Κατηγορία: ΑΠΟΨΕΙΣ

Της Γεωργίας Ανδριώτου.

Τα Χριστούγεννα πλησιάζουν… Τα σπίτια στολίζονται, οι κουζίνες αρχίζουν να μοσχομυρίζουν, τα πρόσωπα όλων χαλαρώνουν σιγά σιγά από την πίεση μια απαιτητικής καθημερινότητας. Τα Χριστούγεννα έχουν σίγουρα τη δική τους ξεχωριστή ομορφιά μέσα στη μουντάδα του χειμώνα.

Και εκείνη τη στιγμή είναι που πατάς το κουμπί της παύσης… Συνειδητοποιείς ότι το πνεύμα των ημερών δεν είναι μόνο λαμπερά δέντρα με πολύχρωμα λαμπάκια ούτε εορταστικά ρεβεγιόν με περιποιημένες ομορφιές.

Τα Χριστούγεννα κουβαλούν μέσα τους και ένα χρέος αποκλειστικά ανθρώπινο. Το χρέος μιας συγγνώμης κι ενός ευχαριστώ προς εκείνους που το αξίζουν. Ένα χρέος που δεν πυροδοτείται από καμιά υποχρέωση, αλλά από αυτό το αίσθημα δικαιοσύνης μέσα μας, που όσο τυφλή κι αν είναι, δεν παύει να είναι υπαρκτή.

Βλέπεις, κανείς δεν είναι τέλειος. Και μέσα σ’ αυτήν την ατελή φύση μας που παλεύει να σταθεί όρθια κάτω από αντίξοες συνθήκες, έχουμε σίγουρα αδικήσει ανθρώπους. Κι όχι απαραίτητα με την έννοια της εξαπάτησης. Αλλά μ’ αυτήν την επιφανειακά ανώδυνη συμπεριφορά που έχει πληγώσει με διάφορους τρόπους. Με σκληρά λόγια που ξεπήδησαν από τα χείλη εν βρασμώ, με την αδιαφορία στα συναισθήματα και στις ανάγκες των άλλων, με πράξεις που σκοτείνιασαν το βλέμμα και κλείδωσαν την καρδιά τους.

Αν χρωστάς μια συγγνώμη, ήρθε ο καιρός που πρέπει να την πεις. Δεν έχει θέση ο εγωισμός στον σεβασμό της ανθρώπινης ψυχής.

Κι αν κάπου χρωστάς ένα ευχαριστώ. μην το στερήσεις από τον άλλον. Ένα ευχαριστώ για το χέρι που σου απλώθηκε στη δύσκολη στιγμή, για το χαμόγελο που αλάφρυνε την πίκρα σου, για τα αισθήματα που ανέκαθεν τα είχες δεδομένα. Να ξέρεις πως το ευχαριστώ είναι μια λέξη που ενώνει τα χείλη των ανθρώπων γιατί χαρίζει το ίδιο χαμόγελο. Κάθε ευχαριστώ και δυο χαμόγελα…

Ναι, αν κάπου χρωστάς μια συγγνώμη κι ένα ευχαριστώ, ήρθε ο καιρός για να ξεχρεώσεις την οφειλή σου. Δυο λέξεις μόνο και λίγες συλλαβές κουβαλούν το πιο λαμπερό χριστουγεννιάτικο φως. Αυτό που ξεκινάει από μέσα μας και  μεταλαμπαδεύεται στους άλλους χείλη με χείλη, χαμόγελο, με χαμόγελο, σεβασμό με σεβασμό.

Μια συγγνώμη κι ένα ευχαριστώ στον σύντροφο που δε σεβάστηκες τις στιγμές του. Στο παιδί σου για τη δύσκολη σου μέρα που του φόρτωσες, στον συνάδελφο γιατί αμφισβήτησες τις ικανότητές του.  Στον γέροντα που του μίλησες με απαξίωση και στον ταλαιπωρημένο άνεργο που στα δικά σου μάτια φάνηκε αποτυχημένος.

Αν θέλεις πραγματικά να νιώσεις το βαθύ νόημα των Χριστουγέννων και να ξεφύγεις από την τυπολογία των καθιερωμένων ευχών, των επίπλαστων χαμόγελων και της επιφανειακής ευτυχίας, χάρισε δυο λέξεις εκεί που νομίζεις ότι τις οφείλεις.

Κάποια χρέη θέλουν καρδιά και ευγένεια για να τα ξεπληρώσεις. Κι αυτά τα δυο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης μας. Μπορεί να είναι ξεχασμένο, μπορεί να είναι παραμελημένο, αλλά κανένας δε γεννήθηκε άδικος και αγενής.

Μια συγγνώμη κι ένα ευχαριστώ ίσως και να φέρουν τα Χριστούγεννα μέσα στην καρδιά σου… μήπως αυτό δε λαχταράς να νιώσεις κάθε χρόνο;

Πηγή: awakengr.com

Γράφει o: Μπαρμπούτης Τάσος

Πολιτικός Μηχανικός, Msc

Α. Γενικά

Η επί δεκαετίες συνεχιζόμενη παγκοσμίως συζήτηση για την αντιμετώπιση των κλιματικών φαινομένων θέτει, αντικειμενικά, σε προτεραιότητα την επαναχάραξη της ενεργειακής πολιτικής σε όλες τις χώρες του πλανήτη (ή σε ομάδες χωρών π.χ ΕΕ).

Στο πλαίσιο αυτό και παράλληλα σε ένα ασταθές περιβάλλον στην περιοχή της, η Ελλάδα αναζητά το δικό της ενεργειακό μέλλον, ακολουθώντας μια συγκεκριμένη πολιτική, όπως αυτή αποτυπώθηκε στα, σχεδόν πανομοιότυπα Εθνικά Σχέδια (ΕΣΣΕΚ) των δύο τελευταίων Κυβερνήσεων (ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ, ΝΔ).

Β. Η απολιγνιτοπολιγνιτοποιηση

Κεντρική ιδέα της πολιτικής στην Ελλάδα είναι η «απολιγνιτοποίηση», δηλαδή η οριστική διακοπή (έως το 2030) της παραγωγής ενέργειας από τον εγχώριο λιγνίτη, με παράλληλη προώθηση των ΑΠΕ, επιλέγοντας όμως, σχεδόν αποκλειστικά τα αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, εξαιρώντας το υδροηλεκτρικά. Την ίδια στιγμή  επεκτείνεται διαρκώς η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από εισαγόμενο ορυκτό καύσιμο, το φυσικό αέριο, το οποίο , σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΕΣΣΕΚ, η συμμετοχή του στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής εκτοξεύεται και θα αποτελέσει για τα πολλά επόμενα   την «γέφυρα» στην υποκατάσταση της παραγωγής λιγνίτη στη χώρα.

Οι ενστάσεις ως προς τον προνομιακό ρόλο που προσέδωσαν (με πολιτικές αποφάσεις) οι Κυβερνήσεις στο φυσικό αέριο είναι πολλές. Θα σταθουμε μονο  σε ένα βασικό κριτήριο ενεργειακού σχεδιασμού που ισχύει σε όλες τις χώρες του κόσμου και που αφορά στην ενεργειακή τους εξάρτηση.

Η εξάρτηση της χώρας μας κινείται εδώ και χρόνια με ταχείς αυξητικούς ρυθμούς, τείνοντας σε επίπεδα άνω του 75 % (!), την ίδια ώρα που ο μέσος όρος των χωρών της ΕΕ βρίσκεται στο 54% και όλες δίνουν μάχες για τον περιορισμό της.

Οι αρνητικές επιπτώσεις της είναι πολλαπλές στο γεωπολιτικό επίπεδο, στην απώλεια επενδυτικών ευκαιριών με βάση εγχώριους ενεργειακούς πόρους (π.χ υδροηλεκτρικά έργα), στον τομέα της απασχόλησης, στο άνοιγμα του εμπορικού ισοζυγίου, κ.α. Τον κώδωνα του κινδύνου για την πορεία εξάρτησης της χώρας κρούουν πολλοί αναλυτές. Ενδεικτικά, ο πρώην Υπουργός (επί Κυβέρνησης Σαμαρά) Γιάννης Μανιάτης, σε πρόσφατο άρθρο του στην Καθημερινή (29-30 Αυγούστου 2020) επισημαίνει ότι «..Με πρόσφατες τις οδυνηρές εμπειρίες της ΕΕ από τρίτες χώρες, ….συνειδητοποιήθηκε απολύτως ότι Γεωστρατηγική Ανεξαρτησία, χωρίς Αυτονομία σε ενέργεια και κρίσιμα αγαθά είναι αδύνατη. Πολύ περισσότερο στην Ελλάδα  …με την εθνική οικονομία κατά 100% εξαρτημένη από εισαγωγές υδρογονανθράκων να δαπανά κάθε χρόνο για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου περίπου 5,5 δις ευρώ..».

Γ. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ)

Στο παρόν άρθρο θα περιοριστούμε στις τρεις βασικές ΑΠΕ, δηλαδή την ηλιακή/ φωτοβολταϊκά (Φ/Β), την αιολι-κή/ανεμογεννήτριες (α/γ)και την υδραυλική/υδροη-λεκτρικά έργα (ΥΗΕ).

Από την αρχή επισημαίνουμε ότι η χρήση των ΑΠΕ αποτελεί αναμφισβήτητα το ενεργειακό μέλλον της χώρας, την αποτελεσματική απάντηση στην αντιμετώπιση των κλιματικών φαινομένων και την άριστη ανταπόκριση στο βασικό κριτήριο της ενεργειακής ανεξαρτησίας της χώρας, κάτι που αναδείξαμε στα προηγούμενα. Παρόλα αυτά, κατηγορηματικά απορρίπτουμε την αντιεπιστημονική και ανορθόδοξη άποψη που θεωρεί ως ΑΠΕ, σχεδόν αποκλειστικά, την ηλιακή και αιολική ενέργεια, εξαιρώντας σκόπιμα την πολύτιμη Υδροηλεκτρικη ενέργεια.

(α). Ηλιακή ενέργεια

Προσφέρεται απεριόριστα και δικαίως διεκδικεί ένα σημαντικό μερίδιο στο ενεργειακό μείγμα στην χώρα μας . Δυστυχώς τα Φ/Β εγκαθίστανται συχνά χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό, ενώ βασικό κίνητρο αποτελεί το ιδιωτικό κέρδος και η ικανοποίηση μίκρων ή μεγάλων συμφερόντων, κάτι που ορισμένες φορές οδηγεί σε απαράδεκτες επιλογές (π.χ εγκατάσταση σε αγροτε-μάχια γης υψηλής παραγωγικότητας, την ίδια ώρα που η αγροδιατροφή αποτελεί κρίσιμο τομέα για το μέλλον της χώρας μας).

Θα σημειώσουμε επίσης ότι, δυστυχώς, η εγχώρια παραγωγή Φ/Β πάνελς υστερεί, οπότε με τον τρόπο αυτό «προσφέρουμε» ευκαιρίες σε άλλες χώρες παραγωγής Φ/Β, επιβαρύνεται το εμπορικό μας ισοζύγιο και αναιρούνται στην πράξη, κατά ένα σημαντικό βαθμό, τα οφέλη από την εγκατάσταση Φ/Β στην Ελλάδα.

