερα πού μπορεί να υπάρξει έλλειψη και να ειδοποιήσουν εγκαίρως. Παράλληλα, εργαλεία όπως τα ψηφιακά chatbots αναλαμβάνουν μικρές αλλά σημαντικές λεπτομέρειες: κλείνουν ραντεβού, απαντούν σε ερωτήσεις πρώτης ανάγκης, υπενθυμίζουν φάρμακα ή εξετάσεις. Ακούγεται απλό, αλλά για έναν άνθρωπο που αγωνιά, ένα άμεσο και σαφές μήνυμα κάνει διαφορά. Όλα αυτά σημαίνουν ένα πράγμα: λιγότερος χρόνος σε χαρτιά, λίστες και τηλέφωνα — περισσότερος χρόνος για τον άνθρωπο.

Προκλήσεις, ρίσκα και ηθικά διλήμματα
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται πολλά στην υγεία, αλλά φέρνει μαζί της και σημαντικά ερωτήματα, προκλήσεις και ρίσκα τεχνικά και ηθικά. Οι αλγόριθμοι μαθαίνουν από δεδομένα. Αν τα δεδομένα αυτά περιέχουν προκαταλήψεις, τότε και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να «κληρονομήσει» τις ίδιες στρεβλώσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: αν ένα σύστημα έχει εκπαιδευτεί κυρίως με ιατρικά δεδομένα από λευκούς άνδρες, υπάρχει κίνδυνος να αποτυγχάνει όταν καλείται να «διαβάσει» τον οργανισμό μιας γυναίκας ή ενός ατόμου διαφορετικής εθνοτικής καταγωγής. Κι αυτό δεν είναι απλώς τεχνικό λάθος αλλά είναι ζήτημα δικαιοσύνης και ισότητας στην περίθαλψη. Έπειτα έρχεται το ζήτημα της ιδιωτικότητας. Ποιος έχει πρόσβαση στα προσωπικά ιατρικά δεδομένα; Πώς αποθηκεύονται, πώς προστατεύονται; Πώς εξηγείται μια απόφαση που παίρνει ένα «μαύρο κουτί» τεχνητής νοημοσύνης; Αν υπάρξει λάθος διάγνωση, ποιος φέρει την ευθύνη; Και, ίσως το πιο σημαντικό: έχει ο ασθενής το δικαίωμα να αρνηθεί την ανάλυση του ιστορικού του από ένα σύστημα ΑΙ, χωρίς να φοβάται ότι θα έχει χειρότερη φροντίδα; Οι μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και ο ΟΟΣΑ, τονίζουν ξανά και ξανά ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία πρέπει να διέπετε από διαφάνεια, λογοδοσία και διαρκή έλεγχο. Το ζητούμενο είναι η τεχνολογία να υπηρετεί τον άνθρωπο — όχι να τον καθορίζει. Γιατί η φροντίδα της υγείας δεν είναι μόνο θέμα αλγορίθμων. Είναι θέμα εμπιστοσύνης.

Ή Ευρωπαϊκή στρατηγική και το μέλλον

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται ενεργά για να εξασφαλίσει ότι η τεχνητή νοημοσύνη στην υγεία εξελίσσεται με υπευθυνό- τητα και με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών. Το νέο Ευρωπαϊκό Κανονιστικό Πλαίσιο για την ΑΙ (AI Act), θέτει αυστηρούς κανόνες για την ασφάλεια, τη διαφάνεια, την αξιοπιστία και την ανθρώπινη εποπτεία των συστημάτων ΑΙ, με ιδιαίτερη έμφαση σε «υψηλού κινδύνου εφαρμογές» όπως αυτές στον τομέα της υγείας. Παράλληλα, η ΕΕ επενδύει στην καινοτομία, χρηματοδοτώντας πρωτοποριακά ερευνητικά έργα μέσω προγραμμάτων.

Η Τεχνολογία το πλαϊ του ανθρώπου

Η ΑΙ επομένως είναι ένας ισχυρός σύμμαχος στην προσπά- θεια για καλύτερη, ταχύτερη και πιο εξατομικευμένη φροντίδα υγείας. Όμως δεν είναι πανάκεια. Δεν αντικαθιστά τον ιατρό, ούτε ακυρώνει την ανθρώπινη σχέση μεταξύ επαγγελματία και ασθενούς. Αντίθετα, μπορεί να απελευθερώσει τον χρόνο και την προσοχή των γιατρών για να επικεντρωθούν σε αυτό που δεν μπορεί να κάνει καμία μηχανή: να νοιαστούν. Με σωστό σχεδιασμό, ηθική καθοδήγηση και διαφάνεια, η ΑΙ μπορεί να φέρει μια επανάσταση στην υγεία που θα σέβεται τον άνθρωπο και θα αξιοποιεί την τεχνολογία — όχι για να τον υποκαταστή- σει, αλλά για να τον ενισχύσει.

