Μαρία Γούτου
Ειδική Παθολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
www.goutoumaria.gr
Η χοληστερίνη είναι ένα λιπαρό μόριο απαραίτητο για τη ζωή. Το σώμα μας την χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει τις μεμβράνες όλων των κυττάρων, τις ορμόνες μας και τα χολικά οξέα που βοηθούν στην πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και των βιταμινών από τις τροφές. Κι ενώ πρόκειται για ένα πολύτιμο βιολογικό μόριο, η υπερβολική ποσότητα ορισμένων μορφών της στο αίμα με τα χρόνια συσσωρεύεται στα τοιχώματα των αρτηριών (αθηροσκλήρωση) και αυξάνει τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού.
Επειδή η χοληστερίνη δεν διαλύεται στο αίμα, μεταφέρεται μέσα σε σωματίδια που λέγονται λιποπρωτεΐνες. Οι διαφορετικές λιποπρωτεΐνες είναι και οι διαφορετικοί «τύποι» χοληστερίνης.
Είδη και τύποι
✤ LDL («κακή» χοληστερίνη): μεταφέρει τη χοληστερίνη προς τα κύτταρα και τις αρτηρίες. Είναι η κύρια αιτία για το «φράξιμο» των αγγείων και ο βασικός στόχος της θεραπείας.
✤ HDL («καλή» χοληστερίνη): απομακρύνει τη χοληστερίνη από τους ιστούς και τη μεταφέρει πίσω στο ήπαρ. Υψηλότερα επίπεδα θεωρούνται προστατευτικά.
✤ Τριγλυκερίδια: άλλη μορφή λίπους στο αίμα· υψηλές τιμές σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και, όταν είναι πολύ υψηλές, με παγκρεατίτιδα.
✤ VLDL: ένα ακόμη «κακό» σωματίδιο, πλούσιο σε τριγλυκερίδια.
✤ Η Ολική χοληστερίνη και η μη-HDL χοληστερίνη (που προκύπτει από την ολική χοληστερίνη μείον την HDL) αποτελούν συνολικούς δείκτες του «επιβλαβούς» φορτίου.
✤ Η λιποπρωτεΐνη-α αποτελεί μια άλλη μορφή κληρονομικής χοληστερίνης που όταν είναι ανεβασμένη αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Η μέτρηση γίνεται με μια απλή εξέταση αίματος (λιπιδαιμικό προφίλ). Για τους περισσότερους ανθρώπους δεν απαιτείται πλέον υποχρεωτικά νηστεία. Η νηστεία προτιμάται όταν τα τριγλυκερίδια είναι πολύ υψηλά ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιοπάθειας.
Αντιμετώπιση
Η θεραπεία εξατομικεύεται με βάση τα επίπεδα των λιπιδίων και τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο (ηλικία, υψηλή αρτηριακή πίεση, κάπνισμα, διαβήτης, ιστορικό).
1. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής αποτελούν τη βάση της θεραπείας για όλους:
✤ Διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ξηρούς καρπούς, ψάρι και δημητριακά ολικής άλεσης, με έμφαση σε φυτικές πηγές λίπους (π.χ. ελαιόλαδο).
✤ Περιορισμός κορεσμένων λιπαρών (κάτω από ~5–6% των θερμίδων), αποφυγή τρανς-λιπαρών, μείωση επεξεργασμένων υδατανθράκων και ζάχαρης (ιδίως για τα τριγλυκερίδια).
✤ Τακτική σωματική άσκηση: τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης την εβδομάδα, συν ασκήσεις ενδυνάμωσης 2 φορές/εβδομάδα.
✤ Απώλεια βάρους αν υπάρχει υπερβαρότητα, διακοπή καπνίσματος και περιορισμός αλκοόλ.
Φαρμακευτική αγωγή — όταν χρειάζεται:
✤ Οι στατίνες αποτελούν τα φάρμακα πρώτης επιλογής. Μειώνουν την LDL και αποδεδειγμένα τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά. Η πιο συχνή ενόχληση που αναφέρουν οι ασθενείς είναι μυϊκοί πόνοι (συνήθως όχι σοβαροί) ενώ οι σοβαρές επιπλοκές είναι πολύ σπάνιες.
✤ Εζετιμίμπη: συνήθως προστίθεται στην στατίνη, αν αυτή δεν επαρκεί.
✤ Αναστολείς PCSK9 και ινκλισιράν (ενέσιμα), βεμπεδοϊκό οξύ: νεότερα, πολύ αποτελεσματικά φάρμακα για ασθενείς πολύ υψηλού κινδύνου ή με δυσανεξία στις στατίνες.
✤ Φιβράτες / ωμέγα-3 σε υψηλές δόσεις: κυρίως για πολύ υψηλά τριγλυκερίδια.
Ο στόχος και η ένταση της θεραπείας καθορίζονται από τον γιατρό. Τα λιπίδια επανελέγχονται συνήθως 4–6 εβδομάδες μετά από την έναρξη αλλά και μετά από κάθε αλλαγή αγωγής. Η διακοπή της θεραπείας οδηγεί σε γρήγορη αύξηση των τιμών της χοληστερίνης στα προ θεραπείας επίπεδα συνήθως μέσα σε λίγες μέρες.
Πρόληψη
Η πρόληψη ξεκινά νωρίς και είναι δια βίου. Η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλή «κακή» χοληστερίνη επιταχύνει την αθηροσκλήρωση, γι’ αυτό οι υγιεινές συνήθειες από την παιδική και νεαρή ηλικία έχουν μεγάλη σημασία. Οι ίδιες αρχές που θεραπεύουν, προλαμβάνουν κιόλας:
✤ Ισορροπημέν, κυρίως φυτική διατροφή (τύπου Μεσογειακής).
✤ Τακτική άσκηση και διατήρηση φυσιολογικού βάρους.
✤ Αποφυγή καπνίσματος και μέτρια κατανάλωση αλκοόλ.
✤ Έλεγχος πίεσης και σακχάρου.
✤ Περιοδικός προληπτικός έλεγχος των λιπιδίων, ώστε τυχόν αύξηση να εντοπιστεί έγκαιρα.
Αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό πολύ υψηλής χοληστερίνης ή πρώιμης καρδιοπάθειας, ενημερώστε τον γιατρό σας, καθώς μπορεί να πρόκειται για κληρονομική (οικογενή) υπερχοληστερολαιμία που χρειάζεται ειδική παρακολούθηση και έγκαιρη έναρξη αγωγής, ακόμη και σε νεαρή ηλικία.