Τέλος, παραμένει το θέμα της αρνητικής συμβολής των Φ/Β (όπως και των αιολικών) στο πρόβλημα ευστάθειας του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, λόγω του αστάθμητου παράγοντα του χρόνου και της διακύμαν-σης στην παραγωγή της ενέργειας από αυτά, κάτι που οδηγεί στην έλλειψη «ευελιξίας» των συστημάτων αυτών.

(β). Αιολική ενέργεια

Ανάλογα με τα παραπάνω ισχύουν και για τις α/γ. Εδώ όμως θα αναφερθούμε στις πρόσθετες δυσκολίες που δημιουργούν οι σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την εγκατάσταση α/γ. Οι αναλυτές και κυρίως οι πολίτες των περιοχών που εγκαθίστανται α/γ αντιδρούν, συχνά έντονα, και προβάλλουν πιεστικά τα αιτήματα τους, όπως την ανάγκη ειδικού χωροταξικού σχεδιασμού, όχι νέες αδειοδοτήσεις (προσωρινά για ένα διάστημα), όχι  σε νέες άδειες εντός περιοχών natura, την προστασία αρχαιολογικών περιοχών, ορεινών περιοχών εξαιρετικού κάλλους και τοπίων (με στόχο την προστασία από ηχητική και οπτική ρύπανση), όχι στην επιβάρυνση με έργα οδοποιίας και σκυροδεμάτων σε «παρθένες» δασικές ή και τουριστικές περιοχές κ.ο.κ.

Η κατά κανόνα έλλειψη αντισταθμιστικού  οφέλους στις τοπικές κοινωνίες των περιοχών εγκατάστασης α/γ επιτείνει το πρόβλημα.

(γ). Υδροηλεκτρική ενέργεια (ΥΗΕ)

Βασικό της πλεονέκτημα  αποτελεί ο μεγάλος βαθμός εγχώριας προστιθέμενης αξίας, ο οποίος ανέρχεται σε ποσοστό 80 % (όταν π.χ τα αιολικά περιορίζονται στο 20 %).

Επιπλέον αποτελεί, λόγω της ευελιξίας της στην παραγωγή, αναντικατάστατο στοιχείο για την ευστάθεια του συστήματος και καλύπτει αποτελεσματικά τις αιχμες της ζήτησης.

Όμως στην τρέχουσα συγκυρία  ενίσχυσης των ΑΠΕ, έχει αναδειχθεί ως μείζον θέμα η αποθήκευση της ηλεκτρικής ενέργειας. Η μοναδική σήμερα και απολύτως οικολογική δυνατότητα (σημ. για την ώρα συστήματα μπαταριών είναι αντιοι-κολογικά και αντιοικονομικά), με δεδομένο και το εδαφικό ανάγλυφο της χώρας μας, είναι η παραγωγή ΥΗ ενέργειας, με συστήματα άντλησης – ταμίευσης, σε συνδυασμό με αιολικά, τα οποία πρακτικά εκμεταλ-λεύονται τον φυσικό πόρο (νερό), και στην συνέχεια ,κατά τις ωρες περισσειας ενεργειας στο συστημα,τον επαναφέρουν στον ταμιευτήρα του χωρίς  ουσιαστικη  επιβάρυνση !

Τα ΥΗΕ με φράγμα και ταμιευτήρα νερού (η συνήθης μορφή τους) αποτελούν κατά βάση έργα πολλαπλού σκοπού, δηλαδή προσφέρουν την δυνατότητα, εκτός από την υδροηλεκτρική παραγωγή, τα νερά να χρησιμοποιούνται στις αρδεύσεις, στις υδρεύσεις πόλεων και οικισμών, να βελτιώνουν την βιοποικιλλό-τητα και  να ενισχύουν την ανάπτυξη δραστηριοτήτων στην ευρύτερη περιοχή των τεχνητών λιμνών (τουρισμός κλπ).

Εξ’ άλλου στους ταμιευτήρεςτων ΥΗ έργων δημιουργούνται σημαντικά υδατικά αποθέματα που, ειδικά στις μεσογειακές χώρες όπως η Ελλάδα, συμβάλλουν στην αντιμετώπιση παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας καθώς και στην προστασία από πλημμύρες σε κατάντη πεδινές περιοχές, φαινόμενα που γίνονται  έντονα  και εμφανίζονται όλο και πιο  συχνά λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Πρακτικά, τα φράγματα και οι ταμιευτήρες υπηρετούν με τον καλύτερο τρόπο την αναγκαία ορθολογική διαχείριση των υδάτων.

Συνοπτικά το υδατικό δυναμικό της χώρας μας, αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς εγχώριους πόρους. Έως σήμερα, από το τεχνικά και οικονομικά εκμεταλλεύσιμο υδροδυναμικό στην Ελλάδα έχει αξιοποιηθεί μόνο το 33 % (!), ενώ από το 1999 δεν έχει ενταχθεί σε πρόγραμμα κανένα νέο ΥΗ έργο (!), με αποτέλεσμα η συμμετοχή της ΥΗ ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα να περιορίζεται στο 10 % (περίπου) και να βαίνει μειούμενο. Ας σημειωθεί ότι οι πιο πολλές χώρες της ΕΕ (και όχι μόνο) έχουν εδώ και δεκαετίες αξιοποιήσει σχεδόν στο σύνολό του το αντίστοιχο υδροδυναμικό (π.χ Γερμανία το 99 %). Τέλος ας μην μας διαφεύγει ότι στην παρούσα μεταβατική κατάσταση αυξάνονται και οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας (από 4 % το 2013 στο 19 % το 2019), που ουσιαστικά σημαίνει ότι, την ώρα που εμείς κλείνουμε λιγνιτικές μονάδες, μέρος των αναγκών μας καλυπτεται από λιγνιτικά της Β. Μακεδονίας και πυρηνικά (!) από Βουλγαρία (Κοζλοντούι).

Εν κατακλείδι, φαίνεται ότι στην Ελλάδα το βασικό κριτήριο σχεδιασμού είναι η διαμόρφωση πεδίων ιδιωτικών επενδύσεων (π.χ α/γ Φ/Β κ.α) σε αντιδιαστολή με τις προοπτικές ενός σύγχρονου και ασφαλούς συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, τον περιορισμό της ενεργειακής εξάρτησης, την επίτευξη χαμηλής τιμής ενέργειας.

 

 

Λιγότερο ή περισσότερο, όλοι οι Έλληνες πολίτες, γνωρίζουν ότι τις τελευταίες τουλάχιστον δεκαετίες, η Ελληνική Οικονοµία στηρίζεται και αναπτύσσεται σε πολύ συγκεκριµένους τοµείς. Δηλαδή, όλοι γνωρίζουν, ότι ο τουρισµός είναι η βάση της Ελληνικής Οικονοµικής δραστηριότητας, συµβάλλοντας άµεσα το 10% του Ακαθάριστου Eθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) και έµµεσα, ίσως και πλέον του 20%. Κατ’αναλογία δε, άµεσα και έµµεσα στο 20% – 22% του εργατικού δυναµικού της χώρας µας. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι τοµείς που συνθέτουν το Ελληνικό ΑΕΠ. Η ναυτιλία, ο πρωτογενής τοµέας, η φαρµακοβιοµηχανία, ορυκτά, logistics και λοιπές υπηρεσίες, συµπληρώνουν σχεδόν το σύνολο της οικονοµικής και αναπτυξιακής δραστηριότητας της Ελλάδας.

Ξαφνικά και αναπάντεχα εµφανίζεται ο κορονοϊός. Χτυπάει ασύµµετρα την «βαριά» µας βιοµηχανία και µέσω αυτής, σαν συγκοινωνούντα δοχεία, σχεδόν όλο το φάσµα του παραγωγικού µας µοντέλου, απειλώντας ταυτόχρονα το εργατικό δυναµικό, στο να βρεθεί σε ένα νέο κύκλο υποαπασχόλησης και ανεργίας, κάτι που η Ελληνική Οικονοµία το βίωσε, έντονα, τα προηγούµενα σχεδόν δέκα χρόνια. Και ενώ βρισκόµαστε σε αυτή ακριβώς την φάση, της πλήρους αβεβαιότητας, για την πορεία της πανδηµίας, και το βάθος µιας νέας ύφεσης της Ελληνικής και ενδεχοµένως και της Διεθνούς οικονοµίας, αναδύονται επικριτικές φωνές και κριτικές από επίσηµους και µη φορείς, από ειδικούς και µη ειδικούς, ότι το οικονοµικό µοντέλο της χώρας είναι σε λάθος βάσεις.

Με δύο λόγια, θεωρούν ότι κακώς η ατµοµηχανή που οδηγεί και στηρίζει την οικονοµία και την απασχόληση, στηρίζεται στον τουρισµό, και ότι αυτό οσονούπω θα πρέπει να αλλάξει, και το νέο µοντέλο θα πρέπει να στηρίζεται στην µεταποίηση, δηλαδή στον δευτερογενή τοµέα. Το βασικό επιχείρηµα αυτής της θεωρίας, είναι ότι ο τουρισµός είναι πολύ «ευαίσθητος» και ιδιαίτερα ευάλωτος σε αλλαγές συνθηκών, όπως είναι και η σηµερινή πανδηµία. Η πρόταση τους λοιπόν, είναι η αλλαγή του παραγωγικού µοντέλου, µε έµφαση στην µεταποίηση, και υποβάθµιση συνεπακόλουθα του τοµέα του τουρισµού και ίσως και των λοιπών υπηρεσιών. Πόσο δίκιο έχουν άραγε οι υποστηρικτές αυτής της άποψης;

Από τα πρώτα πράγµατα που µαθαίνει ένας φοιτητής σε ένα οικονοµικό πανεπιστήµιο, και όχι µόνο στην Ελλάδα, είναι η σηµασία του συγκριτικού πλεονεκτήµατος. Το αναφέρουµε µάλιστα όλοι µας, σχεδόν καθηµερινά, πολλές φορές, χωρίς όµως να αντιλαµβανόµαστε πλήρως την σηµασία αυτού του όρου. Δεν έχει νόηµα να προσπαθήσω, µε οικονοµικές αναλύσεις, να εξηγήσω εδώ, την έννοια του συγκριτικού πλεονεκτήµατος και πως αυτό διαµορφώνεται σε έναν τοµέα όπως είναι οι οικονοµικές δραστηριότητες. Θα πω όµως, µε απλά λόγια, ότι όταν καταβάλεις προσπάθειες και επενδύεις σε τοµείς που δεν έχεις συγκριτικό πλεονέκτηµα, σχεδόν πάντοτε οι προσπάθειες αυτές αποτυγχάνουν, απορροφώντας συγχρόνως πολύ ενέργεια και χρήµα. Αντίστροφα, αν επενδύεις στους τοµείς που έχεις συγκριτικό πλεονέκτηµα, τότε οι πιθανότητες επιτυχίας αυξάνονται πολλαπλασιαστικά. Ερώτηµα λοιπόν:

H Ελλάδα έχει συγκριτικό πλεονέκτηµα στον Τουρισµό ή στην µεταποίηση και µάλιστα στη βαριά βιοµηχανία; Από την απάντηση αυτού του ερωτήµατος, εξαρτάται και η απάντηση για το εάν πρέπει το ελληνικό µοντέλο να αναδιαρθρωθεί, από µοντέλο υπηρεσιών σε µοντέλο µεταποίησης. Θέλουµε η Ελλάδα να γεµίσει φουγάρα ή να επενδύσει σε υπηρεσίες όπως ο τουρισµός, που απαραίτητο στοιχείο είναι η ποιότητα του κλίµατος, οι καθαρές θάλασσες, τα ποτάµια και οι λίµνες; Βέβαια, οποιοσδήποτε συνάδελφος οικονοµολόγος, ή ακόµα και ένας µη ειδικός, αλλά λογικά σκεπτόµενος πολίτης, θα µπορούσε να µας ρωτήσει, εάν θεωρούµε ότι είναι σωστό η Ελληνική Οικονοµία να στηρίζεται αποκλειστικά στις τουριστικές της δραστηριότητες.