ΝΙΚΟΣ ΚΥΡΠΙΔΗΣ,

Επικεφαλής της Επιστήμης Δεδομένων του Μικροβιώματος, Εθνικό Εργαστήριο του Μπέρκλεϊ

Φέτος συμπληρώνονται 30 χρόνια από τότε που ξεκινήσαμε να διαβάζουμε τον γενετικό κώδικα των μικροβίων με συστηματικό τρόπο (γονιδιωματική), και περίπου 20 χρόνια από την απαρχή της μεγάλης επανάστασης της μεταγονιδιωματικής. Η τελευταία μάς επέτρεψε να αρχίσουμε να μελετούμε το συνολικό γενετικό υλικό (DNA) όλων των μικροοργανισμών που υπάρχουν μέσα σε ένα περιβαλλοντικό δείγμα, χωρίς να απαιτείται η καλλιέργειά τους στο εργαστήριο.

Από τότε μέχρι σήμερα, η εικόνα μας για τον μικροβιακό κόσμο έχει αλλάξει ριζικά. Η μικροβιακή γονιδιωματική μάς επέτρεψε να αποκωδικοποιήσουμε πλήρως το DNA μεμονωμένων μικροοργανισμών και να μελετήσουμε τη γενετική τους βάση και τις λειτουργίες τους με ακρίβεια. Η τεχνολογική επανάσταση που κατέστησε αυτό εφικτό συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με πάνω από 1.5 εκατομμύριο γονιδιώματα να έχουν αλληλουχηθεί, καλύπτοντας περίπου 20,000 διαφορετικά είδη βακτηρίων και αρχαίων (μικρόβια προκαρυωτικά, δηλαδή χωρίς κυτταρικό πυρήνα). Η μελέτη τους έχει ήδη οδηγήσει σε μεγάλες βιοτεχνολογικές εφαρμογές.

Είναι ενδεικτικό, ότι η μικροβιακή βιοτεχνολογία, αποτελεί έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς της βιομηχανίας, με εφαρμογές που εκτείνονται από τη φαρμακευτική και τη γεωργία έως τα τρόφιμα, τα καύσιμα και τα βιομηχανικά ένζυμα. Η παγκόσμια αγορά προϊόντων μικροβιακής προέλευσης εκτιμάται ότι ανήλθε σε περίπου 210 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024 και προβλέπεται να φτάσει τα 351 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034, με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 5,3%

Όμως, ενώ η γονιδιωματική μας έδωσε τα εργαλεία για να διαβάσουμε το DNA και να μελετήσουμε μεμονωμένα είδη, η μεταγονιδιωματική ήταν αυτή που πραγματικά μας επέτρεψε να δούμε τα μικρόβια στο φυσικό τους περιβάλλον, μέσα σε κοινότητες, όπως ακριβώς υπάρχουν στη φύση. Ετσι η έρευνα έγινε πιο ολιστική, πιο περιβαλλοντική, πιο πολυδιάστατη, αλλά και πολύ πιο συναρπαστική. Η μεταγονιδιωματική μάς αποκάλυψε ότι ζούμε σε έναν μικροβιακό πλανήτη, για τον οποίο γνωρίζουμε ακόμη ελάχιστα. Η πλειοψηφία των μικροοργανισμών γύρω μας και μέσα στο σώμα μας, παραμένει αχαρτογράφητη. Δεν γνωρίζουμε τι γονίδια φέρουν, ποιες είναι οι λειτουργίες τους, πώς επηρεάζουν την υγεία μας ή τα οικοσυστήματα στα οποία ζούνε.

Μεγάλο μέρος της έρευνάς μου επικεντρώνεται στην ανακάλυψη και κατηγοριοποίηση αυτών των “αόρατων” και άγνωστων ακόμα οργανισμών. Μέσω μεγάλων διεθνών προγραμμάτων αποκρυπτογράφησής τους, αλλά και μέσα από την ανάπτυξη νέων πρωτοπόρων υπολογιστικών εργαλείων προσπαθούμε να καταγράψουμε αυτή τη “σκοτεινή ύλη” της μικροβιολογίας, με στόχο την ανακάλυψη νέων λειτουργιών όπως π.χ. νέα ένζυμα και βιοκαταλύτες, μέχρι νέα CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) συστήματα και θεραπευτικά μόρια.
Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι μόνο ποιοι μικροοργανισμοί υπάρχουν, αλλά και τι κάνουν. Πώς συνεργάζονται; Πώς επηρεάζουν το περιβάλλον ή τον ξενιστή τους; Τι γονίδια και τι λειτουργίες κωδικοποιούν; Αυτή η λειτουργική ποικιλότητα βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνάς μας. Με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνικών και μαζικής ανάλυσης δεδομένων, μπορούμε πλέον να αναλύουμε δισεκατομμύρια γονίδια, να εντοπίζουμε νέες πρωτεΐνες, και να προβλέπουμε τις λειτουργίες τους.

