Κατηγορία: ΑΠΟΨΕΙΣ

Ζαχαρίας Καπλανίδης, Οικονοµολόγος

Το 2023 φτάνει στο τέλος του και εμείς όλοι θα το θυμόμαστε για δύο κυρίως λόγους. Τις επανειλημμένες εκλογές και τις επανειλημμένες φυσικές καταστροφές!! Τυχαίο; μπορεί ναι μπορεί όχι. Σίγουρα όμως σημαδιακό.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με τις φυσικές καταστροφές για να δούμε στην πορεία αν και πως συνδέονται με τις εκλογές, και ποιες είναι οι ευθύνες, κατά πάσα πιθανότητα όλων μας.
Ως γνωστόν, όλοι γίναμε μάρτυρες αλλά και θύματα, και αναφέρομαι βεβαίως στους χιλιάδες κατοίκους της Θεσσαλίας, του Έβρου αλλά και της Ρόδου, των χειρότερων φυσικών καταστροφών από πυρκαγιές και πλημμύρες, των τελευταίων τουλάχιστον 30 χρόνων.
Οι συνέπειες είναι τεράστιες, αν κανείς υπολογίσει τις απώλειες ανθρώπινων ζωών, το τεράστιο πλήγμα σε ζωϊκό και φυτικό κεφάλαιο, στην επιβάρυνση του κλίματος, στις περαιτέρω αυξήσεις, ειδικότερα στα είδη διατροφής, που θα συνεχίζουν να πιέζονται προς τα επάνω για τουλάχιστον 1 ακόμα χρόνο.
Την ίδια στιγμή, μια από τις πιο σημαντικές επιπτώσεις, στη Θεσσαλία ειδικότερα, θα είναι η ερημοποίηση ολόκληρων χωριών, αφού οι ελάχιστοι ούτως η άλλως κάτοικοι, τώρα που έχασαν σχεδόν τα πάντα, θα σκεφθούν σοβαρά την μετοίκηση τους σε άλλες περιοχές.
Το Ακαθάριστο Εθνικό προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας, θα επιβραδυνθεί για αρκετούς μήνες, αν όχι χρόνο, για τουλάχιστον 0,8-1%, που σημαίνει σχεδόν 2 δισεκατομμύρια ευρώ.
Και τέλος, θα πρέπει να προσθέσουμε και την εικόνα του κράτους μας, στο διεθνές στερέωμα, αφού επισήμως είχαμε αυτό το καλοκαίρι, τις μεγαλύτερες σε έκταση πυρκαγιές και τις πλέον καταστροφικές πλημμύρες σε όλη την Ευρώπη και από τις χειρότερες σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η Κυβέρνηση αποδίδει όλα αυτά τα φαινόμενα στις περιβαλλοντικές εξελίξεις, και προετοιμάζει τους Έλληνες για ανάλογες αν όχι χειρότερες καταστροφές στο εγγύς ή απώτερο
μέλλον.
Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι η επιβάρυνση και η οικολογική ζημιά που έχει προκληθεί, ειδικά μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, με την ασύδοτη και άπληστη ανάπτυξη και κυρίως εκτός συνόρων της χώρας, εξαγρίωσε τους νόμους της φύσης, που με την σειρά τους εκδικούνται με ασύμμετρες καταστροφές ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Είναι όμως μόνο οι νόμοι της φύσης που ευθύνονται για όσα βιώσαμε μέσα στο 2023; Κατά την άποψίν μου όχι.
Η ευθύνη είναι όλων μας και αν δεν το συνειδητοποιήσουμε και δεν αλλάξουμε νοοτροπίες, σχεδόν κάθε χρόνο, θα βιώνουμε ανάλογες ή και χειρότερες καταστροφές και θα ρίχνουμε τις ευθύνες ο ένας στον άλλο ακόμα και στο θεό και στην μοίρα μας.
Ας δούμε λοιπόν, έστω και περιληπτικά, τις ευθύνες που μας αναλογούν και πως μοιράζονται.
Κατ’ αρχήν της εκάστοτε Κυβέρνησης. Έτσι για να μην μας θεωρήσουν κάποιοι ότι γράφουμε αντιπολιτευτικό άρθρο.
Πυρκαγιές και επακόλουθα πλημμύρες συμβαίνουν στην χώρα μας εδώ και πολλές δεκαετίες. ‘Ηταν και είναι μέλημα κατά βάσιν του κράτους να θωρακίσει τις υποδομές και τους μηχανισμούς προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τις συνέπειες.
Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος δεν μπορεί να είναι η δικαιολογία που ξεπλένει τα εν λόγω φαινόμενα.
Οικολογική επιβάρυνση υφίσταται και η καταπράσινη Ελβετία. Πόσες πυρκαγιές ή πλημμύρες ακούσατε γι’ αυτήν την χώρα τα τελευταία χρόνια;
Το ίδιο παράδειγμα για την Σουηδία, Φιλανδία, Νορβηγία χώρες καταπράσινες και συγχρόνως όχι με τόσο ήπιο κλίμα όπως το Μεσογειακό. Άρα κάτι δεν γίνεται καλά με τους κυβερνώντες της χώρας μας.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, ότι τα παραπάνω κράτη που ανέφερα, έχουν και την καλύτερη βαθμολογία σε πρακτικές διοίκησης, διαφάνειας, και οικονομικής διαχείρισης.
Εμείς φημιζόμαστε για την αρνητική βαθμολογία μας σε όλους αυτούς τους τομείς. Ρουσφετολογία, ανοχή στην παρατυπία, αναποτελεσματική διοίκηση και όλα αυτά προς χάριν του πολιτικού οφέλους. Και βεβαίως και εδώ «κολλάει» η ευθύνη όλων μας. Οι πολιτικοί μας, οι περισσότεροι επαγγελματίες με αρκετές δεκαετίες στα βουλευτικά έδρανα ή στην αυτοδιοίκηση. Αυτοί «καλά κάνουνε». Επαγγελματίες πολιτικοί…στόχος η μακροημέρευση στις θέσεις τους πάση θυσία. Εμείς όμως οι απλοί πολίτες ή αν θέλετε ψηφοφόροι, πως τους επιλέγουμε σ ’αυτές τις κρίσιμες για την ποιότητα της ζωής μας θέσεις; ποια είναι τα κριτήρια;
Θα απαντήσω εγώ για λογαριασμό σας και ας ακούγεται εγωϊστικό. Ή ανήκουμε κατά παράδοση σε κάποιο κόμμα, όπως ανήκουμε σε κάποια ποδοσφαιρική ομάδα και δεν αλλάζουμε έστω και αν αυτή πέσει στα τάρταρα, ή πιστεύουμε και κυρίως ελπίζουμε στις υποσχέσεις αυτών που προσπαθούν να υφαρπάξουν την ψήφο μας και να ξανακαθίσουν στην καλοθρεμμένη πολυθρόνα τους. Άνθρωποι νέοι με οράματα για μια συνετή και ανθρωποκεντρική διοίκηση, που όμως δεν μας υπόσχονται άμεσα και σημαντικά ατομικά οφέλη δεν έχουν σχεδόν καμία ελπίδα.
Ελπίδα… το κομβικό στοιχείο στις επιλογές μας για τους ανθρώπους που αποφασίζουν πριν απ’ εμάς για εμάς!!
Και ασφαλώς δεν έχω ένσταση στο δικαίωμα για ελπίδα. Αυτή είναι η καύσιμη ύλη για την ψυχική ισορροπία και την αντιμετώπιση όλων σχεδόν των δεινών, που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος, στη διάρκεια της ζωής του. Ωστόσο η ένσταση μου είναι στις «φρούδες ελπίδες», που μοιράζουν χωρίς κανένα φραγμό, οι υποψήφιοι είτε της κεντρικής εξουσίας είτε της αυτοδιοίκησης, λίγες μόνο ημέρες πριν από τις εκλογικές διαδικασίες.
Το έργο αυτό, το έχουμε δει πολλές φορές, και όμως μυαλό δεν θέλουμε να βάλουμε. Η ατομική ελπίδα έστω και με μηδαμινή πιθανότητα, φαίνεται να είναι πιο ελκυστική από την πραγματική, που απορρέει από σοβαρούς υποψήφιους, που το μοναδικό πράγμα που μας υπόσχονται, είναι η αφοσίωση στην εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος. Το γενικό συμφέρον μας ακούγεται μακρινό και αόριστο.
Ένα ατομικό όμως ρουσφέτι είναι πιο χειροπιαστό και δελεαστικό.
Αγνοούμε όμως, ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτές οι ελπίδες για το ατομικό μας συμφέρον, θα αποδειχθούν «όνειρο θερινής νυχτός», ενώ και το γενικό συμφέρον έχει πάει περίπατο. Παρ’όλα αυτά, σε τέσσερα πέντε χρόνια, η απογοήτευση μας θα έχει ξεχαστεί και πάλι πέφτουμε στην ίδια παγίδα της πολλά υποσχόμενης ψηφοθηρικής στρατηγικής των πολιτικών μας.
Με δύο λόγια, όσο εμείς οι ψηφοφόροι δεν αλλάζουμε νοοτροπία και αν θέλετε στρατηγική, τόσο θα στηρίζουμε το ίδιο αντιπαραγωγικό μοντέλο πολιτικών, με τα ίδια αποτελέσματα στην διακυβέρνηση και στις καταστροφικές συνέπειες στο περιβάλλον και την καθημερινότητα μας. Μην μου πείτε ότι οι Δήμαρχοι των πόλεων μας δεν γνωρίζουν για τα ρέματα, τα γεφύρια, τις αντιπυρικές ζώνες και γενικά, τους κινδύνους στις υποδομές της πόλης τους.!! Τι κάνουν γι’ αυτά πριν έλθει η μητέρα φύση με άγριες διαθέσεις; Απλά πετάνε το μπαλάκι στην Περιφέρεια και η Περιφέρεια στα Υπουργεία και τα Υπουργεία στα άλλα Υπουργεία! Αλήθεια πόσες φορές εμείς οι πολίτες θα πρέπει να το δούμε αυτό το έργο για να καταλάβουμε τις δικές μας ευθύνες στην ώρα της κάλπης;

Γράφω αυτό το άρθρο την ημέρα της πρώτης εκλογικής αναμέτρησης των αυτοδιοικητικών, και σκέφτομαι με δέος τις επιλογές όλων μας και τις ευθύνες μας για το τι θα μας συμβεί αυτή την πενταετία. Ο θεός να βάλει το χέρι του. Εκεί έξω την ίδια ώρα σκοτώνονται άνθρωποι(Ουκρανία-Ισραήλ-Παλαιστίνη και όχι μόνο) εκατομμύρια άνθρωποι λιμοκτονούν, οι «άρχοντες» όμως παραμένουν ανίκανοι να αντιμετωπίσουν τις καταστροφικές συνέπειες που επιτελούνται με την υπογραφή των δικών μας επιλογών σε εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο.
Ναι, γιατί είτε μας αρέσει είτε όχι, στην τελική εμείς ευθυνόμεθα. Ένα δημοκρατικό πολίτευμα στηρίζεται στην ψήφο και τις επιλογές των πολλών. Εμείς είμαστε κατά συνέπεια οι «ηθικοί αυτουργοί» και οι κυβερνώντες οι ψυχροί εκτελεστές. Απλά και ξεκάθαρα.
Και πάμε να δούμε και στον επίλογο, ποιοι είναι αυτοί που εισπράττουν, κατά κύριο λόγο, τα αποτελέσματα της ανικανότητας, της αδιαφορίας ή της αδιαφάνειας των διοικητών που εμείς επιλέγουμε. Δείτε για παράδειγμα ποιες περιοχές επλήγησαν από θεομηνία όπως πυρκαγιές, και πλημμύρες, εφέτος, αλλά και τα τελευταία τουλάχιστον 20 χρόνια. Θα διαπιστώσετε ότι είναι κατά βάση χωριά και φτωχές επαρχίες στην χώρα, και όχι πλούσια διαμερίσματα στο κέντρο ή στα ακριβά προάστια των μεγάλων πόλεων. Όπου φτωχός και η μοίρα του. Τυχαίο; δε νομίζω.
Οι πολιτικοί μας πάντα έχουν ιδιαίτερη συμπάθεια στο κεφάλαιο και το υποστηρίζουν με το «αζημίωτο» βέβαια. Άρα και οι υποδομές και η φροντίδα του τόπου διαμονής των οικονομικά δυνατών είναι βασική προτεραιότητα. Για τους υπόλοιπους… έχει ο θεός.
Δεν φταίνε όμως αυτοί και το εννοώ. Για όλα αυτά εμείς φταίμε με τις Τουρκοκρατικές νοοτροπίες μας και την εμμονή στο κομματικό φανατισμό και στις ελπίδες χωρίς αντίκρισμα που μοιράζουν οι επαγγελματίες της Κεντρικής Πολιτικής και της Αυτοδιοίκησης.
Όσο εμείς δεν είμαστε ικανοί να διακρίνουμε το καλό από το κακό, όσο δεν αντιλαμβανόμαστε ότι το προσωπικό μας συμφέρον απορρέει κατά βάσιν από το γενικό, όσο το εγώ καταβροχθίζει το εμείς, όσο η αδιαφορία κυριαρχεί της ενεργούς συμμετοχής σε όλα τα επίπεδα, τόσο «θα χορεύουμε με τον διάβολο» που μάλιστα θα φοράει και prada στην κυριολεξία και μεταφορικά.