Η απάντηση είναι ανεπιφύλακτα και σαφώς όχι. Η Ελλάδα δεν έχει µόνο συγκριτικό πλεονέκτηµα στον τουρισµό, αλλά σε µια πλειάδα από άλλους τοµείς, που σαφώς έχουµε εγκαταλείψει ή κακώς δεν έχουµε επαρκώς αναπτύξει. Ας τους δούµε µαζί:

Ο Πρωτογενής Τοµέας. Από την αρχαιότητα οι ελληνικές πόλεις ήταν πασίγνωστες, στον τότε γνωστό κόσµο, για τα άριστα αγροτικά τους προϊόντα.

Και τι δεν παράγει ή δύναται να παράξει αυτή η ευλογηµένη γη!

Λάδι, φρούτα, κρασιά, λαχανικά, γαλακτοκοµικά προϊόντα, κτηνοτροφικά, µεταποιηµένα προϊόντα, όπως µαρµελάδες, κοµπόστες κ.α. Παράλληλα χιλιάδες αρωµατικά και φαρµακευτικά φυτά, αφού έχουµε τη πλουσιότερη χλωρίδα στην Ευρώπη και µια από τις πλουσιότερες στον κόσµο. Ο Πρωτογενής Τοµέας, στήριξε τις οικονοµικές δραστηριότητες της χώρας από την αρχαιότητα, και σε όλες τις κρίσιµες περιόδους του έθνους, όπως την περίοδο του Μεσοπόλεµου, της Μικρασιατικής καταστροφής και βεβαίως αµέσως µετά τον 2ο Παγκόσµιο Πόλεµο, που για δυο σχεδόν δεκαετίες συνέβαλε, στο Ελληνικό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν, µε πάνω από 25%. Σήµερα, συµβάλλει µόνο στο 2,5% – 3%!

Αν και υπηρετώ την τουριστική βιοµηχανία για 40 συναπτά έτη, θεωρώ ότι ο πρωτογενής τοµέας στην χώρα µας, θα έπρεπε να είναι στην κυριολεξία η ατµοµηχανή της Ελληνικής Οικονοµίας, γιατί ότι παράγουµε, είναι από µόνο του brand και δεν χρειάζεται καν να το διαφηµίσουµε στην Ελληνική ή Διεθνή αγορά . Αντ’ αυτού, καταντήσαµε να εισάγουµε λεµόνια, πατάτες, κρέας, γαλακτοκοµικά, ακόµη και ντοµάτες. Τα αίτια είναι πολλά και γνωστά: έλλειψη ενδιαφέροντος και προγραµµατισµού από πλευράς κράτους, αστυφιλία, γερασµένο και άσχετο µε τις νέες εξελίξεις εργατικό και επιχειρηµατικό δυναµικό, προδιάθεση για εύκολο χρήµα από ευρωπαϊκές επιδοτήσεις κ.α. Αντί λοιπόν για φουγάρα, η δική µου πρόταση είναι να δούµε τις τεράστιες δυνατότητες µιας σύγχρονης αγροτικής παραγωγής, µε ένταξη ήπιων µορφών µεταποίησης σε αυτήν, και αξιοποίηση του πλούτου που προσφέρει η ελληνική γη σε εναλλακτικές χρήσεις και εξειδικευµένα προϊόντα. Αναφέραµε ήδη ορισµένα εξ’ αυτών: αρωµατικά φυτά, φαρµακευτικά, ειδικές καλλιέργειες όπως ο κρόκος Κοζάνης, η µαστίχα Χίου και ένα πλήθος ακόµη, που δεν είµαι ειδικός για να απαριθµήσω. Χρειαζόµαστε, άµεσα, µια νέα γενιά παραγωγών, που θα επαναφέρουν τον πρωτογενή τοµέα εκεί που του αρµόζει, και που δεν θα είναι λιγότερο από το 8% – 10% του Ελληνικού ΑΕΠ. Χιλιάδες νέοι µας, µε σηµαντική µόρφωση, αναγκάστηκαν να «δραπετεύσουν» στο εξωτερικό, κατά την διάρκεια της µακροχρόνιας οικονοµικής κρίσης. Οι περισσότεροι από αυτούς, έχουν µόρφωση και ικανότητες, και θα µπορούσαν, µε έναν κεντρικό σχεδιασµό, να αποτελέσουν την νέα γενιά του παραγωγικού και αναπτυξιακού µοντέλου στον πρωτογενή τοµέα. Την ίδια στιγµή η Ελλάδα, καλώς ή κακώς, συντηρεί χιλιάδες πρόσφυγες, µε δικαίωµα µάλιστα ασύλου, που έχουν εξελιχθεί σε ένα κεντρικό στοιχείο κοινωνικών και πολιτικών διενέξεων στην χώρα µας, µε τις γνωστές σε όλους µας συνέπειες. Πόσοι από αυτούς δεν θα µπορούσαν άραγε να ενταχθούν στην παραγωγική διαδικασία ενός φιλόδοξου και αναγεννηµένου πρωτογενή τοµέα; Ερώτηση για τον καθένα µας.

Κάποτε, υποδεθήκαµε περίπου ένα εκατοµµύριο Αλβανούς, για τον ίδιο σχεδόν λόγο. Πόσο δύσκολο θα ήταν να απορροφήσουµε µερικές χιλιάδες ταλαιπωρηµένους πρόσφυγες, που πολλοί εξ’ αυτών και νέοι είναι και γενική και ειδική µόρφωση έχουν, και θα ήταν πανευτυχείς να ζήσουν στην Ελλάδα, σαν δεύτερη πατρίδα τους; Ταυτόχρονα και το προσφυγικό πρόβληµα θα λειαίνετο σηµαντικά. Να λοιπόν το εργατικό δυναµικό, δίπλα στην νέα γενιά των Ελλήνων παραγωγών. Δεν είναι µόνο δική µου ιδέα και πρόταση. Το έχουν κάνει ήδη πολλά άλλα κράτη στην Ε.Ε όπως λόγου χάριν, η Πορτογαλία.

Δεύτερος τοµέας, εκτός τουρισµού, είναι η ναυτιλία. Άλλο κλασικό παράδειγµα συγκριτικού πλεονεκτήµατος, πάλι από την αρχαιότητα… οι ρίζες µας. Πρώτη η ναυτιλία από το 1.000 τουλάχιστον π.Χ., πρώτη η ναυτιλία µας και στο 21ο αιώνα! Οι Έλληνες πλοιοκτήτες µε το µεγαλύτερο σε χωρητικότητα στόλο παγκοσµίως. Την ίδια στιγµή, το 70% της Ελληνόκτητης ναυτιλίας, βρίσκεται κάτω από σηµαίες ευκαιρίας, όπως Παναµά, Ονδούρας, Κύπρου κ.α. ενώ η Αθήνα ή αν θέλετε ο Πειραιάς, είναι µόλις δέκατη στο Διεθνές στερέωµα των Ναυτιλιακών Κέντρων. Στις πρώτες θέσεις το Λονδίνο, η Σιγκαπούρη, το Χονγκ Κονγκ, η Νέα Υόρκη κ.α. Τα αίτια έχουν να κάνουν µε στρατηγικές της Κεντρικής Εξουσίας, που ποτέ δεν κατάφερε να συµφωνήσει µε τους Έλληνες πλοιοκτήτες, ώστε οι τελευταίοι, να µην έχουν τόσο σοβαρά κίνητρα να καταφεύγουν σε σηµαίες ευκαιρίας. Σαν αποτέλεσµα, χάνονται εκατοµµύρια συναλλάγµατος ετησίως, και βεβαίως χιλιάδες θέσεις εργασίας, τόσο στα καράβια µας όσο και στα γραφεία. Και επειδή έχω κάνει µεταπτυχιακά στην ναυτιλιακή οικονοµία, και µάλιστα στην Αγγλία, σχήµα οξύµωρο βεβαία… ένας Έλληνας να σπουδάζει ναυτιλιακά στην Αγγλία (άλλο κεφάλαιο και αυτό η εκπαίδευση) πιστεύω, ακράδαντα, ότι θα µπορούσε να βρεθεί η χρυσή τοµή, για να επιστρέψουν οι Έλληνες πλοιοκτήτες, πίσω στην Ελληνική σηµαία, και να καταστήσουν τον Πειραιά, αν όχι πρώτο, τουλάχιστον µέσα στην πρώτη πεντάδα των Ναυτιλιακών Κέντρων. Τώρα, µάλιστα που η Μεγάλη Βρετανία αποχώρησε από την Ε.Ε. παρουσιάζεται µια παρά πολύ καλή ευκαιρία.

Σε απόλυτη συνάφεια και η ναυπηγοκατασκευαστική και η ναυπηγοεπισκευαστική βιοµηχανία. Μόνο οι Έλληνες πλοιοκτήτες, ξοδεύουν ετησίως, δισεκατοµµύρια ευρώ, για νέες κατασκευές και επιδιορθώσεις στα ναυπηγία της Κίνας και της Κορέας. Την ίδια στιγµή, τα δικά µας ναυπηγία, έχουν αφεθεί εδώ και δεκαετίες στην τύχη τους και βρίσκονται σχεδόν σε πλήρη αδράνεια!!

Το λιγότερο που µπορώ να πω είναι ντροπή για όλους µας.

