Διατροφή και ανοσοποιητικό: Τι λέει πραγματικά η επιστήμη;

Μαρία Μπασκίνη
Κλινική Διαιτολόγος, Διατροφολόγος
Reader in Clinical Nutrition,
Ιατρική Σχολή ΑΠΘ
www.baskini.gr

Κάθε χρόνο, και ιδιαίτερα σε περιόδους έξαρσης των ιώσεων, επανέρχεται το ίδιο ερώτημα «Τι να φάω για να ενισχύσω το ανοσοποιητικό μου;». Βιταμίνη C, βιταμίνη D, ψευδάργυρος, «superfoods» και διάφορα συμπληρώματα συχνά παρουσιάζονται ως οι μαγικές λύσεις για να «θωρακίσουμε» τον οργανισμό μας. Είναι όμως πράγματι τόσο απλό;
Το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελείται από ένα σύνθετο σύνολο κυττάρων, ιστών και βιολογικών μηχανισμών που συνεργάζονται για την άμυνα του οργανισμού και χρειάζονται επαρκή ενέργεια και θρεπτικά συστατικά για να λειτουργούν φυσιολογικά. Γνωρίζουμε ότι ο υποσιτισμός αλλά και οι ελλείψεις συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ανοσολογική απόκριση, αυξάνοντας την ευαισθησία στις λοιμώξεις. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι όσο περισσότερα θρεπτικά συστατικά καταναλώνουμε, τόσο «ισχυρότερο» γίνεται το ανοσοποιητικό μας.

Στην πραγματικότητα, ακόμη και ο όρος «ενίσχυση» μπορεί να είναι παραπλανητικός. Περισσότερο ενεργοποιημένο δεν σημαίνει απαραίτητα και καλύτερο ανοσοποιητικό. Η υπερβολική ή παρατεταμένη ανοσολογική ενεργοποίηση μπορεί να συνδέεται με χρόνια φλεγμονή και βλάβη στους ιστούς, δηλαδή με αποτελέσματα αντίθετα από αυτά που επιδιώκουμε. Στόχος, επομένως, είναι ένα κατάλληλα ρυθμισμένο ανοσοποιητικό. Ένα ανοσοποιητικό σύστημα ικανό να αντιδρά αποτελεσματικά όταν υπάρχει απειλή, αλλά και να περιορίζει την απόκριση όταν αυτή δεν είναι πλέον απαραίτητη.

Πολλά θρεπτικά συστατικά συμβάλλουν σε αυτή την ισορροπία. Οι βιταμίνες Α, C, D, E, B6, B12 και το φυλλικό οξύ, καθώς και ο ψευδάργυρος, το σελήνιο, ο σίδηρος και ο χαλκός, συμμετέχουν σε διαφορετικούς μηχανισμούς της έμφυτης και επίκτητης ανοσίας. Παράλληλα, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι απαραίτητη για τη δημιουργία κυττάρων και μορίων που συμμετέχουν στην ανοσολογική απόκριση.

Επομένως, αντί να αναζητούμε ένα «θαυματουργό» τρόφιμο, μεγαλύτερη σημασία έχει το συνολικό διατροφικό μας πρότυπο. Μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή, με φρούτα και λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ψάρια και ελαιόλαδο, πάντα σε ποσότητες ανάλογες με τις ανάγκες μας, παρέχει ένα ευρύ φάσμα μικροθρεπτικών συστατικών, φυτικών ινών, πολυφαινολών και ω-3 λιπαρών οξέων. Η Μεσογειακή Διατροφή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τη σχέση της με τη φλεγμονή, το μικροβίωμα και τη ρύθμιση της ανοσολογικής λειτουργίας.

Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι οι διατροφικές μας επιλογές επηρεάζουν όχι μόνο τον ίδιο τον οργανισμό, αλλά και τη σύνθεση και τη λειτουργία των τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών που φιλοξενούνται στο έντερό μας. Οι φυτικές ίνες χρησιμοποιούνται από συγκεκριμένα εντερικά βακτήρια για την παραγωγή ουσιών, όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, τα οποία μπορούν να συμμετέχουν στη ρύθμιση της φλεγμονής και της ανοσολογικής απόκρισης. Η σχέση διατροφής-μικροβιώματος-ανοσοποιητικού αποτελεί σήμερα έναν από τους πλέον ενδιαφέροντες τομείς έρευνας.

Και τι γίνεται με τα συμπληρώματα; Όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ανεπάρκεια, η συμπληρωματική χορήγηση ενός θρεπτικού συστατικού μπορεί πράγματι να είναι απαραίτητη. Για κάποιον όμως που καλύπτει ήδη τις ανάγκες του, η πρόσληψη μεγαλύτερων ποσοτήτων δεν προσφέρει απαραίτητα πρόσθετο όφελος, ενώ οι πολύ υψηλές δόσεις ορισμένων θρεπτικών συστατικών μπορεί να έχουν ακόμη και ανεπιθύμητες επιδράσεις.

Φυσικά, η διατροφή δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που επηρεάζει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού. Η λειτουργία του ανοσοποιητικού επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες του τρόπου ζωής. Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η αποτελεσματική διαχείριση του χρόνιου στρες συμβάλλουν στη φυσιολογική ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης.

Επομένως, αντί να αναζητούμε ένα τρόφιμο ή συμπλήρωμα που θα «boostάρει» το ανοσοποιητικό μας, έχει μεγαλύτερη αξία να φροντίζουμε συνολικά τον τρόπο ζωής μας: ισορροπημένη διατροφή, επαρκής ύπνος, τακτική κίνηση και διαχείριση του στρες.