Τελειώνοντας το άρθρο ακούω και τις πρώτες εκτιμήσεις για τις αυτοδιοικητικές.

Να τους χαιρόμαστε και ο θεός βοηθός εν τω βίω.

Τον αποκαλούμε “βαριά βιομηχανία”, και όχι ίσως αδικαιολόγητα, αφού από το 1950, και κυρίως από την δεκαετία του ΄70, συμβάλλει ουσιαστικά στους σημαντικούς δείκτες της Ελληνικής Οικονομίας, όπως είναι το Ακαθάριστο Εθνικό προϊόν (ΑΕΠ) η απασχόληση, οι επενδύσεις σε υποδομές, η ανάπτυξη συμπληρωματικών και συναφών κλάδων (Πρωτογενής τομέας, μεταποίηση, υπηρεσίες ) η βελτίωση τού ισοζυγίου εμπορικών συναλλαγών.

Μιλάμε, όπως καταλάβατε, για τον Ελληνικό Τουρισμό. Τα βασικά αρχικά πλεονεκτήματα, πάνω στα οποία στηρίξαμε τα πρώτα βήματα ανάπτυξης, μετά το 1950, ήταν αναμφισβήτητα το φυσικό κάλλος, τα πλούσια ιστορικά και πολιτιστικά μας στοιχεία, η φιλοξενία των Ελλήνων και βέβαια και οι ανταγωνιστικές μας τιμές έναντι της Ιταλίας, Ισπανίας και άλλων χωρών, που είχαν ήδη προηγηθεί σημαντικά, στην ανάπτυξη της δικής τους Τουριστικής Βιομηχανίας.

Από τότε, έχει πέσει πολύ νερό στον μύλο, και μέσα από περιόδους ισχνών αλλά και παχιών αγελάδων, φθάσαμε στο σήμερα, δηλαδή στην εποχή των 30-33 εκατομμυρίων επισκεπτών και των 19 περίπου δισεκατομμυρίων εσόδων το χρόνο.
Πριν όμως αναλύσουμε περαιτέρω τα οικονομικά μεγέθη του Τουρισμού, στην χώρα μας, και φθάσουμε στην δικαιολόγηση του τίτλου αυτού του άρθρου, ας δούμε, μαζί, τι σημαίνει Τουρισμός για τον άνθρωπο, και ποια είναι τα κοινωνικοοικονομικά οφέλη, για μια χώρα υποδοχής, όπως η Ελλάδα.
Τουρισμός λοιπόν, με απλά λόγια, είναι η αναγκαιότητα του ανθρώπου και μάλιστα από τα πρώτα χρόνια ύπαρξης του, για μετακίνηση από ένα σημείο Α σε ένα σημείο Β. Οι λόγοι αυτής της αναγκαιότητας ήταν πολλοί και διέφεραν ανάλογα με την εποχή εξέλιξης του ανθρώπου.
Έτσι, αρχικά, οι άνθρωποι έπρεπε να μετακινούνται στην προσπάθεια να εξασφαλίσουν τροφή ή να προφυλαχτούν από διάφορους κινδύνους ή ακόμα από περιέργεια ή διάθεση περιπέτειας. Αργότερα, στην εποχή της οργάνωσης αποικιών και πόλεων, προστέθηκε και η ανάγκη ανταλλαγής προϊόντων αλλά και ιδεών και τεχνολογίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Αρχαίοι Έλληνες, που όργωναν την Μεσόγειο μεταφέροντας αλλά και αποκομίζοντας υλικά, αλλά και άυλα προϊόντα, σ’ όλον τον τότε γνωστό κόσμο. Είναι κατά συνέπεια και αυτοί Τουρίστες, αφού μετακινούνται, προσωρινά, από τον χώρο της μόνιμης διαμονής τους, σε μια άλλη περιοχή, ανεξάρτητα του κινήτρου π.χ οικονομικού, επιστημονικού, περιπέτειας ή ανάγκης βίωσης μιας άλλης πραγματικότητας.

Με την εκβιομηχάνιση της παγκόσμιας οικονομίας και την εντατικοποίηση της εργασίας και του παραγωγικού μοντέλου, δημιουργήθηκε και μια επιπρόσθετη ανάγκη, για κατανάλωση τουριστικών υπηρεσιών. Είναι η επιτακτική ανάγκη των διακοπών, από την έντονη εργασιακή δραστηριότητα, και την αλλαγή παραστάσεων, που διευκολύνει την σωματική και ψυχική αποσυμπίεση.

 

Οι τελευταίοι αυτοί λόγοι, είναι και οι κύριοι παράγοντες, σήμερα, προσωρινής διακίνησης δισεκατομμυρίων ανθρώπων, είτε στο εσωτερικό της χώρας διαμονής τους, είτε στο εξωτερικό. Βασικό λοιπόν συμπέρασμα, χωρίς να υποτιμάμε τον βιωματικό Τουρισμό, τον εμπορικό ή ορθότερα τον επιχειρηματικό (corporate) ή τον επιστημονικό (Συνεδριακό) η ανάγκη των διακοπών, στον σύγχρονο άνθρωπο, είναι θέμα ζωτικής σημασίας για την ψυχική και σωματική του υγεία, και όλοι θα πρέπει να έχουν δικαίωμα και πρόσβαση σ ’αυτές. Κρατείστε το αυτό. Συνδέεται με την ουσία αυτού του άρθρου.

Ας δούμε, τώρα, τα βασικά οφέλη μιας χώρας, που υποδέχεται σημαντικό αριθμό επισκεπτών, όπως η Ελλάδα.
Τα οικονομικά είναι λίγο πολύ αντιληπτά σ’όλους. Γι’αυτό θα επικεντρωθούμε στα λιγότερο οφθαλμοφανή: Πρώτο και σημαντικό η διατήρηση του πληθυσμού εκατοντάδων νησιωτικών και όχι μόνο περιοχών, που με το φαινόμενο, και με ότι αυτό συνεπάγεται, της αστυφιλίας, μετά το 1960, θα είχαν στην κυριολεξία ερημώσει. Νομίζω ότι δεν χρειάζεται να αναλύσω περαιτέρω τις κοινωνικοοικονομικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης στην Ελληνική Περιφέρεια.

Η ανάπτυξη του τουρισμού κράτησε, και σε πολλές περιπτώσεις αύξησε τον πληθυσμό, σε νησιά αλλά και την ενδοχώρα, βελτίωσε τις υποδομές, ακόμα και στην υγεία, έσωσε παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως αγροτικά, κατασκευές μικρής κλίμακας, ανοικοδόμησης και πολλά άλλα.

Δεύτερον, και πολύ σημαντικό, συνέβαλλε και συμβάλλει στην καθιέρωση παραδοσιακών προϊόντων της χώρας, σε ξένες αγορές, όπως για παράδειγμα τα παραδοσιακά μας ποτά μαστίχα, ούζο, ρακί αλλά και φέτα, γαλακτοκομικά, λάδι, ελιές κλπ. Δεν είναι τυχαίο το ρεκόρ εξαγωγών μας σε ούζο, κρασιά και ρακί το 2022.

Τρίτον, η έλευση εκατομμυρίων τουριστών, από δεκάδες ξένα κράτη, και από τις πέντε Ηπείρους, δημιουργεί αισθήματα φιλίας και προάγει την διεθνή εικόνα της χώρας μας, στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, με ότι αυτό συνεπάγεται.
Και τέλος, ωθεί Έλληνες και ξένους επενδυτές, αλλά και το ίδιο το κράτος, να επιταχύνουν την βελτίωση υποδομών, και μάλιστα σε ολο το φάσμα της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής δραστηριότητας.

Και ερχόμαστε τώρα στο δια ταύτα. Στον τίτλο αναφερθήκαμε για εκτελεστικό απόσπασμα και μάλιστα με ¨Ελληνικά όπλα¨.

Πως συνδέεται αυτό με όλα τα παραπάνω?

Να λοιπόν πως συνδέονται: Αναλύσαμε γιατί ο Τουρισμός είναι μια παγκόσμια αναγκαιότητα, και μάλιστα με ρίζες που χάνονται στα βάθη πολλών αιώνων. Συμφωνήσαμε, ελπίζω, πόσο σημαντικός είναι για οικονομικούς αλλά και κοινωνικούς και πολιτικούς λόγους για την Ελλάδα. Διαπιστώσαμε, και το διαβάζουμε καθημερινά, ότι οι περισσότερες επενδύσεις, στην χώρα μας, πραγματοποιούνται στην Τουριστική μας Βιομηχανία, αφού τα τελευταία χρόνια, εκτός της περιόδου του κορωνοϊού, αυτή καταρρίπτει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο.
Παρατηρούμε όμως, από πέρσι, και πολύ περισσότερο εφέτος, ότι το κόστος των διακοπών εκτινάχθηκε στα «ουράνια».
Οι Έλληνες δηλώνουν, απερίφραστα, ότι δεν μπορούν να διαμείνουν ούτε λίγες ημέρες, όχι στην Μύκονο ή την Σαντορίνη αλλά ούτε στις μικρές Κυκλάδες ούτε στα Ιόνια νησιά. Πρόσφατη έρευνα έδειξε, ότι το 73% των Ελλήνων, έχουν Τραπεζικούς λογαριασμούς ύψους κάτω από 1000 ευρώ! Πως να κάνει κανείς διακοπές και που με διαθέσιμα κάτω από 1000 ευρώ;!

Υπογραμμίσαμε, ωστόσο, παραπάνω, πόσο σημαντικές είναι οι έστω και σύντομες διακοπές για την σωματική και ψυχική υγεία ενός πληθυσμού. Το Κράτος, βέβαια, θα πει κάποιος , θα μοιράσει 300.000 επιταγές για κοινωνικό τουρισμό εφέτος. Ναι αλλά 300.000 είναι το 3% του Ελληνικού πληθυσμού. Εδώ μιλάμε για το 73%.
Επι πλέον: καταλήξαμε και διαπιστώσαμε, τις τεράστιες επενδύσεις που πραγματοποιούνται σε υποδομές και ξενοδοχεία. Δηλαδή αυξάνουμε την προσφορά σε καταλύματα. Την ίδια στιγμή αυξάνουμε δραματικά και τις τιμές!!

Το τέλειο μείγμα της αναπόφευκτης ύφεσης. Η ύφεση και οι κύκλοι της οικονομίας, οφείλονται ακριβώς στην υπερβάλλουσα αισιοδοξία, την αλόγιστη επένδυση και αύξηση της προσφοράς, η οποία μάλιστα, όταν συνοδεύεται και με αύξηση των τιμών, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια, σε μακροχρόνια ύφεση και συχνά αποεπένδυση.
Το φαινόμενο αυτό το έχουμε δει και στο παρελθόν.
Έχοντας υπηρετήσει επί 44 χρόνια την Τουριστική μας βιομηχανία, έχω βιώσει τουλάχιστον άλλες τρείς τέτοιες κρίσεις, που οφείλονται στην έλλειψη τιμολογιακής στρατηγικής, και στην απληστία πολλών επιχειρηματιών για άμεσα υπερκέρδη. Οι περισσότερες επενδύσεις, στον τομέα, είναι ακριβές και μακράς πνοής.

Όταν οι επιχειρηματίες προσπαθούν να κάνουν απόσβεση σε 2-3 χρόνια, εκμεταλλευόμενοι μια συγκυριακή τις περισσότερες φορές, σημαντική αύξηση της ζήτησης, τότε πυροβολούν με τα ίδια τους τα χέρια την μακρόχρονη βιωσιμότητα της επένδυσης τους.
Με την πολιτική των πολύ υψηλών τιμών σε αεροπλάνα, πλοία και καταλύματα, εφέτος, αποκλείουν την συμμετοχή μεγάλης μερίδας του Ελληνικού λαού, από το απολύτως αναγκαίο αγαθό της ανάπαυλας, αλλά και στέλνουν ένα ηχηρό μήνυμα στις παγκόσμιες αγορές, ότι η Ελλάδα έχασε το συγκριτικό της πλεονέκτημα, που αφορά στο συνολικό κόστος διακοπών.

Όταν οι αγορές το συνειδητοποιήσουν, θα είναι αμείλικτες. Η αντίδραση τους θα είναι τιμωρητική και μάλιστα σε βάθος χρόνου. Θα μας πουν, και με το δίκιο τους, “υπάρχουν και αλλού πορτοκαλιές που κάνουν πορτοκάλια”. Και τότε….καληνύχτα σας. Τι πρέπει να γίνει, πριν φτάσουμε σ’αυτό το σημείο;
Άμεση παρέμβαση φορέων και κράτους. Θα ήταν ουτοπία να πιστεύουμε ότι οι χιλιάδες μικρές, μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις, που εμπλέκονται στο τουριστικό προϊόν, θα αποκτήσουν ξαφνικά όλοι μαζί τιμολογιακή κουλτούρα και στρατηγική μακρόπνοης και βιώσιμης ανάπτυξης. Αδύνατον!!!