Σε αυτό το πλαίσιο, είχα την τύχη να συνεργαστώ με δύο εμβληματικά εργαστήρια που έχουν τιμηθεί με το Νόμπελ τα τελευταία 5 χρόνια: της Jennifer Doudna στο UC Berkeley, με την οποία ανακαλύψαμε νέα CRISPR συστήματα από το φυσικό περιβάλλον· και του David Baker στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Εδώ, σε συνεργασία με το εργαστήριο του Δρ Γιώργου Παυλόπουλου από το Ίδρυμα Φλέμιγκ, ανακαλύψαμε χιλιάδες νέες οικογένειες πρωτεϊνών και προβλέψαμε τις δομές τους, ανοίγοντας νέους δρόμους στη συνθετική βιολογία.

Γιατί αυτό αφορά την Ελλάδα;
Αυτό είναι ένα κομμάτι που με ενδιαφέρει ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Αντί να εισάγουμε διαρκώς τεχνολογίες από το εξωτερικό, μπορούμε να δημιουργήσουμε νέα γνώση εδώ, και να την εξάγουμε. Αυτό απαιτεί στοχευμένες επενδύσεις σε υποδομές, ανθρώπινο δυναμικό, δίκτυα, υπολογιστικά εργαλεία και προγράμματα που να στηρίζουν τη μετάβαση από τη βασική έρευνα στην εφαρμογή.
Η Ελλάδα έχει εξαιρετικό επιστημονικό δυναμικό. Αν συνδέσουμε την έρευνα με την επιχειρηματικότητα, και δημιουργήσουμε δομές που διευκολύνουν αυτή τη σύνδεση (όπως το BioInnovation Greece και το πρόγραμμα BioSTART), μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα ζωντανό και εξωστρεφές βιοτεχνολογικό οικοσύστημα. Η μικροβιακή γονιδιωματική και μεταγονιδιωματική είναι η γλώσσα με την οποία μπορούμε να διαβάσουμε και να κατανοήσουμε τη βιολογία της υγείας μας αλλά και του πλανήτη μας, ώστε να μετατρέψουμε αυτή τη γνώση σε καινοτομία, και οικονομική ανάπτυξη.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα ακολουθήσουμε αυτή την πορεία, αλλά αν η Ελλάδα θα είναι και πάλι απλός θεατής ή πρωταγωνιστής των παγκόσμιων εξελίξεων. Πιστεύω ότι μπορούμε να είμαστε το δεύτερο.

Αναστασία Μοσχοβάκη Ιατρός, Ειδική Παθολόγος

Email: anastasiamoschovaki1@gmail.com

Ο ιός CCHF Crimean-Congo haemorrhagic fever μεταδίδεται στους ανθρώπους είτε μέσω τσιμπημάτων τσιμπουριών είτε μέσω επαφής με μολυσμένο αίμα ή ιστούς ζώων κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τη σφαγή. Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο μπορεί να συμβεί ως αποτέλεσμα στενής επαφής με το αίμα, τις εκκρίσεις, τα όργανα ή άλλα σωματικά υγρά μολυσμένων ατόμων. Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις μπορούν επίσης να προκληθούν λόγω ακατάλληλης αποστείρωσης ιατρικού εξοπλισμού.

Ο ιός CCHF είναι ένας αρμποϊός που ανήκει στο γένος  Nairovirus  στην οικογένεια  Bunyaviridae. Tο γονιδίωμα του ιού κωδικοποιεί το ιικό νουκλεοκαψίδιο, διάφορες δομικές και μη δομικές πρωτείνες, την πολυμεράση. Η πλειονότητα των κρουσμάτων εντοπίζεται σε άτομα που ασχολούνται με την κτηνοτροφία.

Η νόσος περιγράφηκε κλινικά για πρώτη φορά στην Κριμαία (Ουκρανία) το 1944, σε στρατιώτες και αγρότες και ονομάστηκε αιμορραγικός πυρετός της Κριμαίας. Αργότερα, το 1969, ο ιός αναγνωρίσθηκε ως αιτία της λοίμωξης παιδιού  που είχε νοσήσει στο Κονγκό , οπότε και προέκυψε η σημερινή ονομασία της νόσου. Αρκετά κρούσματα CCHF έχουν καταγραφεί σε  Βαλκάνια Ρωσία Μέση Ανατολή Ασία Αφρική. Σήμερα εκτιμάται ότι τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι διατρέχουν κίνδυνο μόλυνσης παγκοσμίως και 10.000 έως 15.000 μολύνσεις συμβαίνουν κάθε χρόνο.