Τοµέας τρίτος, η Φαρµακευτική Βιοµηχανία. Άλλο ένα µεγάλο συγκριτικό πλεονέκτηµα, αν αναλογιστεί κανείς την σχέση της χώρας µας µε την Ιατρική, από την εποχή του Ασκληπιού και του Ιπποκράτη, µέχρι τον Γαληνό και τα Γαληνικά Σκευάσµατα. Τα φαρµακευτικά φυτά, που µοναδικά προσφέρει η Ελληνική γη, και βεβαίως οι επιστήµονες µας, που διαπρέπουν σε όλες τις χώρες ανά τον πλανήτη, και µάλιστα πολλοί εξ’ αυτών στην έρευνα, είναι τα µεγάλα πλεονεκτήµατα στον εν λόγω τοµέα. Παρά τα προβλήµατα, η Ελληνική Φαρµακοβιοµηχανία, τα τελευταία χρόνια, έχει αξιόλογες εξαγωγές, αποδεικνύοντας ότι µε την συµπαράσταση της κεντρικής εξουσίας, θα µπορούσε να τρέξει µε πάρα πολύ γρήγορους ρυθµούς. Για παράδειγµα, σαν θετική παρέµβαση του κράτους, θα πρότεινα, την απαλλαγή από την καταστροφική φορολόγηση των Ελληνικών Φαρµακευτικών Επιχειρήσεων, από το clawback και το rebate, που σήµερα ανέρχεται σχεδόν στο ένα δισεκατοµµύριο ευρώ ετησίως, µε την προϋπόθεση βεβαίως, αντίστοιχων επενδύσεων από τις Ελληνικές Φαρµακευτικές Εταιρείες. Πιστεύω να αντιλαµβάνεται ο κάθε αναγνώστης αυτού του άρθρου, τι θα µπορούσε να συµβεί µε ένα δισεκατοµµύριο ευρώ, σε επενδύσεις, στον εν λόγω τοµέα, ετησίως.

Το κράτος θα αναπλήρωνε αυτή την απώλεια, και µε το παραπάνω, µέσα σε λίγα χρόνια, από την αύξηση της φορολογικής βάσης και των εξαγωγών, για να µην µιλήσω και για τις νέες θέσεις εργασίας. Πάντως, δεν χωράει καµία αµφιβολία, ότι ο Φαρµακευτικός τοµέας και ο τοµέας Καλλυντικών, έχει τεράστιες προοπτικές ανάπτυξης, και επιβάλλεται άµεσα Κράτος και οι Επιχειρήσεις να βρούνε τις λύσεις.

Τέταρτος τοµέας, οι ανανεώσιµες πηγές ενέργειας όπως ήλιος, άνεµος, βιοµάζα. Όλοι ξέρουµε, ότι και εδώ η χώρα µας, έχει συγκριτικό πλεονέκτηµα. Την ίδια στιγµή αξιοποιούµε το περιβάλλον χωρίς να το καταστρέφουµε. Sustainable development, δηλαδή βιώσιµη ανάπτυξη, το απόλυτο ζητούµενο σήµερα. Εδώ γίνονται κάποιες προσπάθειες, υπάρχουν ακόµα τεράστια περιθώρια, ας ελπίσουµε ότι θα τρέξουµε πιο γρήγορα και θα τα αξιοποιήσουµε.

Πέµπτος τοµέας, µεταφορές, logistics και λοιπές υπηρεσίες. Το παράδειγµα της COSCO, αφού βέβαια πέρασε από χίλια κύµατα, ανέδειξε στην πράξη, τον στρατηγικό ρόλο της χώρας, σε υπηρεσίες µεταφοράς εµπορευµάτων, στα Βαλκάνια και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Έχουµε ακόµα πολύ δρόµο, για την πλήρη αξιοποίηση των λιµανιών και των µεταφορών στην ενδοχώρα, αλλά και την σύνδεση µας µε την υπόλοιπη Ευρώπη, κυρίως µέσω σιδηροδροµικών δικτύων. Όσον αφορά τις λοιπές υπηρεσίες, η χώρα µας πρέπει να περάσει στην 4η Βιοµηχανική Επανάσταση, που έχει να κάνει µε τις ψηφιακές µεταρρυθµίσεις. Διαθέτουµε αρκετά εκπαιδευµένο προσωπικό, ωστόσο χρειάζονται περαιτέρω εκπαιδευτικές µεταρρυθµίσεις και κρατική αποφασιστικότητα.

Δεν θα πάω σε άλλο τοµέα. Νοµίζω ότι όλοι οι παραπάνω, µε τις κατάλληλες µεταρρυθµίσεις, θα µπορούσαν να µετατρέψουν την Ελλάδα σε έναν οικονοµικό παράδεισο, και ταυτόχρονα να διαφυλάξουν µακραίωνες παραδόσεις όπως ο αγροτικός τοµέας, η ναυτιλία, η βιοµηχανία της φιλοξενίας και το εµπόριο, χωρίς ταυτόχρονα να καταστρέψουν το µεγάλο δώρο του Θεού που είναι το κλίµα και το περιβάλλον.

Δεν είµαι κατά της βαριάς βιοµηχανίας. Άλλωστε υπάρχουν ήδη κάποιες πολύ αξιόλογες, που συνεισφέρουν σηµαντικά στην απασχόληση και στην οικονοµία. Να τις διαφυλάξουµε και να τις αναπτύξουµε. Ωστόσο, διαφωνώ ότι η Ελλάδα, λόγω κορωνοϊού, πρέπει να εγκαταλείψει το οικονοµικό µοντέλο της και να αλλάξει εξ’ ολοκλήρου ρότα. Ο καλός οδοντίατρος, δεν βγάζει δόντι όταν πονάει δόντι, απλά το θεραπεύει. Και όπως αναλύσαµε παραπάνω, όλα τα «ασηµικά» της Ελληνικής Οικονοµίας, µε τεράστια συγκριτικά πλεονεκτήµατα και παραδόσεις χιλιάδων χρόνων, έχουν πολλά ακόµη να δώσουν, αρκεί όλοι µας να το θελήσουµε και όλοι µας να αλλάξουµε την αρχέγονη κακή πλευρά του εαυτού µας και της νοοτροπίας µας. Το κράτος και οι επιχειρηµατίες, πρέπει να καταλάβουν ότι είναι σύµµαχοι και όχι αντίπαλοι. Οι δηµόσιες υπηρεσίες, παρά τις οποιεσδήποτε προσπάθειες, παραµένουν άκρως αντιπαραγωγικές συµπεριλαµβανοµένης και αυτής της δικαστικής. Οι εργαζόµενοι, πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι η εργασία είναι ευλογία και όχι κατάρα, και οι επιχειρήσεις, ότι φτάνουν στο απόγειο της παραγωγικότητας τους, όταν αξιοποιείται η όποια ικανότητα του συνόλου των εργαζοµένων.

Κατά την άποψη µου, δεν υπάρχει µεγαλύτερη ικανοποίηση, από το να ανακαλύπτει κάποιος, τις δυνατότητές του µέσα σε ένα εργασιακό περιβάλλον, που διέπεται από την σηµασία του teamwork. Ασφαλώς και υπάρχουν και άλλες αξίες, όπως η οικογένεια, η διασκέδαση και η ξεκούραση. Πρέπει κανένας να βρίσκει την απόλυτη ισορροπία µεταξύ όλων αυτών. Δεν είναι πολύ εύκολο, ούτε πολύ δύσκολο, αλλά πιστέψτε µε είναι µαγικό.

Αυτές, κλείνοντας, θεωρώ ότι είναι οι βασικές µεταρρυθµίσεις που χρειάζεται το Ελληνικό Παραγωγικό Μοντέλο. Είµαι σίγουρος, ότι αν πετύχουµε έστω και το 70%, η χώρα θα βρεθεί στον νέο σύγχρονο Χρυσό Αιώνα. Αυτός ή αυτοί που θα το πετύχουν, θα γράψουν µε χρυσά γράµµατα στην ιστορία του Ένδοξου άλλα και Αυτοκαταστροφικού Ελληνικού Κράτους, το όνοµα τους, και θα γίνει ή θα γίνουν οι σύγχρονοι Περικλήδες της Χώρας. Έχουν περάσει περίπου δυόµιση χιλιάδες χρόνια, από εκείνη την χρυσή εποχή. Πόσο αλήθεια θα χρειαστεί να περιµένουµε ακόµα;…ίδωµεν

Σας εύχοµαι καλό καλοκαίρι και να προσέχετε την υγεία σας.

Αξίζει να ενηµερώνεστε από το περιοδικό ΔΥΟ. Είναι στα αλήθεια Δώρο Ζωής.

Τον μισό πληθυσμό σε σχέση με σήμερα θα έχει η Ελλάδα το 2100. Η χώρα μας χαρακτηρίζεται με έναν από τους 5 χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας παγκοσμίως και η κατάσταση εκτιμάται ότι θα επιδεινωθεί ως το τέλος του αιώνα. Χαρακτηριστικά ο δείκτης γονιμότητας ήταν 2017 στο 1.42 και αναμένεται να ελαττωθεί στο 1.29 στο μέσο του αιώνα και στο 1.19 στο τέλος του. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθκε στο περιοδικό Lancet (14 Ιουλίου 2020), η οποία προβλέπει την πληθυσμιακή εξέλιξη σε 195 χώρες του πλανήτη ως το 2100, ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί το 2100 σε περίπου 5.5 εκατομμύρια ενώ σε πιο απαισιόδοξα σενάρια στα 4.5 εκατομμύρια.

Ανάλογη ελάττωση του πληθυσμού προβλέπεται για χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Μείωση θα παρουσιάσουν και άλλες χώρες της Ευρώπης, με εξαίρεση τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Σκανδιναβικές χώρες.

Αντίθετα, σημαντική αναμένεται η αύξηση του πληθυσμού στη γειτονική Τουρκία που αναμένεται να ξεπεράσει τα 100 εκατομμύρια το 2100. Αναφορικά, με τις μεγαλύτερες πληθυσμιακά χώρες το 2100, τα πρωτεία θα έχει η Ινδία που παρά τη μείωση του πληθυσμού της θα έχει περίπου 1 δισεκατομμύρια κατοίκους, ακολουθούμενη από την Νιγηρία που θα έχει περίπου 750 εκατομμύρια κατοίκους. Η Κίνα θα είναι πλέον η τρίτη πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου με πληθυσμό περίπου 700 εκατομμυρίων. Με βάση τα παραπάνω στοιχεία αναμένονται μεγάλες ανακατατάξεις στα πληθυσμιακά μεγέθη αλλά και την οικονομική ισχύ πολλών χωρών. Έτσι οι παραδοσιακές οικονομικές δυνάμεις θα πλαισιώνονται ως το τέλος του αιώνα από χώρες όπως η Νιγηρία, οι Φιλιππίνες, η Ινδονησία, το Ιράκ και η Αίγυπτος. Η Τουρκία αναμένεται να είναι  η ένατη χώρα σε επίπεδο  ΑΕΠ παγκοσμίως στο μέσο του αιώνα.  Αντίθετα, παραδοσιακές δυνάμεις όπως η Ισπανία, η Σαουδική Αραβία και η Ελβετία θα βρίσκονται εκτός των 25 πλουσιότερων χωρών του κόσμου. Η Κίνα θα βρεθεί στην κορυφή της λίστας των χωρών με το υψηλότερο ΑΕΠ περίπου το 2050 , όμως καθώς  ο πληθυσμός της θα μειώνεται , οι ΗΠΑ θα ξαναβρεθούν στην κορυφή, καθώς θα έχουν περίπου σταθεροποιήσει τον πληθυσμό τους.  Χώρες που αναμένεται ότι θα βελτιώσουν την θέση τους στην κατάταξη κυρίως μέσω της εισροής μεταναστευτικών ρευμάτων αναμένεται να είναι η Αυστραλία και το Ισραήλ.

Η πτώση του δείκτη γονιμότητας συνοδεύεται με αντίστοιχη μείωση της θνησιμότητας. Έτσι, το προσδόκιμο επιβίωσης θα κυμανθεί περί τα 80 έτη και για τα δύο φύλα παγκοσμίως, με μεγάλες αποκλίσεις όμως από χώρα σε χώρα. Το 2100 υπολογίζεται ότι το προσδόκιμο επιβίωσης θα είναι κάτω από τα 75 έτη, μόνο σε 10 χώρες του κόσμου, οι επτά από τις οποίες βρίσκονται στην Υποσαχάρια Αφρική. Η γήρανση του πληθυσμού που διαρκώς επιταχύνεται αντικατοπτρίζεται στην αναστροφή της ηλικιακής πυραμίδας που το 2100 θα χαρακτηρίζει τον παγκόσμιο πληθυσμό και όχι μεμονωμένες χώρες όπως τώρα. Η μέση ηλικία του παγκόσμιου πληθυσμού αναμένεται να αυξηθεί από τα 32.6 έτη το 2017 στα 46.2 έτη το 2100 ώστε στο τέλος του αιώνα περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι θα είναι ηλικίας μεγαλύτερης των 80 ετών (από 141 εκατομμύρια το 2017). Επίσης η εξέλιξη του εργατικού δυναμικού φαίνεται να ακολουθεί μια πορεία  όπου αυτό θα μειώνεται σημαντικά σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία και θα αυξάνεται σε χώρες όπως η Νιγηρία. Σε χώρες με ισχυρά μεταναστευτικά ρεύματα, όπως οι ΗΠΑ, το εργατικό δυναμικό θα παραμείνει περίπου σταθερό. Εάν δεν υπάρξουν αλλαγές στην συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό (δηλαδή μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών και των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας) τότε αναμένεται ότι η αναλογία μη-εργαζομένων προς εργαζόμενους θα αυξηθεί από 0.8 σε 1.16, το οποίο θα έχει και συνέπειες στα ασφαλιστικά συστήματα και τα συστήματα πρόνοιας των περισσοτέρων χωρών.

Είναι προφανές ότι η δημογραφική εξέλιξη είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα της ανθρωπότητας για το μέλλον. Κατ’ αρχήν οι πληθυσμιακές μεταβολές είναι αναμενόμενο ότι θα διαταράξουν τις γεωπολιτικές ισορροπίες και στο πλαίσιο αυτό το δημογραφικό πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα την πατρίδα μας. Επιπλέον η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης θα αλλάξει τα δεδομένα των παραδοσιακών εργασιακών και ασφαλιστικών σχέσεων, αλλά και τα θέματα εκπαίδευσης και δημόσιας υγείας. Επομένως, είναι κατανοητή η σημαντικότητα των προβλέψεων που προκύπτουν από τέτοια μοντέλα για τον σχεδιασμό πολιτικών από κράτη και οργανισμούς ώστε να διατηρηθεί βιώσιμη ανάπτυξη στα χρόνια που έρχονται.

Επιμέλεια: Νεκταρία Καρακώστα, Δημοσιογράφος Υγείας

Άρτεμις Κ. Τσίτσικα

Αναπλ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής ΕΚΠΑ

Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής (Ε.Ε.Ε.Ι.)

Ευθαλία Τζίλα

Παιδοψυχίατρος MSc – Ακαδημαϊκή Υπότροφος ΕΚΠΑ

1. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΡΟΥΤΙΝΑΣ

Δεν υπάρχει πλέον το σχολείο μέσα στην ημέρα, τα μαθήματα  γίνονται διαδικτυακά, με αποτέλεσμα να δημιουργείται η  εντύπωση ότι  «είμαστε σε διακοπές», «υπάρχει άπλετος χρόνος» και άρα, μπορούμε να χαλαρώσουμε. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα σε αποσυντονίσει και θα σε απομακρύνει από το στόχο σου. Είναι σημαντικό να διατηρήσεις ένα ημερήσιο πρόγραμμα που θα οργανώσεις με βάση τις ανάγκες σου και θα αφορά όλες τις πτυχές της καθημερινότητας : τον ύπνο, τα γεύματα, τη μελέτη και τον χρόνο χαλάρωσης. Η καθημερινή ρουτίνα είναι σημαντική και δημιουργεί ασφάλεια και μία κανονικότητα, ενώ καταπολεμά το άγχος και απομακρύνει τα δυσάρεστα συναισθήματα.

Ένα ακόμη μυστικό είναι να ξεκινάς το πρωινό με περιποίηση εαυτού και να φοράς ρούχα σπιτιού-όχι πυτζάμες. Ένας περιποιημένος και καθαρός χώρος ή δωμάτιο που φροντίζεις καθημερινά, βοηθά επίσης στην γενικότερη οργάνωση της ημέρας.

2. ΥΠΝΟΣ – ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

Προσπάθησε να κοιμάσαι αρκετά (~8 ώρες) και τις ώρες που ο ύπνος είναι πιο βαθύς και ανανεώνει τον οργανισμό (βραδυνές ώρες).

Ο καλός ύπνος ξεκουράζει και βοηθά τη μνήμη, την αντίληψη και την κατανόηση, ενώ παράλληλα δημιουργεί καλή διάθεση και ευεξία. Ο ύπνος βοηθά ακόμη στη ρύθμιση της όρεξης και των γευμάτων, ώστε να μην γίνονται υπερβολές στη διατροφή. Διατήρησε τέσσερα περίπου γεύματα με όσο το δυνατόν υγιεινότερες επιλογές και λήψη υγρών για ενυδάτωση. Μπορείς ακόμη να κάνεις περιπάτους, τρέξιμο ή οποιαδήποτε ήπια σωματική άσκηση επιλέξεις για μισή ώρα καθημερινά.

3. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΥΛΗΣ

Οργάνωσε όσο  καλύτερα μπορείς την ημερήσια ύλη και χρησιμοποίησε χρωματιστούς μαρκαδόρους στα σημεία που σε δυσκολεύουν περισσότερο. Κατά τη διάρκεια της μελέτης άφησε το κινητό σου εκτός δωματίου, για να μην  αποσυντονίζεσαι από μηνύματα που πιθανόν λαμβάνεις. Μην ξεχνάς πως έχεις διανύσει μεγάλο δρόμο για να φτάσεις ως εδώ και ήδη βρίσκεσαι λίγο πριν το τέρμα. Καλό θα ήταν να μην αφήνεις για αύριο ότι μπορείς να κάνεις σήμερα. Προγραμμάτισε την ημερήσια ύλη και μην παρασύρεσαι από σενάρια π.χ. ότι οι εξετάσεις θα γίνουν αργότερα κλπ

4. ΧΑΛΑΡΩΣΕ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΣΟΥ

Η χαλάρωση σε βοηθά να ανασυντάσσεσαι και είναι απαραίτητη. Ο χρόνος και τρόπος χαλάρωσης εξαρτάται από εσένα. Μπορείς να μιλήσεις με τους φίλους σου, να ακούσεις μουσική, να κάνεις ασκήσεις χαλάρωσης (βλέπε παρακάτω), να βοηθήσεις στις δουλειές του σπιτιού ή οτιδήποτε άλλο σε ευχαριστεί.

5. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ

Η οργάνωση περιορίζει το άγχος. Μην αφήνεις όσα έχεις να κάνεις να συσσωρεύονται, αυτό σε πιέζει και σου δημιουργεί άγχος. Βάλε προτεραιότητες – ποιο είναι επείγον και πιο λιγότερο και ξεκίνα βάζοντας ένα καθημερινό πρόγραμμα προχωρώντας σταθερά.

Μπορείς να κάνεις ασκήσεις χαλάρωσης που βοηθούν πολύ: σε ένα δωμάτιο με ησυχία, κάθισε σε οποιοδήποτε σημείο επιλέξεις στηρίζοντας την πλάτη σου και άρχισε να αναπνέεις αργά και βαθιά, από τη μύτη, χαλαρώνοντας όλο το σώμα. Σκέψου ένα ήρεμο και πολύ όμορφο μέρος, όπως μία ηλιόλουστη παραλία το καλοκαίρι. Σκέψου ευτυχισμένες στιγμές ή επιτυχίες στο παρελθόν που σου έδωσαν χαρά και διώξε κάθε αρνητικό συναίσθημα. Σκέψου επίσης ότι κάνεις το καλύτερο που μπορείς – μια ειλικρινή προσπάθεια προς το στόχο – και αυτό είναι αρκετό.

6. ΘΕΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Για αρχή ας κάνουμε τη σκέψη ότι κάθε επιπλέον δυσκολία μπορεί αρχικά να σε «ξεβολέψει», ωστόσο αν χειριστείς την κατάσταση μπορεί να σου προσφέρει εμπειρία, δύναμη και ευκαιρίες για αλλαγές που τελικά θα σε βοηθήσουν να προσαρμόζεσαι πιο εύκολα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 1 : ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΕΧΟΥΝ ΠΑΝΤΑ ΜΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ

Αναλαμβάνουμε δράση όταν έρθουμε αντιμέτωποι με ένα πρόβλημα (π.χ. COVID 19), και τη μεγαλύτερη πρόοδο την κάνουμε τότε. Επίσης, υπάρχουν αντικειμενικά διευκολύνσεις, όπως περισσότερος χρόνος για διάβασμα και μείωση της εξεταστέας ύλης λόγω της πανδημίας COVID 19.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 2 : ΣΗΜΑΣΙΑ ΕΧΕΙ ΤΟ ΠΩΣ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΣΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ

Έχε θετική σκέψη, διατήρησε το κέφι σου και μια όμορφη καθημερινή ρουτίνα. Το σίγουρο είναι ότι η κατάσταση αυτή θα ξεπεραστεί και μέσα από την εμπειρία αυτή μπορείς να σμιλέψεις τον χαρακτήρα σου και να αποκτήσεις ανθεκτικότητα.

7. ΕΧΕ ΠΑΝΤΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

Αυτό που έχει αξία είναι να κάνεις το καλύτερο δυνατό, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα. Έχε το στόχο και προσπάθησε με όλες τις δυνάμεις σου, ωστόσο εάν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως τα έχεις σχεδιάσει έχε και ένα δεύτερο πλάνο στο μυαλό σου. Αυτό συμβαίνει συχνά στη ζωή και καλό είναι να είμαστε προετοιμασμένοι – να προσαρμοζόμαστε ανάλογα.

8. ΚΑΝΕ ΟΝΕΙΡΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Κάνε νοερές σκέψεις και φαντάσου τον εαυτό σου τον επόμενο χρόνο. Πάλεψε για να γίνεις αυτή η εικόνα που θέλεις. Αυτό θα σου δώσει ώθηση, αφού θα λειτουργήσει ως κίνητρο για να προσπαθήσεις.

9. ΣΚΕΨΟΥ ΤΗ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

Εκτίμησε τα αγαθά που έχεις και σκέψου ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που τα στερούνται (π.χ. η πανδημία έχει πολύ αρνητικότερες συνέπειες σε άλλες χώρες). Εκμεταλλεύσου θετικά όλες τι ευκαιρίες και προσπάθησε να αντιληφθείς ότι αυτό είναι ένα μικρό διάστημα προσπάθειας και όλη η ζωή βρίσκεται μπροστά σου – μπορείς να την ζήσεις υπέροχα !

10. ΕΑΝ ΔΥΣΚΟΛΕΥΕΣΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΕ ΤΟ

Μην ξεχνάς πως δεν είσαι μόνη/ος, γι ‘ αυτό να μοιράζεσαι τις σκέψεις και τους προβληματισμούς σου με ανθρώπους γύρω σου – γονείς, φίλους, καθηγητές. Μια δυσκολία που την μοιραζόμαστε είναι πάντα μια πιο “εύκολη” δυσκολία. Μπορείς επίσης να συμμετέχεις με πολλούς τρόπους στην πλατφόρμα we–knowhow.gr και να τηλεφωνήσεις στη Γραμμή ΜΕΥποστηρίζω 80011 80015 καθημερινά 9.00-15.00 χωρίς χρέωση.

Καλή επιτυχία!

Αυτοί που διευθύνουν πραγματικά τους θεσμούς, με στόχο τον απόλυτο έλεγχο οικονομιών και πληθυσμών, εξετάζουν με το πείραμα της Ελλάδας τις αντοχές και της οικονομίας , αλλά και ενός ολόκληρου λαού. Η Ελλάδα, μετά βεβαιότητας τους έχει καταπλήξει. Πως είναι δυνατόν σαν λαός να στέκεται ακόμα όρθιος, με τόσες ποσότητες τοξικών στοιχείων που τις χορηγούνται καθημερινά, μέσα από τα περιβόητα reforms;
 
Πριν από λίγες ημέρες, είχα συνάντηση με έναν φίλο μου και συνεργάτη, καθηγητή της Ιατρικής και μεταξύ των άλλων αναπόφευκτα αναφερθήκαμε και στην παρούσα οικονομική και κοινωνική κατάσταση της χώρας μας.
Συμφωνήσαμε σε πολλά, αλλά εκείνο που έχει ενδιαφέρον ήταν η έντονη διαφωνία μας. Εκείνος υποστήριζε ότι οι Ευρωπαίοι, και γενικότερα οι ξένοι, μας αγαπούν και θέλουν να μας βοηθήσουν, αλλά εμείς είμαστε οι αποκλειστικά υπεύθυνοι για τη σημερινή μας κατάσταση, ενώ εγώ υποστήριζα ότι κανένας σχεδόν δεν μας αγαπάει, αλλά αντίθετα «δρυός πεσούσης πᾶς ἀνήρ ξυλεύεται».
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι μας φέρουμε βαθιές ευθύνες γι’ αυτό που βιώνουμε στην Ελλάδα σαν λαός, αλλά από την άλλη πλευρά, παρακολουθώντας όσο μπορώ πιο στενά «το μπαλάκι» από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και αντίστροφα, δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι στην πραγματικότητα οι δανειστές μας -και όχι μόνο- για το μόνο που δεν κόπτονται είναι η ανάκαμψη και η ευημερία της χώρας. Πιο συγκεκριμένα και απλά και ο πλέον αδιάβαστος πρωτοετής φοιτητής Οικονομικών Σχολών σε όλο τον πλανήτη θα αντιλαμβανόταν ότι σε μια χώρα όπου το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν και κατά συνέπεια και η συνολική ζήτηση έχουν μειωθεί δραματικά για έξι ολόκληρα χρόνια, μέτρα όπως μείωση συντάξεων και μισθών, μείωση των δημόσιων δαπανών, επιτοκίων που αγγίζουν διψήφια νούμερα, μαζικών απολύσεων, είναι ακριβώς η συνταγή για να αποτελειώσεις ό,τι έχει απομείνει όρθιο στη συγκεκριμένη οικονομία. Όλα αυτά, λοιπόν, είναι απαιτήσεις των «φίλων» μας θεσμών και μάλιστα τα αποκαλούν reforms, δηλαδή μεταρρυθμίσεις, απαραίτητες κατά αυτούς για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας. Το εύλογο, λοιπόν, ερώτημα εδώ είναι αυτοί που κάνουν καθημερινά τέτοιες δηλώσεις, στα ευρωπαϊκά όργανα, είναι τόσο άσχετοι με τους οικονομικούς μηχανισμούς, δηλαδή πιο άσχετοι κι από έναν πρωτοετή φοιτητή; ή αντίθετα γνωρίζουν πολύ καλά ότι όλα αυτά οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή; Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να πιστέψω ότι ο κ. Ντάισενμπλουμ και ο κ. Σόιμπλε, έστω κι αν δεν έχουν σπουδάσει σε οικονομικά πανεπιστήμια, δεν έχουν συμβούλους που γνωρίζουν πολύ καλά ότι η Αμερική, για παράδειγμα, που σχετικά πρόσφατα ανακοίνωσε και επίσημα την έξοδο της χώρας από την πρόσφατη οικονομική κρίση, ομολόγησε ότι το κατάφερε ακολουθώντας reforms εντελώς αντίθετες από αυτές που ζητούν να εφαρμόσει η Ελλάδα.
Θυμίζω μερικές από αυτές, αλλά ίσως και τις πιο σημαντικές: Ποσοτική χαλάρωση, δηλαδή αύξηση της ποσότητας χρήματος, μηδενικά επιτόκια δανεισμού, δημοσιονομική χαλάρωση με αύξηση των δημόσιων δαπανών και φυσικά αύξηση της απασχόλησης και της συνολικής ζήτησης. Αυτό, λοιπόν, που επέμενα στη διαμάχη μου με τον φίλο καθηγητή της Ιατρικής είναι ότι ο Ντάισενμπλουμ, η Λαγκάρντ, ο Τόμσεν και άλλοι θεσμικοί, είτε γνωρίζουν καλά τα οικονομικά είτε όχι, ουσιαστικά εκτελούν εντολές αυτών που πραγματικά βρίσκονται πίσω απ’ τις βιτρίνες των θεσμών, ευρωπαϊκών και μη. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι η Ελλάδα εδώ και τουλάχιστον 4-5 χρόνια είναι σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα, που πάνω της γίνονται πολύ σημαντικά πειράματα.
Αυτοί που διευθύνουν πραγματικά τους θεσμούς, με στόχο τον απόλυτο έλεγχο οικονομιών και πληθυσμών, εξετάζουν με το πείραμα της Ελλάδας τις αντοχές και της οικονομίας αλλά και ενός ολόκληρου λαού. Η Ελλάδα μετά βεβαιότητας τους έχει καταπλήξει. Πώς είναι δυνατόν σαν λαός να στέκεται ακόμα όρθιος με τόσες ποσότητες τοξικών στοιχείων που της χορηγούνται καθημερινά, μέσα από τα περιβόητα reforms. Αν αυτά συνέβαιναν στη Γερμανία, στην Αυστρία, στη Σουηδία, δηλαδή 30% σχεδόν ανεργία, πάνω από 25% μείωση του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος, επιχειρήσεις χωρίς καμία τραπεζική υποστήριξη, συνεχής μείωση μισθών και συντάξεων, κλειστές τράπεζες, τότε χωρίς την παραμικρή αμφιβολία η κοινωνική, η οικονομική και η πολιτική κατάσταση θα ήταν εκτός ελέγχου.
Το ελληνικό φαινόμενο που αντέχει ακόμα- όπως θέλουν να πιστεύουν- κι άλλα reforms, τους πήρε κάποια χρόνια να το αποκωδικοποιήσουν. Τελικά τα κατάφεραν. Βρήκαν το «αίτιο» της ανθεκτικότητας: Ο ελληνικός κοινωνικός ιστός. Με απλά λόγια, το δέσιμο της οικογένειας. Και με πιο απλά λόγια, η σύνταξη του παππού, που σήμερα συντηρεί το άνεργο παιδί του και το σπουδάζων εγγόνι. Κι έτσι, λοιπόν, βασικός στόχος στα reforms είναι η 13η και αποφασιστική, ίσως, μείωση στη σύνταξη του παππού, με άμεσο στόχο να μην μπορεί με τίποτα να συντηρήσει την οικογένεια του γιου ή της κόρης και τις ανάγκες των εγγονών, ακόμα και αν ο παππούς έκοβε και τον καθημερινό του καφέ στο καφενείο της γειτονιάς. Όσα ισοδύναμα και να προτείνει η ελληνική κυβέρνηση, ακόμα και αν 100 πατριώτες με μεγάλη οικονομική επιφάνεια στο εξωτερικό εγγυώνται την προσφορά 1 δισεκατομμυρίου ευρώ ετησίως για την κάλυψη των ελλειμμάτων στα ασφαλιστικά ταμεία, οι θεσμοί θα επιμείνουν σε δραστικές μειώσεις των συντάξεων, γιατί το πραγματικό πρόβλημά τους δεν είναι το δημοσιονομικό έλλειμμα. Είναι η διάλυση και του τελευταίου προπύργιου της ανθεκτικότητας του ελληνικού λαού στα τοξικά reforms. Θα μπορούσε να με ρωτήσει κανείς, γιατί τόση επιθετικότητα και από ποιους. Θα του απαντούσα, χωρίς δισταγμό, ας αναρωτηθεί γιατί διαλύθηκαν νοικοκυρεμένα και αξιοπρεπή κράτη, όπως η Λιβύη, το Ιράκ, η Συρία… Θα του έλεγα ακόμα να αναρωτηθεί τι συμπέρασμα βγάζει από την πρόσφατη ανακοίνωση ότι 60 άνθρωποι στον κόσμο έχουν οικονομική δύναμη όσο ο μισός πληθυσμός του πλανήτη μας, δηλαδή πάνω από 3,5 δισεκατομμύρια. Θα τον διαβεβαίωνα, επίσης, ότι έπειτα από 10 χρόνια η ίδια οικονομική δύναμη θα βρίσκεται στα χέρια 30 ανθρώπων. Κάποιος άλλος, επίσης, θα μπορούσε να με ρωτήσει, όπως κάνει και η σύζυγός μου συχνά, πώς τόσο λίγοι άνθρωποι μπορούν να ελέγχουν αποφασιστικά τις οικονομίες και την τύχη τόσων ανθρώπων παγκοσμίως. Η απάντηση είναι απλή: Μέσα στα computers των θεσμών καταγράφονται με απόλυτη λεπτομέρεια όλα εκείνα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη οικονομία και έναν συγκεκριμένο λαό. Για την Ελλάδα είμαι σίγουρος ότι τα computers τους έχουν καταγράψει τα εξής:
Πρώτον, πολιτικοί ηγέτες, με ελαχιστότατες εξαιρέσεις, που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η πολιτική τους καριέρα και όταν την ξεκινάνε το τελευταίο πράγμα που σκέφτονται είναι να υπηρετήσουν τον λαό τους και το λαϊκό συμφέρον. Συμπέρασμα, αυτοί είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε οποιοδήποτε θεσμό τούς υποσχεθεί την εξουσία, με οποιοδήποτε, βέβαια, αντάλλαγμα από τη δική τους την πλευρά.
Δεύτερον, ο ίδιος ο λαός μεταφέρει στο DNA του πάρα πολλά θετικά στοιχεία, αλλά, δυστυχώς, και πάρα πολλά αρνητικά. Ας μιλήσουμε για τα αρνητικά.
Επιρρεπής στον εύκολο πλουτισμό, ατίθασος σε νόμους και κανόνες καθημερινής πρακτικής (αλλάζει, βέβαια, όταν βρεθεί στο εξωτερικό), ονειροπόλος, που σημαίνει ότι παρασύρεται εύκολα από μεγάλες και όμορφες υποσχέσεις, και βέβαια με αρκετούς «Εφιάλτες», που είναι διατεθειμένοι να παίξουν το παιχνίδι του κάθε είδους κατακτητή. Αυτά και σίγουρα και άλλα πολλά είναι καταγεγραμμένα και αναλύονται διαρκώς στους υπολογιστές αυτών που έχουν την πολλή μεγάλη -αν μη τι άλλο- οικονομική δύναμη και που φιλοδοξούν διαρκώς να την αυξάνουν, καταπατώντας την αξιοπρέπεια, ακόμα και τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως. Έχουν τη δύναμη, μέσα σε λίγα λεπτά, να ρίξουν το χρηματιστήριο και το εθνικό νόμισμα οποιασδήποτε αδύναμης χώρας στον κόσμο, να τα επαναφέρουν μέσα σε λίγες ήμερες, κερδοσκοπώντας δισεκατομμύρια δολάρια και ευρώ, να ρίξουν κυβερνήσεις, να ξεκινήσουν εμφύλιους και περιφερειακούς πολέμους.
Και αν σ’ όλα αυτά εσείς συμφωνείτε με τα γραφόμενά μου, έχετε κάθε δικαίωμα να υποβάλετε μία ακόμα ερώτηση: Μπορούμε να αντιδράσουμε αποτελεσματικά ή δεν έχουμε καμία ευκαιρία; Και, αν ναι, τι θα μπορούσαμε να κάνουμε, τουλάχιστον κατά την άποψή σας; Δύσκολο πραγματικά το ερώτημά σας. Ωστόσο, επειδή είμαι προετοιμασμένος γι’ αυτό θα σας απαντήσω. Ναι, μπορούμε, αρκεί:
1Να αλλάξουν νοοτροπία οι πολιτικοί μας, έστω και αυτή την ύστατη στιγμή, ή να αλλάξουμε εμείς τους πολιτικούς.
2Εμείς, οι απλοί πολίτες, κρατώντας τα τόσα θετικά μας, με κάθε θυσία, να βελτιώσουμε τα ελαττώματά μας, να πιστέψουμε περισσότερο στον εαυτό μας και στις δυνατότητές μας, να μην υποστηρίζουμε πολιτικούς που μας υπόσχονται την εύκολη και μεγάλη ζωή, να διαγράψουμε από το DNA μας το σύνδρομο «της κατσίκας του γείτονα», να σταματήσουν οι δημόσιοι υπάλληλοι να είναι εχθρικοί προς τον ιδιωτικό τομέα, όχι μόνο εξαιτίας της γραφειοκρατίας και των πολλαπλών νόμων, αλλά και λόγω νοοτροπίας. Οι αγρότες, μια και είναι επίκαιρο το θέμα, θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η «βαριά» βιομηχανία της χώρας δεν είναι όπως πιστεύεται o τουρισμός, και αυτό το υποστηρίζω εγώ, που τον έχω υπηρετήσει 35 χρόνια, αλλά ο πρωτογενής τομέας. Καθετί που παράγει αυτή η χώρα στον αγροτικό, κτηνοτροφικό και ιχθυοκαλλιεργητικό τομέα είναι από μόνο του brand name με τεράστιες δυνατότητες εξαγωγής. Ας αναλογιστούν απλά οι συμπαθέστατοι αγρότες μας ότι πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι μέσα στα επόμενα 20-25 χρόνια ο πληθυσμός της γης θα αγγίζει τα 10 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να καλύψουν- από την πρώτη στιγμή που θα γεννηθούν έως τη στιγμή που θα πεθάνουν- είναι η ανάγκη τους για διατροφή. Αντί λοιπόν, και το λέω με κάθε συμπάθεια σε αυτή την οικονομική και κοινωνική τάξη, να κυνηγούν και σχεδόν να ικετεύουν για κοινοτικές και εθνικές επιδοτήσεις, φορολογικές απαλλαγές κ.λπ., ας αναπτύξουν όλες τις δυνατότητες που τους προσφέρει σήμερα αφενός η ίδια η ευλογημένη γη και αφετέρου η σύγχρονη τεχνολογία. Με δύο λόγια, χρειαζόμαστε γεωργούς, κτηνοτρόφους και ιχθυοκαλλιεργητές με καινούργια νοοτροπία και γνώση σύγχρονων παραγωγικών μοντέλων.
3Τέλος, η δικαστική εξουσία θα πρέπει να σεβαστεί τον όρκο που έχει δώσει για ανεξαρτησία και ισονομία, χωρίς διακρίσεις. Το ξέρει πολύ καλά ότι απέχει παρασάγγας από αυτές τις υποχρεώσεις της.
Εάν, λοιπόν, αυτοί οι παραπάνω όροι βελτιωθούν σημαντικά, τότε, ναι, υπάρχουν ακόμα ελπίδες για συνολική ανατροπή.
Τα data στα computers των θεσμών θα μπλοκαριστούν και δύσκολα οι «βιτρίνες» τους θα μπορέσουν να προσαρμοστούν στα καινούργια μας δεδομένα. Ξέρετε, πιστεύω ότι τίποτα δεν είναι τελικά ανίκητο και οι μεγάλες ανατροπές έχουν συμβεί όταν όλα φαίνονταν λογικά χαμένα. Η ελληνική ιστορία είναι η ίδια από μόνη της γεμάτη από τέτοια παραδείγματα. Βέβαια, θα μπορούσε να παρατηρήσει κάποιος ότι αυτές οι αλλαγές που καταγράφω παραπάνω συνθέτουν μια πάρα πολύ δύσκολη εξίσωση.
Η απάντηση είναι απλή: Βρισκόμαστε σε μία πάρα πολύ δύσκολη κατάσταση και δεν υπάρχουν εύλογες λύσεις. Έχουμε μια Ελλάδα, του χθες ακόμα και του σήμερα, σε ελεύθερη πτώση, ενάντια σε μια Ελλάδα που μπορεί, έστω και δύσκολα, να αλλάξει την τροχιά της. Όπως λένε και οι «φίλοι» μας οι Ευρωπαίοι, δεν υπάρχουν σήμερα «δωρεάν γεύματα». Και σε ελεύθερη μετάφραση, καλέ μου φίλε καθηγητή, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει αγάπη από το εξωτερικό, όπως εσύ αισιόδοξα θέλεις να πιστεύεις. Στο μόνο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι η αγάπη και κυρίως η δύναμη της θέλησης για επιβίωση από τον ίδιο τον ελληνικό λαό.
Γράφει ο
Ζαχαρίας Καπλανίδης
Οικονομολόγος, Πρόεδρος ομίλου ZITA
e-mail: z.ka@zita-congress.gr 

Είναι ο τουρισμός υγείας μια πολλά υποσχόμενη οικονομική προοπτική για την Ελλάδα;
 
Είναι γεγονός ότι η εταιρία μου και εγώ προσωπικά έχουμε ασχοληθεί για αρκετά χρόνια με την υπόθεση «Τουρισμός Υγείας», από πολλές και διαφορετικές διαστάσεις. Συμμετοχή σε διεθνή φόρουμ, ομιλίες και παρουσιάσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, οργάνωση τουλάχιστον τριών διεθνών συνεδρίων στην Αθήνα, ιδρυτικό μέλος του Ελληνικού Συνδέσμου για τον Τουρισμό Υγείας και διαχείριση αυτού, δημιουργία πολύγλωσσων εντύπων αλλά και sites και social media και ούτω καθεξής.
Την ίδια στιγμή, όλα αυτά τα χρόνια, είχα και έχω την ευκαιρία να μιλήσω για αυτήν την προοπτική, με δεκάδες Έλληνες επιστήμονες υγείας, με όλα σχεδόν τα συστημικά ιδιωτικά νοσοκομεία στην Ελλάδα, με μικρότερα αλλά εξίσου σημαντικά εξειδικευμένα ιδιωτικά κέντρα, όπως Οφθαλμολογικά, Οδοντιατρικά, Αποκατάστασης, Αισθητικής και τέλος με ιδιοκτήτες αρκετών ιαματικών πηγών.
Αφορμή αυτού του άρθρου μου, ήταν η τελευταία ομιλία μου και παρουσίαση στη Θεσσαλονίκη, τον περασμένο Ιούνιο, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργανώνεται κάθε χρόνο από το Ελληνο-Αμερικανικό, Ελληνο-Γαλλικό, Ελληνο-Γερμανικό, Ελληνο-Ιταλικό και Ελληνο-Βρετανικό Επιμελητήριο. Ήταν κατά γενική ομολογία μια επιτυχημένη εκδήλωση, την οποία παρακολούθησαν εκατοντάδες επαγγελματίες και συμπολίτες μας στη Θεσσαλονίκη. Η ομιλία μου για τον τουρισμό υγείας απέσπασε το ενδιαφέρον πολλών εκ των συμμετεχόντων, ενώ το βίντεο από τη συγκεκριμένη παρουσίαση, που αναρτήσαμε στα social media του ομίλου ZITA, έχει φτάσει σήμερα τις 50 χιλιάδες προβολές.
Αναφέρω όλα αυτά όχι για να «ευλογήσω τα γένια μου», που λέει και ο σοφός λαός μας, αλλά για να καταδείξω και να υπογραμμίσω ότι ο Τουρισμός Υγείας για την Ελλάδα έχει κερδίσει το ενδιαφέρον διάφορων επαγγελματιών υγείας, αλλά και ανθρώπων που ασχολούνται με τον τουρισμό. Θεσμικοί παράγοντες, όπως το Υπουργείο Τουρισμού, ο  Ιατρικός Σύλλογος της Αθήνας, ο Δήμος της Αθήνας, ο ΕΟΠΠΥ, Πρωτοβάθμια Σωματεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, όπως ο Ελληνικός Σύνδεσμος για τον Τουρισμό Υγείας, η ELITOUR, το Cluster των Οδοντιάτρων (και σίγουρα έπεται και συνέχεια) καταβάλλουν μεμονωμένες μέχρι στιγμής προσπάθειες να επιτύχουν, ώστε η Ελλάδα να κερδίσει έστω και ένα μικρό μερίδιο μιας “πίτας” που υπολογίζεται ότι κυμαίνεται γύρω στα 40 με 50 δισεκατομμύρια ετησίως. Χώρες όπως η Σιγκαπούρη, οι Ινδίες, η Ταϊλάνδη, η Τουρκία αλλά και η Ουγγαρία, η Βραζιλία και το Μεξικό, είναι αλήθεια ότι έχουν προσελκύσει και προσελκύουν αρκετά μεγάλο αριθμό επισκεπτών, που συνδυάζουν τις ανάγκες αναψυχής με υπηρεσίες υγείας. Ποια, λοιπόν, είναι η τύχη της χώρας μας σε μια τέτοια προσπάθεια να μπει και εκείνη στον παγκόσμιο χάρτη προορισμού για Τουρισμό Υγείας;
Καταρχήν, να υπογραμμίσουμε ότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία σε κανέναν επαΐοντα ή άσχετο Έλληνα, ότι η ανάπτυξη μιας τέτοιας εξειδικευμένης «βιομηχανίας» θα μπορούσε να έχει πολλαπλά οφέλη για τη χώρα μας. Ας αναφέρουμε ορισμένα εξ αυτών, όπως: αξιοποίηση του υπερβάλλοντος ιατρικού και επιστημονικού προσωπικού της χώρας μας, αξιοποίηση για 12 μήνες τουριστικών υποδομών, επενδύσεις σε νέους τομείς και βελτίωση των ήδη υπαρχόντων, όπως Κέντρα Αντιγήρανσης, Ιαματικές Πηγές, δημιουργία Οργανωμένων Κέντρων Διαμονής για την τρίτη ηλικία και άλλα.
Η Ελλάδα θα φτάσει και θα ξεπεράσει τα 30 εκατομμύρια ξένων επισκεπτών το 2017, αλλά, όπως τόνισα και στην ομιλία μου στη Θεσσαλονίκη, η διψήφια αύξηση επισκεπτών τα τελευταία χρόνια οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις πολιτικές, κοινωνικές και στρατιωτικές αναταράξεις αρκετών χωρών στη λεκάνη της Μεσογείου. Ακόμα και οι τρομοκρατικές ενέργειες στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης έχουν ευνοήσει και σε μεγάλο βαθμό εξηγούν την πολύ μεγάλη αύξηση των επισκεπτών στην Αθήνα, ακόμη και εκτός της καλοκαιρινής σεζόν. Αν όμως σε λίγα χρόνια, αποκατασταθεί η τάξη στην Τουρκία, τη Συρία, την Αίγυπτο, ακόμα και την Τυνησία, τι θα συμβεί με τα μεγάλα νούμερα που πανηγυρίζουμε τα τελευταία χρόνια στην τουριστική μας βιομηχανία; Το πιο πιθανό είναι ότι θα γυρίσουμε την επόμενη κιόλας ημέρα σε αφίξεις που δεν θα ξεπερνούν τα 22 με 24 εκατομμύρια τουριστών. Για να μην συμβεί λοιπόν, αυτό και για να είμαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτό που φυσικά όλοι μας ευχόμαστε, δηλαδή την επιστροφή στην κανονικότητα των γειτόνων μας, θα πρέπει να αναπτύξουμε  νέα προϊόντα και υπηρεσίες, που θα δώσουν βάθος και διαφορετικότητα σε αυτά που ήδη προσφέρει η χώρα μας στους ξένους επισκέπτες της. Να λοιπόν, γιατί ο Τουρισμός Υγείας θα πρέπει να είναι μέσα στις προτεραιότητες θεσμών, επιχειρηματιών αλλά και επαγγελματιών του συγκεκριμένου τομέα.
Από την άλλη πλευρά, ένας τέτοιος φιλόδοξος στόχος δεν είναι καθόλου εύκολο να φέρει ουσιαστικά αποτελέσματα. Όπως λέει και μια άλλη ελληνική παροιμία «ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός». Ή καλύτερα, αυτό που ισχύει στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι ότι, αυτό που λάμπει θέλει πολλή δουλειά και επεξεργασία για να γίνει χρυσός. Πιο συγκεκριμένα, στην Ελλάδα το ιατρικό δυναμικό, όπως όλοι γνωρίζουμε, όχι μόνο επαρκεί για τις ανάγκες της χώρας, αλλά τα τελευταία χρόνια καταφεύγει στο εξωτερικό κατά χιλιάδες. Όπως δείχνουν άλλωστε τα επίσημα στατιστικά στοιχεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση,  η Ελλάδα είναι μια από τις 3 χώρες, όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και παγκοσμίως, με το περισσότερο ιατρικό προσωπικό σε αναλογία με τον πληθυσμό της. Παράλληλα, η χώρα μας θεωρείται η γενέτειρα της σύγχρονης Ιατρικής Επιστήμης με τον Ιπποκράτη και τα διάσπαρτα Ασκληπιεία σε όλη τη Μεγάλη Ελλάδα. Η Ιπποκράτεια, όμως, φιλοσοφία και η ολιστική αντιμετώπιση των ασθενών στην αρχαιότητα μάς δίνει και σήμερα έναν τεράστιο πλούτο και τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση και τη θεραπεία ανθρώπων με πολλαπλές ασθένειες ή ανθρώπων χωρίς ασθένειες, που ενδιαφέρονται να παραμείνουν υγιείς και με καλή διάθεση για πάρα πολλά χρόνια. Αυτή, λοιπόν, η Ιπποκράτεια αντιμετώπιση θεραπειών, αλλά και πρόληψης, είναι ένα τεράστιο πλεονέκτημα, που φυσικά παραμένει αναξιοποίητο. Στοιχεία όπως η ελληνική διατροφή, το κλίμα, το θαλάσσιο στοιχείο, τα outdoor αθλήματα, οι ιαματικές πηγές είναι μερικά επιπρόσθετα, αλλά εξαιρετικής σημασίας συστατικά για τη δημιουργία μιας επιτυχημένης συνταγής στην προσπάθεια ανάπτυξης Τουρισμού Υγείας στη χώρα μας. Υπάρχουν πολλά ακόμα που θα μπορούσατε και εσείς να προσθέσετε. Για την οικονομία του χώρου, ας μείνουμε ως εδώ για τα καλά νέα.
Πάμε στα κακά. Η Ελλάδα (ελπίζω ότι συμφωνείτε και εσείς με τα παραπάνω) διαθέτει πολλά συγκριτικά πλεονεκτήματα στον τομέα που συζητάμε. Δεν αρκούν όμως αυτά – κακά τα ψέματα! Αυτή είναι η λάμψη που μπορεί να γίνει χρυσός ή να παραμείνει πυγολαμπίδα.  Είπαμε παραπάνω, ότι χιλιάδες νέοι Έλληνες ιατροί «δραπετεύουν» σήμερα στο εξωτερικό προς αναζήτηση εργασίας. Αντί να κάνουν αυτό, κατά την ταπεινή μου άποψη, θα μπορούσαν να συνεργαστούν σε ομάδες ιδίων ή διαφορετικών ειδικοτήτων, να συγκεντρώσουν σχετικά μικρά κεφάλαια, με τη βοήθεια ακόμη και ενός ΕΣΠΑ και να δημιουργήσουν Κέντρα Υπηρεσιών Υγείας, απευθυνόμενοι στη διεθνή αγορά. Άντε, όμως, να καταφέρεις να βάλεις τους Έλληνες να συνεργαστούν αρμονικά κάτω από την ίδια επαγγελματική στέγη. Θα γίνουν «από δύο χωριά χωριάτες»! Την ίδια στιγμή, οι επιτυχημένοι επαγγελματίες υπηρεσιών υγείας με καλά οργανωμένα μικρά εξειδικευμένα κέντρα, όπως οφθαλμολογικά, αισθητικά και οδοντιατρικά, έχουν διευρυμένο πελατολόγιο στην ελληνική αγορά και δεν δείχνουν κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για προσέλκυση ξένων πελατών. Οι ιαματικές μας πηγές, τα spa  και τα κέντρα wellness που διαθέτουμε, ή είναι εντελώς υποβαθμισμένα ή οι επιχειρηματίες που διαθέτουν κέντρα wellness και spa θεωρούν ότι αρκούν μερικές πισίνες και ένα δύο καμπίνες με μασάζ και χαμάμ για να προσελκύσουν διεθνή πελατεία. Χωρίς να θέλω να φανώ σκληρός, με τέτοιες υποδομές δεν υπάρχει καμία προοπτική για ουσιαστικό μερίδιο στην πίτα των 50 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Αυτό για το οποίο είμαι απόλυτα πεπεισμένος, με όση γνώση και εμπειρία διαθέτω από το βιογραφικό μου (που ανέφερα στην αρχή του άρθρου) οι ιαματικές πηγές, τα spa και τα κέντρα wellness θα πρέπει να στελεχωθούν με εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας και να καθιερώσουν συγκεκριμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Το να μπει απλά κάποιος σε ένα θαλάσσιο ή ιαματικό νερό έχει πολύ μικρή θεραπευτική αξία. Όταν όμως συνοδευτεί από εξειδικευμένες συμβουλές επιστημόνων υγείας, διατροφολόγων, αλλά και ειδικών σε θέματα άθλησης και άσκησης, τότε αυτομάτως το νερό αποκτά ιδιαίτερες θεραπευτικές δυνατότητες για το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα. Θεραπευτικά πρωτόκολλα. Αυτή είναι η διαφοροποίηση του προϊόντος και της προστιθέμενης αξίας που πρέπει να προσδώσουμε στα υπόλοιπα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα. Και εδώ αρχίζουν και πάλι τα δύσκολα! Πώς να πείσεις τους εκατοντάδες ξενοδόχους και ιδιοκτήτες πηγών να προσλάβουν εξειδικευμένο προσωπικό, να δημιουργήσουν θεραπευτικά πρωτόκολλα και τελικά να πιστοποιηθούν για αυτές τις υπηρεσίες; Η εύκολη και βεβαίως αναποτελεσματική λύση γι’ αυτούς είναι να συνεχίσουν να κάνουν ό,τι κάνουν μέχρι σήμερα και για ό,τι δεν πηγαίνει καλά, να γκρινιάζουν ότι τους φταίει το κράτος, η κρίση και όλος ο υπόλοιπος πλανήτης Γη. Όχι βέβαια πως δεν φταίει και το κράτος, αλλά ας μην ανοίξουμε την ιστορία αυτή. Το πρόβλημα στην ανάπτυξη του Τουρισμού Υγείας, όπως και σε πολλά άλλα, είναι μέσα στο DNA μας. Επισημάναμε ήδη παραπάνω μερικές από τις πτυχές του, δηλαδή τον εγωισμό και την ατομικότητα, την προσπάθεια για εύκολο κέρδος, το βόλεμα, που είναι αντικίνητρο για περαιτέρω προσπάθεια, την εύκολη επίρριψη των ευθυνών σε τρίτους, τον εύκολο ενθουσιασμό σε κάτι που λάμπει και την πολύ γρήγορη απογοήτευση, όταν αυτό δεν είναι χρυσός.
Αυτά, λοιπόν, είναι τα βασικά αγκάθια στον δρόμο για τις προοπτικές και την επιτυχία στην ανάπτυξη του Τουρισμού Υγείας στην Ελλάδα. Αν λύσουμε αυτά τα ενδογενή προβλήματά μας, εγώ προσωπικά σας διαβεβαιώ και εγγυώμαι, ότι η χώρα, όχι απλά θα μπει στον διεθνή χάρτη στον εν λόγω τομέα, αλλά πολύ σύντομα θα βρεθεί στις πρώτες θέσεις των πιο ελκυστικών προορισμών Τουρισμού Υγείας.