Το κράτος όμως και οι κοινωνικοί εταίροι του, όπως για παράδειγμα ο ΣΕΤΕ, έχουν και την γνώση και τα όπλα, για να παρέμβουν διορθωτικά και αποτελεσματικά. Η νέα διοίκηση του ΣΕΤΕ, αποτελείται από έμπειρα στελέχη και οφείλει να συζητήσει αποφασιστικά με τα μέλη και μη μέλη του, για μια βιώσιμη στρατηγική τιμών, καθώς και άλλων θεμάτων, όπως η έλλειψη και η εκπαίδευση προσωπικού στον κλάδο.
Το κράτος πρέπει να διαφυλάξει την ¨βαριά μας βιομηχανία¨, από τους κύκλους της οικονομίας, με παρεμβάσεις, ακόμα και σε επίπεδο πλαφόν, στις τιμές, αν μη τι άλλο, στα τριάστερα αλλά και τετράστερα ξενοδοχεία, αλλά και στο κόστος των μεταφορών εν γένει.

Αν ο κλάδος περιέλθει σε ύφεση, πρέπει να καταλάβει, ότι θα βρεθεί αντιμέτωπο με ανεργία, αποεπένδυση και οικονομικές ενισχύσεις σε επιχειρήσεις όπως έγινε τελευταία με την κρίση της πανδημίας. Οι αρχές της Κεϋνσιανής θεωρίας, εφαρμόζονται, σήμερα, και στα πιο φιλελεύθερα κράτη (βλέπε Fed στο θέμα των επιτοκίων). Πόσο μάλλον στην Ελλάδα, για την πιο σημαντική της βιομηχανία.
Δεν μου αρέσει να γίνομαι προπομπός κακών μηνυμάτων, αλλά έχω το κακό προαίσθημα, ότι ή αλλάζουμε πολιτική, ή σύντομα θα θυμόμαστε το 2019 ή το 2023, ως τις καλύτερες τουριστικά χρονιές, για τα επόμενα τουλάχιστον 10 χρόνια.

 

Η Μύκονος, η Σαντορίνη θα βιώσουν πρώτες αυτές τις συνέπειες, γιατί πρώτες ξεπέρασαν τις κόκκινες γραμμές. Ήδη μαθαίνω ότι ο φετινός Μάιος ήταν 40% κάτω του περσινού.

Κλείσιμο και τελικό συμπέρασμα: Η τουριστική μας βιομηχανία, τόσο σημαντική για οικονομικούς, κοινωνικούς ακόμα και για πολιτικούς λόγους, βρίσκεται σήμερα στο μεταίχμιο της περαιτέρω ανάπτυξης ή κάθετης, οπισθοχώρησης. Κράτος και κοινωνικοί εταίροι οφείλουν όχι να πανηγυρίζουν για το σήμερα, αλλά να αντικρύζουν τις προκλήσεις του αύριο με ιδιαίτερη προσοχή. Οι επιχειρηματίες του κλάδου, ας σκεφτούν σοβαρά, ότι η απληστία δεν οδηγεί, παρά σε μια πρόσκαιρη ευημερία, που τρώει ουσιαστικά τα έσοδα του αύριο.

Και επιχείρηση χωρίς αύριο ίσον με μη επιχείρηση.

Καλό Καλοκαίρι.

 

Αφορμή αυτού του θέματος μου έδωσε η ανάγνωση ενός άρθρου, πριν από κάποιες ημέρες, στην Kαθημερινή. Εκεί ο αρθρογράφος προσπάθησε να κάνει, με την ευκαιρία και της νέας χρονιάς, προβλέψεις για το τι μπορεί να συμβεί στο διεθνές γίγνεσθαι και την ανθρωπότητα, τα επόμενα δέκα χρόνια.

Μεταξύ των άλλων, ανέφερε την πιθανότητα η Ρωσία να απωλέσει και άλλες περιοχές, όπως συνέβη την περίοδο της δεκαετίας του 80, η Αμερική αντίστοιχα να χάσει κάποιες από τις 50 πολιτείες της, σαν συνέπεια ανεξαρτητοποίησης τους, να οδηγηθούμε σε Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, με αφορμή την Ταΐβάν, να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά, επιτέλους, κάποιες αν όχι όλες, οι μορφές καρκίνου και άλλα.

Δεν γνωρίζω αν αυτά τα βρίσκετε και εσείς πιθανά, έστω και ελάχιστα, και για να σας είμαι ειλικρινής και εγώ τα διάβασα με πολύ σκεπτικισμό. Βέβαια, ούτε και ο ίδιος ο αρθρογράφος δεν φαινόταν να δίνει και μεγάλες πιθανότητες, σε κάποιες τουλάχιστον από τις προβλέψεις του. Επηρεασμένος, χωρίς αμφιβολία, από τις απρόβλεπτες, πριν από λίγα χρόνια, δραματικές εξελίξεις, όπως η πανδημία του κορονοϊού, που έφερε τα πάνω κάτω στο εν γένει παγκόσμιο γίγνεσθαι, από έναν μακρύ και σκληρό πόλεμο μέσα στην Ευρώπη, με διεθνή ουσιαστική εμπλοκή, από τον σκληρό εμπορικό πόλεμο, εν εξελίξει, της Αμερικής κατά της Κίνας, αλλά και της συμμάχου Ευρώπης, ακούγεται σχεδόν λογικό ένας προβληματισμένος και αρκετά ενημερωμένος πολίτης, όπως ο αρθρογράφος της Καθημερινής, να φαντάζεται και τα χειρότερα και τα πλέον ακραία.

Ωστόσο, εγώ, σήμερα θα αντιστρέψω τη δομή του εν λόγω άρθρου και με “όπλο”… το προφητικό μου όνομα, αστειεύομαι βέβαια, θα σας μιλήσω για τα 10 “ΔΕΝ” στα οποία πιστεύω για την επόμενη δεκαετία. Έτσι:

1. Πιστεύω ότι ΔΕΝ θα λυθεί το Παλαιστινιακό. Ισραηλίτες και Παλαιστίνιοι, θα συνεχίσουν έναν ακήρυχτο, εδώ και 70 χρόνια πόλεμο, αρνούμενοι να βρουν μια βιώσιμη λύση και να σταματήσουν την καθημερινή σχεδόν αιματοχυσία. Το αιώνιο μίσος, τα στρατηγικά σχέδια των “μεγάλων” στην περιοχή, οι θρησκευτικές διαφορές, η αδυναμία, ηθελημένη ή μη, του ΟΗΕ και άλλων υποτίθεται ειρηνευτικών οργανισμών, αποτελούν σίγουρα τις βασικές αιτίες που και το 2033 οι Παλαιστίνιοι θα εκτοξεύουν ρουκέτες και οι Ισραηλινοί θα μπαινοβγαίνουν στα χαλαρά σύνορα για “πλουσιοπάροχα” αντίποινα. Βέβαια, πέρα από το μίσος και τα γεωστρατηγικά σχέδια στην περιοχή, υπάρχει και ένας άλλος λόγος. O πολιτικός. Ποιος λοιπόν πολιτικός θα είχε το θάρρος, από την Παλαιστίνη ή και το Ισραήλ, να βάλει την υπογραφή του, σε μια αμοιβαία αναγνώριση δύο ανεξάρτητων κρατών με αδιαμφισβήτητα σύνορα; Θα τον έγραφαν και οι δύο πλευρές στα μαύρα κατάστιχα της ιστορίας και κατά πάσα πιθανότητα θα τον ή θα τους λιθοβολούσαν. Άρα ασφαλές μάλλον συμπέρασμα και πρόβλεψη, δεν πρόκειται να δούμε βιώσιμη λύση στην περιοχή όχι το 2033 αλλά ούτε το 2053.

2. ΔΕΝ θα ειρηνεύσει η άλλη σύγχρονη, σχετικά “πληγή”, που ακούει στο όνομα Λιβύη. Μετά την αποκαθήλωση Kαντάφι, δια χειρός δυτικών και λοιπών συμφερόντων, άνοιξε για τα καλά το “κουτί της Πανδώρας” και άντε τώρα να το κλείσεις. Εκατό τουλάχιστον φυλές στην περιοχή και καμιά δεκαριά τουλάχιστον ξένες δυνάμεις, Άγγλοι, Γάλλοι, Πορτογάλοι, Ρώσοι, Αμερικανοί, Ιταλοί, ακόμα και Τούρκοι, υπογράφουν με ανεξίτηλη μελάνη, ότι το Λυβικό δεν πρόκειται να ησυχάσει ούτε σε 10, ούτε σε 20, ούτε σε 30 χρόνια. Δρυός πεσούσης πας ανήρ ξυλεύεται. Άλλωστε αυτός ήταν και ο σκοπός, ευθύς εξαρχής. Και εδώ ο ΟΗΕ λάμπει δια της απουσίας του. Η ουσία: ένα άγριο μπραντεφέρ όπου ντόπιοι και διεθνείς οπορτουνιστές παράγουν βία, εξαθλίωση, μετανάστες και εισάγουν όπλα και δυστυχία στην ευρύτερη περιοχή. Κατά τα άλλα, μας έφταιξε o αντιδημοκρατικός Καντάφι!

3. ΔΕΝ πρόκειται να λυθεί, τουλάχιστον τα επόμενα 10 χρόνια, το Κυπριακό. Έχουν περάσει 50 περίπου χρόνια από την εισβολή της Τουρκίας, έχουν τεθεί αρκετά σχέδια κακά και λιγότερο κακά (σχέδιο Ανάν) στο τραπέζι, αλλά όλα απορρίφθηκαν παταγωδώς. Πέρα από τις βαθιές και αιώνιες διαφορές των δύο λαών και την ανάμειξη εξωτερικών συμφερόντων, υπάρχει και εδώ το πολιτικό κόστος που δεν πρόκειται κανείς πολιτικός, από τη μια ή την άλλη πλευρά του Αιγαίου, να βάλει την υπογραφή του για οποιαδήποτε προτεινόμενη λύση. Εδώ για ένα όνομα, αυτό της “Βόρειας Μακεδονίας”, και ο Τσίπρας θα ακούει τα εξ’ αμάξης, για γενεές δεκατέσσερις. Φαντάζεστε κάποιος ή κάποιοι να παραχωρήσουν εδαφική κυριότητα με απλές υπογραφές; ούτε “ψύλλος στον κόρφο τους“. Προσθέστε γεωπολιτικά συμφέροντα σε μια στρατηγική περιοχή, μια Τουρκία που ισορροπεί και θα ισορροπεί σε δύο βάρκες και θα με κατηγορήσετε ότι δεν κάνω πρόβλεψη αλλά γκρεμίζω «πέτρες από την σωρό».

4. Όταν με το καλό τελειώσει με τον άλφα ή βήτα τρόπο ο Ρώσο – Ουκρανικός πόλεμος, ο κόσμος ΔΕΝ θα γίνει ποτέ όπως πριν από αυτόν. Δύο απόλυτα διακριτά blocks, με οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα, που θα ανταγωνίζονται χωρίς κανένα πρόσχημα το ένα το άλλο. Τι Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, τι Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, τι ΟΗΕ, τι Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού και τέτοια “κατασκευάσματα” για τα μάτια του κόσμου, όπως επανειλημμένα οι ίδιοι έχουν αποδείξει, θα μετατραπούν και επισήμως σκελετοί σε όμορφα ντουλάπια. Η Αμερική θα κάνει, όπως ήδη κάνει, το παν να σταματήσει την Κίνα από το να γίνει η πρώτη οικονομική δύναμη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, θα αποκτήσει πραγματικά ενιαία οικονομική, πολιτική και στρατιωτική βούληση και δύναμη, σε 50 τουλάχιστον χρόνια, και μέχρι τότε θα είναι το θύμα των παράπλευρων απωλειών της μάχης Αμερικής+ και Κίνας+. Το ποιοι θα είναι + στο γκρουπ της Αμερικής και ποιοι + στο γκρουπ της Κίνας αυτό το διαισθανόμαστε, τουλάχιστον εν μέρει. Με το τέλος του εν εξελίξει πολέμου, θα το γνωρίζουμε καλύτερα.

5. Παγκόσμιος Πόλεμος ΔΕΝ θα γίνει, γιατί αν γίνει, χαιρετίσματα στον πλανήτη γη. Δεν συμφέρει κανέναν και το γνωρίζουν αυτοί που κρατάνε τα κουμπιά της ατομικής απειλής. Άλλωστε γιατί; η πολεμική βιομηχανία καλά περνάει με τους τοπικούς πολέμους, η φαρμακοβιομηχανία κάνει πάρτι με κορονοϊούς και λοιπούς ιούς, παλιούς και νέους, οι οικονομικοί ολιγάρχες παγκοσμίως θα συνεχίσουν να αυξάνουν τα πλούτη τους, αφού όλοι τους είναι “χρήσιμα εργαλεία” στην παγκόσμια γεωοικονομική και πολιτική εξίσωση. Γιατί να ρισκάρουν λοιπόν έναν απρόβλεπτο, ακόμα και για τους ισχυρούς συντελεστές αυτού του πλανήτη, έναν χωρίς αύριο Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο; Μάλλον χλωμό το βλέπω.

6. Εκτιμώ ότι ΔΕΝ θα απαλλαγούμε τα επόμενα 10, αλλά ούτε 20 ή 30 χρόνια από κορονοϊούς ή άλλου είδους ταχύτατα μεταδιδόμενες ασθένειες. Η τελευταία πανδημία ήταν, κατά την άποψή μου, μια τεράστια εμπειρία και συνάμα έκπληξη. Παρέλυσε την παγκόσμια οικονομία, άλλαξε τις ανθρώπινες συνήθειες για πάντα, πχ στα εργασιακά, έσπειρε φόβο και πανικό, ακόμα και στις πιο οργανωμένες κοινωνίες, δίχασε ισχυρές διακρατικές συμμαχίες. Θα θυμάστε ότι στην αρχή έκλεβαν, ακόμα και προηγμένα κράτη, τα εμβόλια που προορίζονταν για άλλα. Ακόμα έκαναν πανίσχυρες, άγνωστες και γνωστές φαρμακευτικές βιομηχανίες. Ο αποτελεσματικότερος και πιο ύπουλος βιολογικά πόλεμος. Είτε από ανθρώπινο λάθος, είτε από εσκεμμένο, ο πλανήτης μας θα ζει πλέον με τον υπαρκτό φόβο μιας νέας πανδημίας, με σημαντικές συνέπειες στην καθημερινότητα όλων μας. Η φαρμακοβιομηχανία εξελίσσεται πλέον, με πολύ γρήγορα βήματα, στον υπ’ αριθμό ένα, από πλευράς σπουδαιότητας για τον άνθρωπο, συντελεστής καθορισμού της επιβίωσης και της ποιότητας ζωής. Πάντα ήταν, αλλά όχι σε αυτό το επίπεδο που θα βιώσουμε στο άμεσο και απώτερο μέλλον. Και να κάνουμε την προσευχή μας, να μην μετατραπεί σε συνιστώσα οικονομικοπολιτικών διενέξεων. Γιατί τότε, ούτε ο Θεός δεν θα μπορεί να βάλει το χέρι του.

7. Οι ανισότητες μεταξύ ανθρώπων και κρατών ΔΕΝ θα βελτιωθούν ούτε στο ελάχιστο. Οι ισχυροί του χρήματος θα ανοίγουν διαρκώς την ψαλίδα σε βάρος των πολλών, όχι γιατί είναι πολύ πιο έξυπνοι και ικανοί επιχειρηματίες, αλλά γιατί είναι αδίστακτοι και εξυπηρετούν τα σχέδια των οργανωμένων κέντρων αποφάσεων που συχνά είναι και κέντρα κοινού εγκλήματος. Συσσωρεύουν απίστευτα πλούτη κάνοντας επίσημα, μεταξύ των άλλων, φοροδιαφυγή, σε επίπεδο σκανδάλου, με τις ευλογίες των κυβερνήσεων, που σε άλλες περιπτώσεις μικρομεσαίων, επιβάλλουν εξοντωτικά πρόστιμα. Φτάσαμε σε τέτοιο σημείο, που κάποιοι από αυτούς, να παροτρύνουν τις κυβερνήσεις τους, να τους επιβάλουν έστω και κάποιους φόρους. Χωρίς υπερβολές, μερικές χιλιάδες οικογένειες, διεθνώς, υπολογίζεται ότι κερδίζουν το 50% του Παγκόσμιου Ακαθάριστου Προϊόντος, που το 2022, έφτασε αισίως τα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Τα μισά λοιπόν από αυτά εάν φορολογούνται με έστω 5% συντελεστή μιλάμε για 2,5 τρισεκατομμύρια ευρώ ή δολάρια ικανά να βοηθήσουν στην εκπαίδευση και ανάπτυξη των λαών στην υποσαχάρια ζώνη της Αφρικής, που αποτελεί και την παγκόσμια σήμερα ντροπή των ισχυρών. Έχω μιλήσει αρκετά για αυτό το πρόβλημα, με ορισμένους γνώστες των εν λόγω περιοχών, και η άποψή τους είναι ότι όσο και να βοηθήσεις αυτούς τους λαούς και τα κράτη τους, δεν πρόκειται να αποδράσουν από τη μιζέρια και την κακή τους μοίρα!!. Διαφωνώ. Εμείς ή ακριβέστερα κάποια οικονομικά και πολιτικά κέντρα, τους θέλουν σε αυτή την κατάσταση. Τους παίρνουν τον εθνικό τους πλούτο, τους αφήνουν αγράμματους και τους πουλάνε όπλα για να σκοτώνονται μεταξύ τους. Τι κάνει και εδώ ο ΟΗΕ ή η Παγκόσμια Τράπεζα ή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας; Όλοι ξέρουμε ότι όταν δεν υπάρχει ανθρώπινος βαλτός παράγοντας, οι πανδημίες ξεκινούν από υποανάπτυκτες χώρες, όπου οι συνθήκες διαβίωσης είναι στην καλύτερη περίπτωση τραγικές.

Εμείς φταίμε και μάλιστα ακόμα και εμείς οι “ταπεινοί και μικρομεσαίοι”. Κάπως έχουμε βολευτεί και εμείς και το τι γίνεται στην ‘‘παρακάτω γειτονιά’’ μας αφήνει αδιάφορους ή το συζητάμε σπάνια, πού και πού, σε κανένα σαλονάκι για ελαφρά συναισθηματική προπόνηση. Τι να κάνουμε; Πάντα μπορείς να αντιδράσεις στο άδικο όσο και ισχυρό να είναι. Τι κάνουμε όταν μας μειώνουν τους μισθούς ή τις συντάξεις; Τι κάνουμε όταν κάποιος προσπαθεί να βλάψει τη σωματική μας ακεραιότητα; Το ίδιο είναι. Όταν οι πανδημίες από αυτές τις χώρες ξεπερνούν τα σύνορα τους, τότε βλάπτεται σοβαρά και η τσέπη μας και η σωματική μας ακεραιότητα. Δεν θα γίνει, δυστυχώς, τίποτα προς αυτή την κατεύθυνση, ούτε τα επόμενα 10 ή 30 χρόνια.

8. Για να μην κάνω μόνο δυσάρεστες προβλέψεις, πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια ο κόσμος, και ειδικότερα οι νέες γενιές ΔΕΝ, θα ζήσουν χειρότερα από τους παππούδες τους για παράδειγμα. Και εδώ, θα συμφωνήσω με τις απόψεις του Μπιλ Γκέιτς ότι υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις και προϋποθέσεις, ότι από πλευράς τουλάχιστον οικονομικού αλλά και κλιματικού περιβάλλοντος, οι γενιές των Millennians και των GenZ, θα έχουν την ευκαιρία να κάνουν, σε πολλές τουλάχιστον περιοχές του πλανήτη, μια ζωή πιο κοντά στα θέλω και τις ανάγκες τους. Είναι μαζί τους η καλπάζουσα τεχνολογία, σε όλους τους τομείς, η εφαρμογή της στη βελτίωση του κλίματος, η συνεχής αύξηση του ΑΕΠ, η αντιμετώπιση ανίατων ασθενειών, η ευελιξία στον εργασιακό χώρο και άλλα. Σίγουρα θα βρεθούν και αντιμέτωποι με αρκετές κρίσεις, μερικές από τις οποίες αναφέραμε παραπάνω. Ωστόσο θα έχουν και ισχυρά όπλα, όπως η τεχνολογία, που είναι το αγαπημένο τους σπορ για να τα αντιμετωπίσουν. Στη γενιά μου, το αγαπημένο μας σπορ ήταν… το ποδόσφαιρο.

9. Στην Ελλάδα, για να έρθουμε και πιο άμεσα στα καθ’ ημάς, ΔΕΝ θα απαλλαγούμε από το “σύνδρομο της κατσίκας”, ούτε από το αντιστάθμισμα του, το φιλότιμο. Είναι απίστευτο πόσο ριζωμένα είναι στο DNA μας κάποια καλά αλλά και αχρείαστα χαρακτηριστικά, με αποτέλεσμα αυτά να περνούν σαν σκυτάλη από γενιά σε γενιά, χωρίς κανένα στραβοπάτημα. Αν τρέχαμε σε σκυταλοδρομία θα παίρναμε σίγουρα το χρυσό. Ακόμα δεν θα μάθουμε να δουλεύουμε ομαδικά και να συνεργαζόμαστε για το κοινό συμφέρον. Αυτοσαρκαζόμαστε για όλα αυτά, αλλά προκοπή καμία. Δεν υπάρχει ελπίδα, πάμε παρακάτω στο…

10. και ίσως το πιο αισιόδοξο για εμάς τους Έλληνες: Ο καλός μας Θεός ΔΕΝ πρόκειται να μας εγκαταλείψει, όπως φαίνεται ποτέ. Εμείς βγάζουμε τα μάτια μόνοι μας και αυτός έρχεται, σαν από μηχανής, εδώ και χιλιάδες χρόνια να διορθώσει τα απίστευτα. Πώς αλλιώς να εξηγήσω ότι με δικά μας λάθη φτάσαμε στην απίστευτη κρίση με τα μνημόνια και σήμερα αυτή η κρίση γυρίζει σε πλεονέκτημα, αφού το χρέος της Ελλάδας είναι κλειδωμένο με χαμηλά επιτόκια και χρεολύσια μέχρι το 2030 και βάλε.

Σκεφθείτε, για παράδειγμα, μόνο αυτό: η Ελλάδα για τα επόμενα χρόνια έχει δανειακές υποχρεώσεις περίπου 8 δισεκατομμύρια το χρόνο, ενώ η Ιταλία, με μικρότερο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ της, έχει πάνω από 150 δισεκατομμύρια υποχρεώσεις ετησίως για τα επόμενα 10-15 χρόνια. Ακόμα και ο κορονοϊός και ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο επακόλουθος υπερπληθωρισμός καθήλωσε την υπερήφανη Γερμανία, που για πολλά χρόνια μας χλεύαζε, ενώ εμείς κλείσαμε με σχεδόν τετραπλάσιο ρυθμό ανάπτυξης από αυτούς, το 2022, και μειώσαμε το δημόσιο χρέος μας, και χάριν του πληθωρισμού, από 200% του ΑΕΠ σε 170% και ίσως και χαμηλότερα.

Το ενεργειακό πρόβλημα, που χτύπησε κυρίως την Κεντρική Ευρώπη, που μας χλεύαζε σαν ανίκανους και τεμπέληδες, άφησε σχεδόν αλώβητη την Ελληνική οικονομία γιατί αυτή δεν στηρίζεται κυρίως σε ενεργοβόρες εταιρείες, αλλά στις υπηρεσίες και τον τουρισμό. Και το πιο σκανδαλώδες ίσως από πλευράς Θεού: ευχόμαστε για έναν ήπιο χειμώνα και διανύσαμε τα 2/3 αυτού με θερμοκρασίες 18 και 20 βαθμούς!!. Εάν αυτό δεν είναι δάκτυλος του καλού Θεού μας, τότε εγώ θα σκίσω… τα πτυχία μου. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να τον αγαπάμε και να τον πιστεύουμε γιατί αν Αλλάξει δεν ξέρω και εγώ τι θα γίνουμε. Και βέβαια να θυμόμαστε και να εφαρμόζουμε και το “συν Αθηνά και χείρα κίνει”. Kαλή χρονιά και ο Θεός μαζί μας.

Σε μια ελεύθερη οικονομία, σε όλα σχεδόν τα κράτη σήμερα στον πλανήτη, εκτός ίσως της Κούβας και της Βόρειας Κορέας, οι τιμές διαμορφώνονται, σε κανονικές συνθήκες, με βάση το επίπεδο της ζήτησης και της προσφοράς. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει μόνο μια τιμή πάνω στην οποία οι καταναλωτές και οι παραγωγοί, ενός προϊόντος ή υπηρεσίας, συμφωνούν για το ύψος της συνολικής παραγωγής και αντίστοιχα της κατανάλωσης. Για υψηλότερη τιμή απ’ αυτή την τιμή ισορροπίας (είναι το σημείο που τέμνεται η καμπύλη της ζήτησης με την αντίστοιχη της προσφοράς) οι μεν παραγωγοί θα ήταν ευχάριστα διαθέσιμοι να αυξήσουν την παραγωγή τους, ενώ αντίστοιχα, για οποιαδήποτε τιμή χαμηλότερη, οι καταναλωτές ευχάριστα θα ήταν διαθέσιμοι να αυξήσουν την ζήτηση και την κατανάλωση του συγκεκριμένου προϊόντος.

Για παράδειγμα, εάν η τιμή ενός κιλού κρέατος ισορροπεί σήμερα στα 9€, με μηνιαία κατανάλωση έστω 1000 τόνων, η μείωση της τιμής θα αύξανε την ζήτηση, υποθετικά σε 1200 τόνους, ενώ η αύξηση της τιμής, θα είχε σαν αποτέλεσμα, την άνοδο της προσφοράς, χωρίς όμως να σημαίνει και αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης. Αντίθετα η ζήτηση θα μειωνόταν κάτω της ποσότητας ισορροπίας, που υποθέσαμε παραπάνω ότι είναι 1000 τόνοι μηνιαίως. Ο λόγος αυτής της καταναλωτικής συμπεριφοράς είναι απλός: Το διαθέσιμο εισόδημα, της συντριπτικής πλειοψηφίας των καταναλωτών, είναι απολύτως συγκεκριμένο, έστω 1200€ μηνιαίως και η δυνατότητα αύξησης της παραγωγής αλλά και των παραγωγών, με όρια και προς τα επάνω και προς τα κάτω.
Οι μεν καταναλωτές, δηλαδή κυρίως τα νοικοκυριά, μοιράζουν το μηνιαίο εισόδημα τους με κριτήριο τις ανάγκες και το ύψος του εισοδήματος τους , σε δεκάδες προϊόντα και υπηρεσίες (αλήθεια έχετε σκεφθεί σε πόσες δεκάδες προϊόντα μοιράζετε τον μισθό σας μηνιαίως) οι δε παραγωγοί παράγουν με κριτήριο τις δυνατότητες της μονάδας τους αλλά και την τιμή που διαμορφώνεται στην αγορά. Αυτονόητο, η τιμή κάτω του κόστους τους, σημαίνει μηδενική παραγωγή, αλλά και πολύ υψηλή τιμή δεν σημαίνει αυτόματα αύξηση της παραγωγής, αφού τα περιθώρια, ειδικά βραχυπρόθεσμα, μιας παραγωγικής μονάδας, είναι συγκεκριμένα.

Όσο και αν φαίνεται παράξενο, στους μη επαΐοντες, η συνολική παραγωγή ενός προϊόντος, ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει συγκεκριμένα όρια. Κι αυτό γιατί, για να παραχθεί κάτι, χρειάζονται συνήθως 4 συντελεστές: έδαφος, κεφάλαιο, εργατικό δυναμικό και επιχειρηματικότητα. Κανένας απ’ αυτούς δεν υπάρχει σε απεριόριστη ποσότητα.
Κάπως έτσι λοιπόν, οι τιμές και οι καταναλώσεις προϊόντων και υπηρεσιών, βρίσκουν το σημείο αναφοράς και ισορροπούν αυτόματα με βάση τους μηχανισμούς, όπως απλά εξηγήσαμε, της προσφοράς και της ζήτησης.

Αυτά υπό κανονικές συνθήκες,… θα έλεγα ιδανικές. Ο «χρυσός» αυτός κανόνας της ελεύθερης αγοράς και οικονομίας, διαστρεβλώνεται ιδιαίτερα συχνά, από πολλούς εξωγενείς παράγοντες. Κάνοντας απλή αναφορά σε κάποιους απ’ αυτούς θα ανέφερα τους τοπικούς ή διεθνείς πολέμους, τις κλιματολογικές συνθήκες και την ραγδαία μεταβολή του περιβάλλοντος , τις υγειονομικές συνθήκες, όπως πανδημίες αλλά και το πολιτικό περιβάλλον που επικρατεί σε μια χώρα ή διεθνώς.

Δεν θέλω να αναλύσω τις επιπτώσεις του κάθε ενός, γιατί σίγουρα θα χρειαζόμουν δεκάδες σελίδες. Όλοι οι παραπάνω όμως, όπως καταλαβαίνετε, παρεμβαίνουν τεχνικά στον «χρυσό» κανόνα της διαμόρφωσης των τιμών με βάση την συνολική προσφορά και ζήτηση και προκαλούν ανισορροπία δηλαδή πληθωρισμό.

Εκεί που θέλω να μείνω και να εστιάσω το άρθρο μου σήμερα, είναι σε έναν ακόμα παράγοντα στρέβλωσης, που έχει να κάνει με την τιμολογιακή κουλτούρα των προσφερόντων, προϊόντα και υπηρεσίες, δηλαδή των παραγωγών αλλά και την ασταθή ψυχολογία των καταναλωτών. Η οικονομία και η οικονομική επιστήμη, δυστυχώς, δεν στηρίζεται μόνο σε μαθηματικές και οικονομετρικές εξισώσεις, αλλά σε μεγάλο βαθμό, στην κουλτούρα, την επιμόρφωση αλλά και την ψυχολογία ενός λαού.

Εάν για παράδειγμα το αστεροσκοπείο της ΝΑΣΑ εκδώσει ανακοίνωση ότι ενδεχομένως να υπάρξει σύγκρουση αστεροειδή με την γη σε λίγες ημέρες, αυτό είναι ικανό να οδηγήσει, με στοιχεία πανικού, πάρα πολλούς Έλληνες και όχι μόνο, να τρέξουν να αδειάσουν τα ράφια των supermarkets και κατά συνέπεια κάποιοι παραγωγοί και διακινητές προϊόντων να ανεβάσουν τις τιμές «στο θεό».
Τίποτε απ’ αυτά δεν θα τους σώσει σε περίπτωση σύγκρουσης. Το πιο πιθανό είναι, ότι δεν θα γίνει σύγκρουση και απλά οι τιμές θα ανέβουν πάνω από τις τιμές ισορροπίας, και μάλλον, δεν θα ξαναπέσουν στο προηγούμενο επίπεδο, μετά την αποκατάσταση του πανικού. Τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.
Το φαινόμενο αυτό είναι μια κλασική περίπτωση αρνητικής κουλτούρας και ψυχολογίας από την πλευρά των καταναλωτών, δηλαδή της ζήτησης. Μπορείτε από μόνοι σας να αναλογιστείτε παρόμοια φαινόμενα στην Ελληνική και μάλιστα πρόσφατη πραγματικότητα π.χ. πανδημία στα αρχικά της στάδια.

Από την πλευρά των παραγωγών, δυστυχώς, τα πράγματα είναι εξ ίσου επικίνδυνα και απαράδεκτα. Δανείζομαι, λοιπόν, την παρούσα κρίση, που έχει ανεβάσει τον πληθωρισμό σε ιστορικά επίπεδα και επηρεάζει την ψυχολογία σχεδόν όλων μας. Η άνοδος των τιμών και του πληθωρισμού οφείλεται, χωρίς αμφιβολία, στον γνωστό πόλεμο και στον απόηχο της πανδημίας, που δυσκόλεψε τις ροές πρώτων υλών και τελικών προϊόντων. Οι ροές, εκτός των καυσίμων, σιγά-σιγά αποκαθίστανται και το βασικό πρόβλημα εστιάζεται, πλέον, στην προσφορά των ορυκτών καυσίμων που οφείλεται στον πόλεμο του Πούτιν αλλά και στην στρατηγική που επέλεξαν Ευρωπαίοι και Αμερικανοί. Άλλο μεγάλο κεφάλαιο με πολλούς αστερίσκους. Μη το αναλύσουμε. Ίσως άλλη φορά.

Ωραία λοιπόν, αυξήθηκαν τα καύσιμα κατά 80%,100% ή εάν θέλετε 200%. Αυτό που παρατηρείτε, τουλάχιστον στην Ελλάδα, είναι να αυξάνονται όλες σχεδόν οι τιμές, κατά 30% – 40%. Και ερωτώ, αυτός που παράγει κεράσια, αγγούρια ή υπηρεσίες διαφήμισης έχει άνοδο στο τελικό κόστος του 30% ή 40%; Δηλαδή το πετρέλαιο στην παραγωγή ντομάτας στην λιανική πώληση της στον καταναλωτή αποτελεί το 1/3 αυτής της τελικής τιμής; Όχι βέβαια. Σε καμία περίπτωση. Ο πρωτογενής τομέας και όχι μόνο, είναι γνωστό, ότι είναι αυτό που αποκαλούμαι εντάσεως εργασίας. Το κύριο δηλαδή κόστος είναι το εργασιακό και όχι το πετρέλαιο ή το ηλεκτρικό. Χιλιάδες προϊόντα στην Ελλάδα και όχι μόνο είναι εντάσεως εργασίας ή κεφαλαίου, όπου η ενέργεια δεν ξεπερνάει το 5% στο συνολικό κόστος της λιανικής τιμής του προϊόντος. Πως δικαιολογούνται λοιπόν αυξήσεις της τάξεως του 20% ή 30% ή ακόμα και, 40% για να μην αναφερθώ και σε υψηλότερα φαινόμενα.

Αυτό είναι αισχροκέρδεια ή έλλειψη τιμολογιακής κουλτούρας από πλευράς παραγωγών και διακινητών προϊόντων. Αισχροκέρδεια και έλλειψη τιμολογιακής κουλτούρας είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Στην πρώτη (αισχροκέρδεια) συνειδητά αυξάνω τις τιμές μου για να κάνω υπερκέρδη στηριζόμενος στην λαϊκή ρήση «ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται», ενώ στην έλλειψη κουλτούρας δεν είναι πρόθεση μου τα υπερκέρδη αλλά κάνω απλά αυξήσεις 30% – 40% χωρίς ανάλυση του πραγματικού μου κόστους, ακολουθώντας άλλους. Δεν είμαι πια και βλάκας!!.
Και όμως τελικά είμαι και κακός ψυχολογικά καταναλωτής και αισχροκερδής στη πρώτη περίπτωση και βλάκας, στην δεύτερη περίπτωση, παραγωγός ή διακινητής προϊόντων.
Όλα αυτά που συμβαίνουν, στην έλλειψη καυσίμων και πρώτων υλών, έχουν ημερομηνία λήξης και μάλιστα όχι παραπάνω από 12-18μήνες. Οι συνέπειες όμως των κακών αντιδράσεων, από πλευράς της προσφοράς και της ζήτησης, ακόμα και των σπασμωδικών αντιδράσεων Κρατών και Κεντρικών Τραπεζών, μπορεί να είναι ολέθριες για χιλιάδες επιχειρήσεις στην Ελλάδα και διεθνώς και θα στοιχήσουν χιλιάδες εάν όχι εκατομμύρια θέσεις εργασίας παγκοσμίως. Οι Κεντρικές Τράπεζες αυξάνουν η μία μετά την άλλη τα επιτόκια, περιορίζοντας την συνολική κυκλοφορία του χρήματος, άρα και της ζήτησης .Πιστεύουν ότι έτσι, θα περιορίσουν τον πληθωρισμό, που είναι όπως λένε η προτεραιότητα τους. Κούνια που τους κούναγε. Εάν δεν τελειώσουν αυτόν τον πόλεμο, δεν πρόκειται να τελειώσουν με τον πληθωρισμό, τουλάχιστον, στα επίπεδα του 2% που ονειρεύονται. Ο άλλος «χρυσός κανόνας», της ελεύθερης οικονομίας, ότι μειώνεις την ζήτηση με μείωση της ρευστότητας, μέσω αύξησης επιτοκίων, ισχύει μόνο σε συνθήκες κανονικότητας. Κάτω από τις σημερινές συνθήκες μόνο ύφεση και ανεργία θα πετύχουν. Η Αμερικάνικη Κεντρική Τράπεζα (FED) έχει αρχίσει την αύξηση των επιτοκίων εδώ και τουλάχιστον 4 μήνες, Πόσο μείωσε τον πληθωρισμό;… καθόλου , αντίθετα αυξήθηκε. Παράλληλα τρέχει με ρυθμούς ανάπτυξης κάτω από το 0% μετά από πολλά χρόνια. Το ίδιο επακολουθεί και στις μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης. Μόνο η Ελλάδα χάρις στον τουρισμό, και 2-3 μικρές ακόμα χώρες, δεν έχουν μέχρι στιγμής ύφεση. Για πόσο ακόμα; Ευρώπη και Αμερική δεν θέλουν να κοιτάξουν κατάματα το πραγματικό αίτιο και καταφεύγουν σε κλασικά εργαλεία μακροοικονομίας που έχει αποδειχθεί, επανειλημμένως, στο παρελθόν, ότι έχουν αποτύχει. Αλλά ποιος ακούει;!!

Συμπέρασμα: α) η οικονομία λειτουργεί με οικονομικούς και μαθηματικούς όρους μόνο υπό κανονικές συνθήκες, β) εξωγενείς παράγοντες όπως πόλεμοι, πανδημίες έντονα κλιματολογικά φαινόμενα ακυρώνουν τα «κλασικά εργαλεία» αποκατάστασης και απαιτούν λύσεις α λα καρτ για θεραπεία των πραγματικών αιτίων γ)για εμάς τους καταναλωτές και επαγγελματίες-παραγωγούς, απαιτείται διαφοροποίηση καταναλωτικής ψυχολογίας και τιμολογιακής κουλτούρας.
Η επιμόρφωση μέσα στο σπίτι και κυρίως η εκπαίδευση από την πρωτοβάθμια, σπουδές, σε βασικά θεωρητικά θέματα αλλά και παραδείγματα της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας, θα πρέπει να είναι βασική προτεραιότητα όλων μας. Σήμερα, αυτά τα βασικά στοιχεία, περί μηχανισμών της αγοράς και ψυχολογίας, πρέπει να είσαι τουλάχιστον πρωτοετής φοιτητής οικονομικού πανεπιστημίου για να τα διδαχθείς. Πόσο μάλλον για να τα εμπεδώσεις. Ψυχολογία-κουλτούρα, λοιπόν τα ζητούμενα. Και δ) δυστυχώς δεν ζούμε στην εποχή hommo economus αλλά στην εποχή του hommo politicus και hommo dominus.

Το ζητούμενο από τις κατά τα αλλά δημοκρατικές κυβερνήσεις, δεν είναι η ευημερία και η επιθυμία της πλειοψηφίας των πολιτών αλλά η πολιτική και η οικονομική επικυριαρχία των ολίγων και ισχυρών. Oικονομικά, φαινόμενα όπως πληθωρισμός, ύφεση, ανεργία αλλά και μεταναστευτικό είναι στοιχεία που λίγο συγκινούν τους ισχυρούς κυβερνήτες μας. Σε διαφορετική περίπτωση θα είχαν επέμβει αποφασιστικά στην Συρία, την Λιβύη, την Παλαιστίνη στην Υεμένη κ.λ.π. Τους αφήνουν όμως οι ισχυροί και η πολεμική βιομηχανία;
Δεν είμαι ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που προβληματίζεται για τι είδους δημοκρατικές κυβερνήσεις προάγει στην εξουσία, το παρόν πολιτικό, εν γένει, σύστημα.
Πρόσφατα με την εκλογή της Μελόνι στην Ιταλία, διάβαζα σχόλιο σε εφημερίδα ότι οι Ιταλοί κατέληξαν σε αυτήν την επιλογή, αφού απογοητεύτηκαν από όλα τα αλλά κόμματα του Δημοκρατικού Τόξου. Η Μελόνι τους υποσχέθηκε το διαφορετικό. Μένει να δούμε πόσο και αυτή θα υπηρετήσει αυτά που υποσχέθηκε ή σύντομα θα υποταχθεί στο κατεστημένο.
Εγώ προσωπικά κρατώ μικρό καλάθι. Μία από τα ίδια, μέχρι να εμφανιστεί ένα άλλο κόμμα, που θα υπόσχεται και αυτό το συμφέρον των πολλών, και θα διεκδικεί την εξουσία, μέχρι να γίνει εξουσία… και πάλι από την αρχή.

Ίδιες πολιτικές διαδικασίες που παράγουν ίδια αποτελέσματα. Δεν ξέρω να σας πω αν υπάρχει ελπίδα, αλλά ξέρω ότι η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Κρατήστε την όσο μπορείτε ψηλά και όσο μπορείτε σε θετικό πρόσημο την ψυχολογία και την υγείας σας.

Η ανάγνωση του ΔΥΟ, πιστέψτε με, βοηθάει.
Καλό φθινόπωρο

Διαβάζουμε συνεχώς αυτήν την περίοδο, και μάλιστα με πολύ στόμφο, για τις επερχόμενες αυξήσεις των επιτοκίων, τόσο από την κεντρική Αμερικάνικη τράπεζα (FED) όσο και από την Ευρωπαϊκή (ΕΚΤ) και την Αγγλική.

Στο ίδιο μοτίβο και άλλες ευρωπαϊκές, όπως η κεντρική τράπεζα Ελβετίας, αλλά και του Καναδά και της Ιαπωνίας.
Αιτία είναι η συγκράτηση του καλπάζοντα πληθωρισμού, που σπάει τα ρεκόρ το ένα μετά το άλλο σ’ όλο τον δυτικό κόσμο, που τα τελευταία χρόνια είχε επαναπαυθεί σε πληθωρισμούς κάτω του 2%, ενώ σήμερα ξεπερνάει το 8% σε Ευρώπη και Αμερική.

Βέβαια, υπάρχουν και χώρες που βιώνουν για πολλά χρόνια πληθωρισμούς με πολύ υψηλά διψήφια νούμερα, όπως στη Νότια Αμερική, στην Τουρκία, σε κάποιες χώρες της Αφρικής. Αυτό όμως το έχουμε συνηθίσει και λόγω της απόστασης δεν επηρεάζει άμεσα τον μέσο Ευρωπαίο και Αμερικανό πολίτη. Το 8% και πλέον όμως, στο κατώφλι της πόρτας μας, πονάει πολλαπλά τα μικρά και μεσαία κυρίως εισοδήματα, δηλαδή, το 95% του πληθυσμού των κρατών που συζητούμε.

Έτσι λοιπόν, και σύμφωνα με τους δογματικούς κανόνες της οικονομικής επιστήμης, το «φάρμακο» κατά του πληθωρισμού, είναι «αδιαμφησβήτητα» η αύξηση των επιτοκίων που οδηγεί σε μάζεμα του κυκλοφορούντος χρήματος, στις εμπορικές κυρίως τράπεζες, με κίνητρο τα οφέλη των καταναλωτών και των επιχειρήσεων από τα υψηλά επιτόκια καταθέσεων. Παράλληλα, αποθαρρύνει καταναλωτές και επιχειρήσεις να δανειστούν «φρέσκο» χρήμα για κατανάλωση και επενδύσεις.

Με απλά λόγια, μειώνεται τεχνητά η ζήτηση και έτσι πιστεύουμε ότι μειώνουμε άμεσα και τις τιμές. Απλά μαθηματικά δηλαδή!
Με τις σημερινές συνθήκες εμένα μου ακούγεται όπως το «πονάει δόντι… βγάζει δόντι».

Οι θιασώτες των δογματικών κανόνων της οικονομίας αυτήν τη φορά ή κάνουν πως δεν βλέπουν το σύνθετο πρόβλημα της παγκόσμιας οικονομίας ή όντως έχουν αχρωματοψία.
Αυξάνεις τα επιτόκια, όταν πράγματι έχεις μια υπερθερμαινόμενη οικονομία, όπου η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ τη μέγιστη δυνατότητα της προσφοράς.

Σήμερα, είναι γεγονός, ότι η προσφορά προϊόντων και πρώτων υλών δεν μπορεί να ανταποκριθεί στη ζήτηση. Αυτό όμως δεν οφείλεται σε πραγματική αδυναμία των παραγωγικών πόρων, αλλά είναι καθαρά τεχνητή. Πανδημία και Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος, τον οποίο ουσιαστικά τον μετατρέψαμε σε παγκόσμιο, φέρουν αποκλειστικά τη σφραγίδα για την τεχνητή μείωση της συνολικής προσφοράς και συνεπώς την αύξηση των τιμών σε ενέργεια, πρώτες ύλες και τελικά προϊόντα. Εάν δεν ξεπεραστούν αυτές οι αιτίες, και στο 7% να αυξήσουν οι κεντρικές τράπεζες, και αντίστοιχα και παραπάνω οι εμπορικές, τα επιτόκια, ο πληθωρισμός σε παγκόσμιο επίπεδο θα συνεχίσει τις πολύ υψηλές του πτήσεις και σε καμία περίπτωση, ασφαλώς, δεν πρόκειται να προσγειωθεί στο 2% που ονειρεύονται στην Αμερική και την Ευρώπη.

Αντίθετα, αυτό που θα πετύχουν, με τη μείωση της ζήτησης, είναι την ύφεση στις οικονομίες τους και τον εφιάλτη του στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή την ύφεση με παράλληλο πληθωρισμό. Την έχουν βιώσει αρκετές φορές αυτή τη συνταγή, η αμερικάνικη και κατ΄ ακολουθία η παγκόσμια οικονομία, στις δεκαετίες του ΄60 και ΄70.
Απ΄ αυτήν την άποψη, προσωπικά, είμαι από του λίγους ίσως οικονομολόγους «δυτικού τύπου», που δεν χλεύασε τον Τούρκο πρόεδρο, επειδή με πολύ υψηλό πληθωρισμό (70%) όχι μόνο δεν αύξησε τα επιτόκια, αλλά συνεχώς τα μειώνει. «Ανορθόδοξο», φωνάζουν όλοι εν χορώ!

Αποτέλεσμα, το πρώτο τρίμηνο η τουρκική οικονομία να παρουσιάσει ανάπτυξη σχεδόν 8%. Αμερική και Ευρώπη την ίδια περίοδο λιγότερο από 1,5% ανάπτυξη, με έντονες τάσεις ακόμα και για ύφεση μέχρι το τέλος του χρόνου. Μα θα μου πουν κάποιοι οικονομικοτραφείς πως η λίρα υποτιμήθηκε 20% τουλάχιστον και ο πληθωρισμός ανέβηκε ακόμα υψηλότερα την ίδια περίοδο. Και εγώ τους ρωτώ πόσο σίγουροι είναι ότι με 125$ ανά βαρέλι το πετρέλαιο, με έλλειψη παγκοσμίως πρώτων υλών από Κίνα, Ρωσία, Ουκρανία, Ινδία κ.λπ. η αύξηση των επιτοκίων θα προσγείωνε τον πληθωρισμό σε μονοψήφια νούμερα στην Τουρκία και όχι μόνο; Ίσως 3- 5% από το 70%. Η ανάπτυξη όμως, το πιο πιθανό, θα ήταν πολύ κάτω του 7% του Α΄ τριμήνου με απρόβλεπτες συνέπειες στην ανεργία. Στο δίλημμα πληθωρισμός ή ανεργία ψηφίζω ανεπιφύλακτα πληθωρισμό. Καλύτερα οι πολίτες να κάνουν περικοπές, παρά να μην έχουν καθόλου εισόδημα και το κράτος να συντηρεί εκατομμύρια ανέργους.

Και όλα αυτά, όταν γνωρίζουμε ότι το πρόβλημα είναι σήμερα τεχνητό και ακούει στο όνομα του παγκόσμιου οικονομικού πολέμου που είναι πιο καταστροφικός και δομικός από τον στρατιωτικό πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας. Η λύση είναι μονόδρομος: άμεση παύση των εχθροπραξιών και επιστροφή στην κανονικότητα. Η κόντρα Αμερικής κατά Ρωσίας κυρίως και Κίνας εμμέσως, μόνο θύματα μπορεί να παράξει και στις πέντε ηπείρους. Η Αμερική πρέπει να συμβιβαστεί με την ιδέα ότι δεν παίζει μόνη της μπάλα και ότι υπάρχουν χώρες που αναπτύσσονται εξίσου δυναμικά και αμφισβητούν τη μονοκαθεδρία των ΗΠΑ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, το μεγάλο θύμα αυτής της κόντρας, πρέπει επιτέλους να ορθώσει ανάστημα και να ακολουθήσει τη δική της ανεξάρτητη πορεία με γνώμονα τα συμφέροντα και την ευημερία των λαών της. Είναι η τρίτη σε πληθυσμό και η δεύτερη σε Ακαθάριστο Προϊόν «χώρα», με τεράστια πολιτιστική και όχι μόνο παρακαταθήκη. Σήμερα, αυτοί οι λαοί της Ε.Ε., και όχι τόσο ο αμερικάνικος, βιώνουν τεράστιες απώλειες στο διαθέσιμο εισόδημά τους, όταν μάλιστα ο μέσος όρος αυτού είναι ήδη πολύ χαμηλότερος του αντίστοιχου αμερικάνικου.

Η Ελλάδα, με τη σειρά της, αναπόφευκτα ακολουθεί τις αποφάσεις των ισχυρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Αμερικής. Τι θα μπορούσε, άλλωστε, να κάνει.

Βιώνει πληθωρισμό 11%, αύξηση επιτοκίων, απειλές από την Τουρκία, αβεβαιότητα για τις επερχόμενες εκλογές, έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού, μείωση πληθυσμού για 10 τουλάχιστον συναπτά έτη (400,000), χρόνια διαθρωτικά προβλήματα με δικαιοσύνη, επιτελικό στην πραγματική του διάσταση κράτος, επενδυτική βαθμίδα και υψηλό δημόσιο χρέος, άπειρο αριθμό πολύ μικρών επιχειρήσεων χωρίς πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό κ.ά.

Υπάρχουν όμως και ακτίδες φωτός: Το χρέος, αν και στο 200% του ΑΕΠ, είναι σχετικά διαχειρίσιμο, η ανάπτυξη, προς το παρόν, για το 2022 και 2023 φαίνεται ότι θα ξεπεράσει τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, υπάρχει χάρις στα χρηματοδοτικά ευρωπαϊκά εργαλεία ένας πακτωλός χρημάτων που ελπίζουμε αυτή τη φορά (ίσως και τελευταία) να αξιοποιηθεί για παραγωγικές επενδύσεις, οι πράσινες αλλαγές στην ενέργεια θα μπορούσαν με τις ΑΠΕ να ευνοήσουν τη χώρα έστω και μακροπρόθεσμα, το ΝΑΤΟ να συγκρατήσει τις όποιες ορέξεις της Τουρκίας για θερμά επεισόδια. Όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν ευεργετικά για την ελληνική οικονομία αλλά με προϋποθέσεις.

Οι Έλληνες πολίτες να συνειδητοποιήσουν ότι μόνο με τις δικές τους προσπάθειες μπορούν να αποκτήσουν το επίπεδο ευημερίας που επιθυμούν (τα αγαθά κόποις κτώνται) και οι Έλληνες πολιτικοί ότι η εξουσία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά πρόσκαιρα τους την παραχωρεί ο λαός, για να υπηρετήσουν με τιμιότητα και διαφάνεια το κοινό συμφέρον.

Πεποίθηση μου είναι ότι μετά τη λήξη του στρατιωτικού σκέλους του Ρωσο-Ουκρανικού πολέμου τίποτα δεν θα είναι όπως πριν.
Ο πλανήτης θα βιώσει το μοίρασμα των οικονομικών συμφερόντων μεταξύ Ανατολής, με προεξέχουσα την Κίνα αλλά και Ρωσία, Ινδία, Νότια Αφρική κ.ά. (θα δούμε που θα κάτσει η μπίλια), και των κλασικών δυτικών χωρών. Η παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου ως συναλλακτικού νομίσματος θα αμφισβητηθεί, ενώ πρώτες ύλες και τελικά αγαθά θα κινούνται σε προνομιακές τιμές και με προτεραιότητα στις φίλες χώρες και των δύο βασικά πόλων.

Η Ελλάδα ξέρουμε που ανήκει, από τη συμφωνία ήδη της Γιάλτας. Ας δούμε, λοιπόν, ενωμένοι -και μέσα στα στενά νέα όρια που οι ισχυροί επαναπροσδιορίζουν- πως μπορούμε να αναβαθμίσουμε τη θέση μας. Οτιδήποτε άλλο είναι ουτοπία ή καταδίκη σε υποβάθμιση.

Καλό καλοκαίρι.

 

Εχουμε µπει για τα καλά στον δεύτερο µήνα του ΡωσοΟυκρανικού πολέµου και κάθε συνετός πολίτης σε αυτή την γη, προσπαθεί να καταλάβει τα πραγµατικά αίτια και κυρίως να µετρήσει τις όποιες επιπτώσεις του στην καθηµερινότητά του, αλλά και στο εγγύς, αν µην τι άλλο, µέλλον του. Και ενώ σχεδόν όλοι µας πιστεύουµε ότι ζούµε σε ένα περιβάλλον οικονοµικής και όχι µόνο παγκοσµιοποίησης, όπου κεφάλαια, αγαθά, άνθρωποι και ιδέες διακινούνται µε απίστευτη ταχύτητα και απρόσκοπτα, ξαφνικά βρισκόµαστε σε έναν πλανήτη χωρισµένο σε δύση και ανατολή, ή ορθότερα ΝΑΤΟ και Ε.Ε., κατά Ρωσίας µε τις χώρες που ανήκουν στην σφαίρα επιρροής της, όπου αγαθά, κεφάλαια, ακόµα και ειδήσεις στοχοποιούνται, ένθεν κακείθεν, γυρίζοντας την ανθρωπότητα σε µακρινές, όπως θα θέλαµε να πιστεύουµε, εποχές.

Τί συνέβη λοιπόν και φτάσαµε ως εδώ;

Η απάντηση είναι πολύπλοκη και εξαρτάται από ποια οπτική γωνία την βλέπει κανείς. Θα δώσω την δική µου πιστεύοντας, ότι αν µη τι άλλο, είναι αποστασιοποιηµένη από δογµατισµούς και οικονοµικοπολιτικά συµφέροντα, ενώ την ίδια στιγµή η ηλικία µου, µου δίνει το προνόµιο να έχω βιώσει όλα τα ιστορικά γεγονότα τα τελευταία τουλάχιστον 50 χρόνια. Ας αρχίσουµε λοιπόν µε την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης στα τέλη της 10ετίας του ‘80 και την κατάρρευση του κοµµουνιστικού µοντέλου που τόσο µίσησαν οι ∆υτικοί Σύµµαχοι του Β Παγκοσµίου Πολέµου και κυρίως οι Αµερικάνοι. Πιο µπροστά και µε την λήξη του πολέµου, µε την συµφωνία της Γιάλτας, ο κόσµος µοιράστηκε σε δύο στρατόπεδα της ∆ύσης και της Ανατολής, του καπιταλισµού και του σοσιαλισµού.
Έτσι άρχισε και ο ψυχρός πόλεµος ανάµεσα στα δύο στρατόπεδα που συχνά µετατρέπονταν σε θερµό, σε διάφορες γωνιές του πλανήτη. Κορέα, Βιετνάµ, µερικά µόνο παραδείγµατα. ∆ηµιουργήθηκε δε εξ αφορµής αυτής της αντιπαλότητας και η Βόρειοατλαντική Συµµαχία που ακούει στο όνοµα ΝΑΤΟ (1949). Στόχος η προστασία των ∆υτικών χωρών, από των εξ ανατολών κινδύνων, µιας σοσιαλιστικής χώρας, δηλαδή της Σοβιετικής Ένωσης και ενδεχοµένως και της ανερχόµενης Κίνας.

Με τον κατακερµατισµό όµως της Σοβιετικής Ένωσης και την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισµού θα περίµενε κανείς να δει και την κατάλυση του ΝΑΤΟ. Και το κραυγαλέο η ίδια η νέα Ρωσία ζήτησε µετά την Περεστρόικα, να ενταχθεί σαν µέλος του ΝΑΤΟ!! Το ΝΑΤΟ όχι µόνο δεν διαλύθηκε αλλά και «λογικά» σκεπτόµενο αρνήθηκε να κάνει µέλος του την καπιταλιστική πλέον Ρωσία. Εάν την έκανε θα έπαυε να έχει λόγο ύπαρξης. Αντίθετα προχώρησε σε ένταξη όλων των νέων κρατών που συστάθηκαν από την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουµανία, σαν κράτη που αν µη τι άλλο ήταν στη σφαίρα επιρροής βάσει του συµφώνου της Βαρσοβίας (1955), και εν συνεχεία Τσεχία, Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία. Όλα δηλαδή τα δυτικά σύνορα της Ρωσίας. Και έρχεται να αναρωτηθεί εύλογα κανείς τι σκοπούς εξυπηρετεί το ΝΑΤΟ, όταν ο στόχος της αλλαγής της Ρωσίας από το «επικίνδυνο κοµµουνιστικό» µοντέλο έχει επιτευχθεί και όταν η ίδια δέχεται να γίνει µέλος αυτής της Συµµαχίας;
Η απάντηση είναι µόνο µία. Το βαθύ στρατιωτικό κράτος της Αµερικής, ή πιο απλά, η αµυντική ή αν θέλετε η επιθετική βιοµηχανία της. Είναι το ίδιο βαθύ κράτος που σκότωσε τους Κένεντυ, δηµιούργησε δεκάδες πολέµους σε όλα τα µήκη και πλάτη αυτού του πλανήτη, δεν επιτρέπει να λυθεί το Παλαιστινιακό, το Κυπριακό, το Λιβυκό, διέλυσε την Γιουγκοσλαβία χωρίς ούτε αναφορά στο συµβούλιο ασφαλείας του ΟΗΕ, εισέβαλε στο Ιράκ άνευ αιτίας, συµβάλλοντας έτσι στη δηµιουργία του ISIS, το οποίο γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλες σχεδόν τις ισλαµικές χώρες, καταστρέφοντας ολοσχερώς την Συρία, την Λιβύη κ.λπ. Και ενώ λοιπόν, για να γυρίσουµε στα Ουκρανικά, έχει περικυκλώσει σχεδόν όλη τη Ρωσία από τα δυτικά της σύνορα, προχωράει ένα βήµα παρακάτω να εντάξει Ουκρανία και Γεωργία στην Βορειοατλαντική Συµµαχία, ξέροντας, πολύ καλά, ότι εκεί είναι οι κόκκινες γραµµές της Ρωσίας του Πούτιν. Είναι σαν να έχεις µία τραυµατισµένη (λόγω των γεγονότων της δεκαετίας του ’90) αλλά ζωντανή αρκούδα και της πετάς πέτρες, πιστεύοντας ότι έτσι ή θα την σκοτώσεις ή θα σε παρακαλάει κλαίγοντας να την αφήσεις να ζήσει.

Έχουν γραφτεί ήδη άρθρα ότι ο κος Μπάιντεν παγίδευσε τον Πούτιν, ότι δήθεν θα εντάξει την Ουκρανία στο ΝΑΤΟ, για να προκαλέσει την αντίδραση του και έτσι να συσπειρώσει το ΝΑΤΟ, το εγκεφαλικά νεκρό, όπως το χαρακτήρισε και ο Μακρόν και ταυτόχρονα να πλήξει την Ρωσική οικονοµία.

Ποιό είναι όµως το διαφαινόµενο αποτέλεσµα;

Μία σειρά από οικονοµικά αντίποινα της ∆ύσης, που όµως γυρίζουν µπούµερανγκ και στην ίδια τη ∆ύση και κυρίως στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγχρόνως, µία συσπείρωση των χωρών της Ασίας, κατά του ψυχρού οικονοµικού πολέµου της αµερικανικής πολιτικής. Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Ιράν, Πακιστάν, Αφγανιστάν, Ουζµπεκιστάν, Ινδονησία, Κατάρ, ακόµα και Βραζιλία και Νότια Αφρική, συσπειρώνονται σε ένα νέο οικονοµικοπολιτικό γίγνεσθαι, όπου οι συναλλαγές θα πραγµατοποιούνται σε ένα νόµισµα που δεν θα έχει να κάνει ούτε µε το δολάριο ούτε µε το ευρώ. Παράλληλα αγαθά και υπηρεσίες θα αλλάξουν διαδροµή µε προτεραιότητα τη διακίνησή τους στις χώρες επιρροής. Από ένα τέτοιο σκηνικό σίγουρα οι µεγάλοι χαµένοι θα βρεθούν να είναι η Ευρώπη και βέβαια η Ευρωπαϊκή Ένωση. Στερούµενη βασικών πρώτων υλών και βεβαίως πηγών ενέργειας, θα χρειαστεί 25 τουλάχιστον χρόνια για να βρει εναλλακτικές. Με 27 δε κράτη µέλη, µε διαφορετικά συµφέροντα και κουλτούρα (Βορράς Νότος κ.λπ.) είναι ισχυρά αµφίβολο, αν µπορέσει να απορροφήσει τους κραδασµούς. Από την άλλη πλευρά, η σύµµαχος Αµερική, έχει αποδείξει και µε τους πρόσφατους δασµούς σε ευρωπαϊκά προϊόντα, ακόµα και στο Ελληνικό λαδάκι, ότι πάνω από όλα είναι το Αμερικάνικο συµφέρον και η επικυριαρχία της σε όλα τα επίπεδα.
Αυτό θα το νιώσει και ο Πρόεδρος Ζελένσκι για τον οποίο τα χειρότερα θα έρθουν, δυστυχώς, µετά το τέλος του πολέµου. Όταν θα βρεθεί µε µία χώρα απόλυτα ισοπεδωµένη, χωρίς οικονοµία, υποδοµές και πόρους ανασυγκρότησης. Τώρα εισπράττει τα χειροκροτήµατα, πολύ καλό σηµάδι για ηθοποιούς σε ένα ειρηνικό θέατρο. Το τελικό όµως «χειροκρότηµα» θα είναι και το καθοριστικό. Αυτό δύσκολα θα το εισπράξει, όταν θα πρέπει να γυρίσουν τέσσερα τουλάχιστον εκατοµµύρια αυτοεξόριστοι από το εξωτερικό και διπλάσιοι τουλάχιστον από το εσωτερικό. Άξιζε το κόστος θα αναρωτηθούν εύλογα οι Ουκρανοί για ένα άρθρο στο Σύνταγµα τους, που ορίζει τη συµµετοχή τους σαν µέλος του ΝΑΤΟ; Στο τέλος αντί για ΝΑΤΟ θα δουν το ∆ΝΤ και εµείς οι Έλληνες και οι Αργεντινοί, και όχι μόνο, ξέρουµε πολύ καλά τι σηµαίνει ∆ΝΤ.

Συµπεράσµατα:

Το βαθύ κράτος της Αµερικής διατηρεί το ΝΑΤΟ για να ενισχύει την πολεµική της και όχι µόνο βιοµηχανία. Ο ΡωσοΟυκρανικός πόλεµος, µαζί και µε την προσπάθεια της Αµερικής να περιορίσει την ραγδαία οικονοµική εξάπλωση της Κίνας, θέτει τις βάσεις για ένα νέο οικονοµικοπολιτικό περιβάλλον, µε νέα διεθνή συναλλακτικά νοµίσµατα και νέες διαδροµές διακίνησης αγαθών και πρώτων υλών κατά προτεραιότητα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα βρεθεί στη µέση αυτού του νέου ανταγωνιστικού µοντέλου και θα αργήσει, και αν τα καταφέρει τελικά, να βρει την περπατησιά της.
Kαι για να απαντήσουµε ευθέως στο ερώτηµα του τίτλου αυτού του άρθρου… ναι βρισκόµαστε µπροστά σε ένα παγκόσµιο οικονοµικό πόλεµο µε απρόβλεπτες διαστάσεις και µε την ελπίδα ότι δεν θα µετατραπεί και σε στρατιωτικό. Γιατί τότε…
Εύχοµαι το Καθολικό και το Oρθόδοξο Πάσχα, που γιορτάζουµε αυτό το µήνα της άνοιξης, να φωτίσει την καρδιά και το µυαλό αυτών που αποφασίζουν για εµάς, χωρίς εµάς, και όλα αυτά που αναφέρω παραπάνω, σαν πολύ πιθανές προοπτικές, να αποδειχτούν µόνο σαν προϊόν στη σφαίρα της φαντασίας µου.

Εύχοµαι σε όλους εσάς ψυχική και σωµατική υγεία, για αυτό µείνετε κοντά στο ΔΥΟ!Σας φροντίζουν για αυτά οι πλέον έγκριτοι επιστήµονες µας. Καλή Άνοιξη!

Αυτή η πανδημία, όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενα άρθρα, έχει αναδείξει πολλαπλές αδυναμίες, και σε πολλούς μάλιστα τομείς της κοινωνικής, επιστημονικής και κυρίως διοικητικής οργάνωσης.

Έτσι, για παράδειγμα, απεδείχθη πόσο σημαντική είναι η συνεργασία των επιστημόνων, σε διεθνές επίπεδο, αφού για πρώτη ίσως φορά αποκτήσαμε αξιόπιστα εμβόλια, μέσα σ’ έναν περίπου χρόνο, όταν όλοι γνωρίζαμε ότι κάτι τέτοιο απαιτούσε τουλάχιστον τρία και πλέον χρόνια έρευνας και testing. Επίσης, έγινε απόλυτα σαφές ότι για την ασφάλεια των πολιτών των προηγμένων κρατών δεν αρκεί να εμβολιάσεις αυτούς τους πολίτες, αφού από τους ανεμβολίαστους κατοίκους υπανάπτυκτων χωρών «ξεπηδούν» ανά πάσα στιγμή μεταλλάξεις που ξαναγυρίζουν ακόμα πιο επιθετικές στους πλούσιους κατοίκους αυτού του πλανήτη, και μάλιστα σε μηδενικό χρόνο. Επί πρόσθετα, τα παντοδύναμα σήμερα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντί να εξασφαλίσουν γρήγορη και έγκριτη ενημέρωση των πολιτών, έγιναν το βήμα για αντικρουόμενες απόψεις, για όλες τις εκφάνσεις της πανδημίας, οδηγώντας τα δισεκατομμύρια των επισκεπτών σε πλήρη σύγχυση για το τι είναι σωστό και αληθές και τι όχι.

Η βιομηχανία των φαρμάκων απέδειξε ότι το κυρίαρχο στοιχείο για αυτήν είναι το κέρδος και όχι το κοινωνικό συμφέρον και μάλιστα για το ύψιστο αγαθό της υγείας το οποίο κατά τα άλλα υπηρετούν.

Και αναφέρομαι στο ότι αυτές πρωτοστάτησαν στην παραγωγή των εμβολίων, και μπράβο τους, αλλά αρνήθηκαν να συνεργαστούν με άλλες ομοειδείς προκειμένου να παραχθούν σύντομα ποσότητες που θα κάλυπταν το μεγαλύτερο τουλάχιστον ποσοστό των κατοίκων του πλανήτη μας. Πολύ περισσότερο, δεν μερίμνησαν για τη φθηνή, αν όχι δωρεάν και άμεση εξασφάλιση εμβολίων, για τις υπανάπτυκτες χώρες, με συνέπειες που αναφέραμε ήδη παραπάνω.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απεδείχθη, για μια ακόμα φορά, με χαμηλά αντανακλαστικά σε συστημικούς κινδύνους, αφού δεν κατάφερε με αποφασιστικότητα και σαφήνεια να επιβάλει πρωτόκολλα υγείας και συμπεριφοράς, από την αρχή της πανδημίας, που να διέπουν και τα 27 μέλη της Ένωσης.
Έτσι, το κάθε κράτος μέλος κινήθηκε κατά βούληση και μεμονωμένα, κάνοντας τα 400 περίπου εκατομμύρια της Ένωσης να διερωτώνται για την αποτελεσματικότητα των οργάνων της ΕΕ σε σοβαρές κρίσεις υγειονομικού ή άλλου χαρακτήρα.

Το ίδιο φαινόμενο και με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ). Έπαθε ολοκληρωτικό vertigo αλλάζοντας 10 φορές απόψεις εάν οι μάσκες, για παράδειγμα, είναι αναγκαίες ή όχι. Όλοι το θυμόμαστε. Ακόμα και ο Trump δυσανασχέτησε αποφασίζοντας οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν από τον ΠΟΥ. Και βέβαια ούτε ο Οργανισμός μερίμνησε για τον εμβολιασμό τρίτων χωρών, περιοριζόμενος σήμερα στο να κάνει συστάσεις και προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο νέων και σοβαρότερων μεταλλάξεων. Τέτοιες όμως «ανέξοδες» προειδοποιήσεις βλάπτουν περισσότερο τη διεθνή οικονομία και την κοινωνία, παρά την εξυπηρετούν και την προστατεύουν. Η Αμερική και η Κίνα βρήκαν την ευκαιρία να προσθέσουν στην εξίσωση της αντιπαλότητας και του ανταγωνισμού τους άλλη μια παράμετρο, κατηγορώντας η μία την άλλη για την ευθύνη έναρξης και εξάπλωσης του ιού που στοίχισε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων αλλά και τη δοκιμασία θεσμών και οικονομίας. Θα μπορούσαμε να γράφουμε ακόμα δεκάδες παραδείγματα αδυναμιών που ανέδειξε αυτή η πανδημία σε κεντρικές διοικήσεις, θεσμούς Εθνικούς και Διεθνείς, αλλά και στον κοινωνικό ιστό της χώρας μας και Διεθνώς.

Θέλουμε όμως να έλθουμε στο δια ταύτα όλης αυτής της εμπειρίας και ειδικότερα στη Ελλάδα.

Απεδείχθη, με απόλυτα στατιστικά νούμερα, ότι το 25% τουλάχιστον των Ελλήνων πολιτών δεν εμπιστεύονται τους κρατικούς και επιστημονικούς φορείς και αρνούνται να εμβολιαστούν.

Και το βασικό ερώτημα είναι γιατί!!!

Η απάντηση για εμάς είναι εύλογη και σχετικά απλή: Έλλειψη ενημέρωσης και δεν εννοούμε αυτό που γίνεται σήμερα εν μέσω κρίσης και με το «όπλο στον κρόταφο» των πολιτών με μέτρα υποχρεωτικότητας ή σχεδόν υποχρεωτικότητας. Αυτά, όπως απεδείχθη, λειτουργούν στην αντίθετη κατεύθυνση. Με επιστήμονες ή με «ειδήμονες», με εκκλησιαστικούς λειτουργούς, με social media να εναντιώνονται στις απόψεις και τις προτροπές της επίσημης πολιτείας, είναι εντελώς φυσιολογικό το ¼ του πληθυσμού να συμπεριφέρεται αυτόνομα και εκτός κανόνων κεντρικής Διοίκησης. Τι χρειάζεται, λοιπόν;
Απλή λογική: έγκριτη και διαρκής ενημέρωση των πολιτών και μάλιστα συνεχής και όχι αποσπασματικά την ώρα της κρίσης. Και αυτό ισχύει όχι μόνο στα θέματα υγείας αλλά σε όλα τα καυτά θέματα του σήμερα, όπως είναι το περιβάλλον, η οικονομία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.ά.
Αν αύριο κληθεί για παράδειγμα ο ελληνικός λαός να πάρει δραστικά και άμεσα μέτρα για σοβαρή περιβαλλοντική κρίση, πιστεύετε ότι θα ανταποκριθεί το 100% ή έστω το 90%; Όχι βέβαια, με το ζόρι το 70% ή το πολύ το 75%. Το υπόλοιπο 25-30% θα αντιδράσει για τους ίδιους λόγους που αντιδρά και σήμερα για την covid -19.

Εάν όμως καθημερινά η πολιτεία φροντίζει και ενημερώνει σχετικά, χρησιμοποιώντας όλα τα κανάλια ενημέρωσης, όπως ΜΜΕ, ημερίδες, σχολικά προγράμματα, social media, κάποτε να είστε βέβαιοι ότι ο σκληρός πυρήνας της κοινωνίας και των αρνητών από 25 και 30% θα μειωνόταν στο 5 ή το πολύ 8%. Αυτό το μικρό ποσοστό δεν κάνει καμία διαφορά στα μέτρα έκτακτης ανάγκης και ας το δεχθούμε σαν όριο στατιστικού λάθους. Το 5 και 8% σε μία κοινωνία, εξ ορισμού, είναι αν μη τι άλλο αντιδραστικό. Το 25 ή ακόμα χειρότερα το 30% είναι μεγάλο νούμερο και επηρεάζει οποιαδήποτε μέτρα αντιμετώπισης σοβαρών αποφάσεων που αφορούν την πολιτεία ή την κοινωνία πολιτών.

Ξοδεύονται ετησίως πολλά εκατομμύρια για τη δια βίου μάθηση των επαγγελματιών υγείας από τις φαρμακευτικές εταιρείες και πολύ καλά κάνουν. Ωστόσο, οι ίδιοι φορείς δεν ξοδεύουν ούτε ένα ευρώ σχεδόν για τη διαρκή και έγκριτη ενημέρωση του κοινού. Και βεβαίως το ίδιο κάνει και η ευρύτερη κεντρική εξουσία.
Μεγάλο λάθος. Και αυτό το λάθος το πληρώνουμε φθάνοντας στα όρια και του συστήματος υγείας και της οικονομίας.
Οι κρίσεις κάθε μορφής υπήρχαν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν και στο διηνεκές. Το θέμα είναι πόσο ετοιμαζόμαστε σταθερά και καθημερινά για να τις αντιμετωπίσουμε. Η covid 19 μας απέδειξε, για μια ακόμη φορά, ότι πυροσβεστικά μέτρα ακόμα και με το στοιχείο του επείγοντος και της υποχρεωτικότητας είναι εντελώς ανεπαρκή και με τεράστιο αντίκτυπο. «Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν». Η covid 19 θα φύγει, οι κάθε μορφής κρίσεις όμως όχι.

Πώς ετοιμαζόμαστε;
Καλή μας Χρονιά με υγεία και σύνεση.

Πράγματι, ο ιατροδικαστής καλείται είτε ως πραγματογνώμονας, είτε ως τεχνικός σύμβουλος, τόσο στα ποινικά, όσο και στα πολιτικά δικαστήρια να  καταθέσει για τις υποθέσεις ιατρικού σφάλματος. Στο πλαίσιο αυτό, δύναται είτε να καταθέσει ενόρκως στο ακροατήριο, είτε να καταθέσει εγγράφως σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, είτε να συντάξει πραγματογνωμοσύνη, τεχνική
έκθεση ή γνωμοδότηση.
Οι διαδικασίες αυτές έχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν κωδικοποιηθεί υπό τη μορφή κατευθυντηρίων οδηγιών. Εν τούτοις μέχρι σήμερα στην  Ελλάδα, δεν έχει υπάρξει τυπική υιοθέτηση  των οδηγιών αυτών.

Κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρξει στο μέλλον και στη χώρα μας μία μέθοδος καταγραφής των ιατρικών σφαλμάτων. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός θα πρέπει να συγκεντρώνει το σύνολο των νομικών διεκδικήσεων (μηνύσεων και αγωγών), αλλά και καταγγελίες οι οποίες δεν προχωρούν δικαστικά. Δεν είναι δυνατόν ακόμη και σήμερα να μην υπάρχουν επίσημα στατιστικά στοιχεία για τα ιατρικά λάθη στην Ελλάδα.

Με αυτό τον τρόπο θα αποκαλυφθεί το φαινόμενο και θα μπορέσουν να υπάρξουν παρεμβάσεις τόσο σε επίπεδο μεμονωμένων ιατρών, όσο και κλινικών ή και νοσοκομείων όπου διαπιστώνονται συχνότερα καταγγελίες.

Πέρα από τις όποιες νομικές διαδικασίες, είναι σημαντικό οι παρεμβάσεις να γίνουν και με εκπαιδευτικές διαδικασίες, με στόχο την πρόληψη περαιτέρω περιστατικών ιατρικής αμέλειας.Τα τελευταία χρόνια, δύο υπουργοί υγείας δήλωσαν δημόσια ότι οι αναφορές για ιατρικά λάθη θα αποτελέσουν μία μορφή αξιολόγησης των μονάδων υγείας. Καμία βέβαια αξία δεν θα έχει μια τέτοια συλλογή στοιχείων χωρίς τη μετέπειτα αξιολόγησή τους. Αξιολόγηση η οποία θα πρέπει να γίνεται από ειδικούς και σε αυτό το επίπεδο θα έχει την έννοια της ενδελεχούς μελέτης των δεδομένων και στη συνέχεια του εντοπισμού των δυσλειτουργιών του συστήματος, καθώς και τρόπους παρέμβασης και βελτίωσης.

Κεντρικό ρόλο στην αξιολόγηση των ιατρικών σφαλμάτων και σε επίπεδο δικαστικής διαδικασίας κατέχουν οι ιατροδικαστές. Η πρόσφατη αύξηση της διάρκειας εκπαίδευσης της συγκεκριμένης ειδικότητας και στην Ελλάδα είναι μια κίνηση προς την ορθή κατεύθυνση, καθώς θα καλύπτει επαρκέστερα και την εκπαίδευση στο συγκεκριμένο τομέα.

Ένα επόμενο βήμα για την Ιατροδικαστική στη χώρα μας θα πρέπει να είναι η υιοθέτηση των κατευθυντήριων οδηγιών για την αξιολόγηση των ιατρικών σφαλμάτων που αναφέραμε παραπάνω. Κι αυτό γιατί είναι σημαντικό να υπάρχουν αξιόπιστες αξιολογήσεις κατά τη δικαστική διαδικασία.

Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, επειδή στη χώρα μας δεν υπάρχει η νοοτροπία της απολογίας, είναι σημαντικό οι ιατροδικαστές κατά την αξιολόγηση των υποθέσεων να εξηγούν αναλυτικά στους ενδιαφερόμενους τις πραγματικές δυνατότητες τεκμηρίωσης σε μία δικαστική διαδικασία. Με αυτό τον τρόπο, οι ενδιαφερόμενοι θα γνωρίζουν τις όποιες πιθανότητες επιτυχούς δικαστικής έκβασης και θα αποφεύγεται ανώφελα έξοδα και διαδικασίες από τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Εφέτος γιορτάζουμε, ως γνωστόν, τα 200 χρονιά από την επίσημη έναρξη της ελληνικής επανάστασης, που είχε σαν αποτέλεσμα την επανίδρυση του κράτους και την συσπείρωση του ελληνικού έθνους.