Άνω του 80% των περιπτώσεων είναι ασυμπτωματικές ή ήπιες. Τα παιδιά συνήθως εμφανίζουν τη νόσο με ηπιότερη μορφή. Σε σοβαρές περιπτώσεις, τα κύρια παθοφυσιολογικά χαρακτηριστικά είναι η αυξημένη αγγειακή διαπερατότητα και η καταιγίδα κυτοκινών. Επί συμπτωμάτων, οι ασθενείς συνέρχονται συνήθως σε δύο εβδομάδες. Σπάνια η ανάρρωση μπορεί να είναι πολύ αργή έως έτος. Επί σοβαρής νόσου που επιβάλλει νοσηλεία η θνητότητα κυμαίνεται από 9% έως 50%.

Τα συμπτώματα, στις τυπικές μορφές της νόσου, όταν υπάρχουν,  ξεκινούν απότομα, 1–14 ημέρες μετά την έκθεση με συνδρομή που ομοιάζει με ίωση:

• Κεφαλαλγία
• Πυρετός
• Μυϊκοί πόνοι
• Ρίγη
• Ναυτία
• Έμετος
• Διάρροια
• Διαταραχές συνείδησης
• Φωτοφοβία

Προοδευτικά όμως εάν το ανοσοποιητικό σύστημα δεν καταφέρει να εξουδετερώσει τον ιό, εμφανίζονται αιμορραγικά συμπτώματα: αιμορραγία από ούλα, μύτη, έντερο, αιμορραγικά εξανθήματα, εκχυμώσεις, αιμορραγία από σημεία ενδοφλέβιων ενέσεων, πολυοργανική ανεπάρκεια.

Οι αιματολογικές και βιοχημικές ανωμαλίες περιλαμβάνουν θρομβοπενία, λευκοπενία, τρανσαμινασαιμία, παρατεταμένους χρόνους πήξης, αυξημένα D-διμερή, μειωμένα επίπεδα ινωδογόνου και αυξημένα επίπεδα κρεατινικής φωσφοκινάσης και γαλακτικής αφυδρογονάσης.

Προφύλαξη από τσιμπούρια

• Η περίοδος κατά την οποία τα τσιμπούρια είναι σε έξαρση είναι από την Άνοιξη έως το Φθινόπωρο.
• Φορέστε κλειστά παπούτσια κάλτσες μακριά ενδύματα κατά τις εξορμήσεις σας στην εξοχή ή κατά την τέλεση γεωργικών εργασιών.
• Τοποθετήστε την μπλούζα μέσα στο παντελόνι
• Στην ύπαιθρο περπατάτε στα μονοπάτια και όχι σε μέρη με πυκνά χόρτα ή βλάστηση
• Μην κάθεστε κατάχαμα αλλά να έχετε πάντοτε μαζί σας πετσέτες και ψάθες.
• Χρησιμοποιήστε απωθητικά για τσιμπούρια παρασκευάσματα με αντίστοιχη έγκριση. Βάλτε εντομοαπωθητικό στις γυμνές/ακάλυπτες περιοχές του δέρματός σας. Διαβάστε τα συστατικά στη συσκευασία θα πρέπει να περιέχουν μία από τις παρακάτω ουσίες: DΕΕΤ πάνω από 20% για ενήλικες, ή ικαριδίνη/πικαριδίνη ή IR3535 ή Citriodiol ή Eucalyptus citriodora oil, hydrated, cyclized (ecoil (h/c)
• Μην κόβετε χόρτα με γυμνά χέρια.
• Κρατήστε καθαρό χωρίς αγριόχορτα τον χώρο που περιβάλλει το σπίτι σας.
• Κάντε ντους ή μπάνιο αμέσως μετά την επιστροφή σας από την ύπαιθρο.
• Εάν εντοπίσετε τσιμπούρι στα ρούχα σας, αφαιρέστε το προσεκτικά με γάντια.
• Αν βρείτε τσιμπούρι στο σώμα σας, βάλτε γάντια και αφαιρέστε το απαλά  με κατάλληλη λαβίδα/ τσιμπιδάκι χωρίς να το τραυματίσετε ή να το ενοχλήσετε.
• Φοράτε γάντια και προστατευτικό ρουχισμό, όταν έρχεστε σε επαφή με ζώα ή με το αίμα ή άλλους ιστούς/ εκκρίσεις ζώων, π.χ. κατά τη σφαγή ζώων.
• Εάν έχετε ζώα επικοινωνήστε με τον κτηνίατρο για τον έλεγχο των τσιμπουριών στα ζώα σας.
• Συνιστάται σωστή αποθήκευση κρέατος στους 4–8°C, καλό μαγείρεμα κρέατος και τήρηση αυστηρών κανόνων υγιεινής κατά την διαχείριση του ωμού κρέατος.
• Πρέπει να καταναλώνετε μόνο παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα.