Μαρία Αυγουστίδου
Παθολόγος Ογκολόγος Αιματολόγος
Διευθύντρια Ογκολογικής – Παθολογικής Κλινικής Ιατρικού Κέντρου Αθηνών
τ. Υποδιευθύντρια St. Lukas Klinik Solinge
Ειδικευθείσα στην Ανακουφιστική Ιατρική
avgoustidou.oncologist@yahoo.com
Ο Οκτώβριος έχει καθιερωθεί διεθνώς ως μήνας ενημέρωσης για τον καρκίνο του μαστού, και είναι μια καλή αφορμή να μιλήσουμε ανοιχτά για μια νόσο που αφορά σχεδόν κάθε οικογένεια, άμεσα ή έμμεσα. Ο καρκίνος του μαστού παραμένει ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες παγκοσμίως, όμως η πρόοδος των τελευταίων δεκαετιών έχει αλλάξει ριζικά την εικόνα του: σήμερα, όταν διαγιγνώσκεται έγκαιρα, η πλειονότητα των ασθενών θεραπεύεται.
Δεν υπάρχει «ένας» καρκίνος του μαστού, αλλά πολλοί, με διαφορετική βιολογική συμπεριφορά. Η ταξινόμηση βασίζεται κυρίως στην έκφραση τριών βασικών δεικτών στα καρκινικά κύτταρα: των ορμονικών υποδοχέων οιστρογόνων και προγεστερόνης, και του υποδοχέα HER2. Έτσι διακρίνουμε όγκους ορμονοεξαρτώμενους, όγκους με υπερέκφραση HER2, και τους λεγόμενους τριπλά αρνητικούς όγκους, που δεν φέρουν κανέναν από τους τρεις. Αυτή η βιολογική «ταυτότητα» του όγκου είναι εκείνη που καθορίζει, σε μεγάλο βαθμό, ποια θεραπεία θα ακολουθηθεί, όχι μόνο το μέγεθος ή το στάδιο της νόσου.
Η αντιμετώπιση σήμερα είναι εξατομικευμένη και συνήθως πολυπαραγοντική. Η χειρουργική επέμβαση —είτε συντηρητική με διατήρηση του μαστού είτε μαστεκτομή— παραμένει βασικός πυλώνας, συχνά σε συνδυασμό με βιοψία ή αφαίρεση του φρουρού λεμφαδένα, ώστε να αποφεύγεται η άσκοπη αφαίρεση μεγάλου αριθμού λεμφαδένων. Ανάλογα με τον τύπο του όγκου, μπορεί να προστεθεί ορμονοθεραπεία, χημειοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία κατά του HER2, ακτινοθεραπεία, ή, τα τελευταία χρόνια, ανοσοθεραπεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις τριπλά αρνητικού καρκίνου. Ιδιαίτερα στον πιο επιθετικό, τριπλά αρνητικό τύπο, η φαρέτρα μας έχει εμπλουτιστεί τα τελευταία χρόνια με νεότερες, εξειδικευμένες θεραπείες, όπως οι συζευγμένες αντισώματος-φαρμάκου (π.χ. sacituzumab govitecan) και η ανοσοθεραπεία με αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου (π.χ. pembrolizumab), οι οποίες σε συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση ασθενών που παλαιότερα είχαν περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές. Η σειρά και ο συνδυασμός όλων αυτών των θεραπειών αποφασίζονται από πολυκλαδική ομάδα ειδικών —χειρουργό, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, παθολογοανατόμο, ακτινολόγο— ώστε το θεραπευτικό σχήμα να προσαρμόζεται στη βιολογία του όγκου και στα χαρακτηριστικά της κάθε γυναίκας.
Η πρόληψη κινείται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι η πρωτογενής πρόληψη, δηλαδή η μείωση παραγόντων κινδύνου: διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, τακτική σωματική άσκηση, περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ, αποφυγή του καπνίσματος, και, όπου ενδείκνυται, γενετική συμβουλευτική για γυναίκες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή γνωστές μεταλλάξεις όπως BRCA1/2. Το δεύτερο επίπεδο είναι η δευτερογενής πρόληψη, δηλαδή η έγκαιρη διάγνωση μέσω τακτικού προληπτικού ελέγχου. Η ψηφιακή μαστογραφία παραμένει η πλέον αξιόπιστη μέθοδος ανίχνευσης, συνήθως σε ετήσια ή διετή βάση από την ηλικία των 40-45 ετών, ανάλογα με το ατομικό προφίλ κινδύνου, ενώ σε γυναίκες με πυκνό μαστικό αδένα μπορεί να συστηθεί συμπληρωματικά υπερηχογράφημα ή μαγνητική μαστογραφία. Η αυτοεξέταση δεν αντικαθιστά τον απεικονιστικό έλεγχο, όμως βοηθά τη γυναίκα να γνωρίζει το σώμα της και να αναγνωρίζει έγκαιρα τυχόν αλλαγές.
Το μήνυμα που αξίζει να μείνει από αυτό το άρθρο είναι απλό: ο καρκίνος του μαστού, όταν εντοπιστεί νωρίς, αντιμετωπίζεται με πολύ μεγαλύτερη επιτυχία και με λιγότερο επιθετικές θεραπείες. Ο τακτικός προληπτικός έλεγχος δεν είναι πολυτέλεια, είναι επένδυση στην υγεία. Και η ενημέρωση, όπως αυτή που επιχειρεί να προσφέρει ο μήνας Οκτώβριος, είναι το πρώτο βήμα για να μη φοβόμαστε τη λέξη «καρκίνος», αλλά να μάθουμε να τη διαχειριζόμαστε έγκαιρα και σωστά.
