Συντάκτης: ΔΥΟ Newsroom

ΖΉΣΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣIΟΥ
Σεξολόγος, Επ. Καθηγητής Γυναικολογiας ΑΠΘ, Διευθυντής Ελληνικoύ Σεξολογικoύ Ινστιτoύτου
Email: info@sexmedic.gr

Είναι σαφές ότι η πρόοδος της ιατρικής τις τελευταίες δεκαετίες βελτίωσε ουσιαστικά την πρόγνωση στο μέγιστο ποσοστό των ασθενειών, επιτρέποντας πολύ συχνά την επανένταξη των ασθενών στο χώρο των υγιών ανθρώπων.

Η πρόοδος αυτή αφορά σαφώς και στον καρκίνο του μαστού, παρά το γεγονός ότι παραμένει το φόβητρο των γυναικών όχι μόνο λόγω του κινδύνου θανάτου, αλλά και λόγω των πολλαπλών προεκτάσεων στην ψυχολογία τους, που επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής τους. Γιατί εκείνο που αναμφισβήτητα πλήττεται είναι η ίδια η θηλυκότητα της γυναίκας λόγω του ακρωτηριαστικού χαρακτήρα στο κύριο όργανο έκφρασης της γυναικείας σεξουαλικότητας το στήθος, το οποίο συμβολίζει τη διττή φύση, αφενός τη γυναίκα και τη θηλυκότητα αφετέρου δε την ιδιότητα της μητρότητας.

Παράλληλα η παροδική απώλεια των μαλλιών, επίσης στοιχείου γοητείας και ερωτικής έκφρασης για το γυναικείο φύλο αποτελεί ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα για τις γυναίκες. Τα μαλλιά λειτουργούσαν ανέκαθεν ως ένα παντοδύναμο εξωτερικό χαρακτηριστικό που μπορεί να περάσει μηνύματα για την υγεία, το στυλ, την οικονομική κατάσταση ή την κοινωνική θέση και να αποκαλύψει ή να κρύψει στοιχεία της προσωπικότητας. Δεκάδες μύθοι αναφέρονταν σε άνδρες και γυναίκες που αντλούσαν δύναμη από τα μαλλιά τους. Κι αν για κάποιο λόγο τα έχαναν, βρίσκονταν στο έλεος του αντιπάλου τους.

Οι γυναίκες με καρκίνο του μαστού καθ’ όλη τη διάρκεια, από τη διάγνωση μέχρι και μετά την ίαση, βιώνουν εσωτερικές συγκρούσεις και πλήθος αρνητικών συναισθημάτων, καθώς καλούνται να διαχειριστούν τη νέα συνθήκη της ασθένειας μέσα από ψυχοκοινωνικές δυσκολίες οι οποίες προκύπτουν τόσο σε οικογενειακό, συζυγικό, εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον.
Η μεγάλη χρονική διάρκεια της περιπέτειας υγείας επιβάλλει έγκαιρη και μακροχρόνια στήριξη σε επίπεδο ψυχολογικό, τουλάχιστο μέχρι το χρόνο επαναφοράς της γυναίκας στον κόσμο των υγιών ανθρώπων. Ο ρόλος του οικογενειακού και του φιλικού περιβάλλοντος είναι καθοριστικός και οφείλει να της δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας και υποστήριξης, με προτεραιότητα τις δικές της ανάγκες κατανοώντας το στρες, τις ανασφάλειες, τους φόβους, το θυμό και τη θλίψη της.

Είναι γνωστό ότι σημαντικό ποσοστό των γυναικών με καρκίνο του μαστού αναφέρουν κακές ερωτικές επιδόσεις με τον σύντροφο. Όμως η παρουσία ερωτικού συντρόφου είναι κριτικής σημασίας για την ψυχολογία της γυναίκας, υπό την προϋπόθεση και καλής συναισθηματικής κάλυψης.

Η ελάττωση της ερωτικής επιθυμίας και η δυσκολία να μπουν οι γυναίκες στη φάση ερωτικής διέγερσης είναι αναμενόμενες, αλλά αναστρέψιμες στη συνέχεια. Η ευκολία επαναφοράς σε καλή σεξουαλική ζωή σχετίζεται άμεσα με την ποιότητα ερωτικής ζωής πριν από τον καρκίνο και από το επίπεδο εμπειρίας. Αν για παράδειγμα, προϋπήρχαν προβλήματα στην επικοινωνία ή και στη σεξουαλική ζωή του ζευγαριού είναι πιθανά αρνητικοί προγνωστικοί παράγοντες για τη σχέση του ζευγαριού στο πλαίσιο των επιπτώσεων και των αλλαγών στη ζωή της γυναίκας εξαιτίας της διάγνωσης της ασθένειας.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι η σεξουαλικότητα δεν ταυτίζεται με τη δυνατότητα διείσδυσης του άνδρα και την επίτευξη οργασμού. Η δε συντροφικότητα κρίνεται μεγαλύτερου ενδιαφέροντος από την ίδια τη σεξουαλικότητα σ’ αυτή την χρονική περίοδο. Ο σύντροφος καλείται να δώσει συναισθηματική υποστήριξη, χρόνο και χώρο να επανέλθει η σύντροφος σωματικά και ψυχολογικά από την τραυματική εμπειρία του καρκίνου του μαστού, συμβάλλοντας με αυτή τη στάση καθοριστικά στη βελτίωση της ψυχολογίας της.

Τα ψυχολογικά και σεξουαλικά προβλήματα συσχετίζονται πλέον αιτιολογικά με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Το μεγαλύτερο ποσοστό γυναικών με καρκίνο του μαστού και κακή ερωτική ζωή επιβάλλει στο μέλλον την αναζήτηση συσχετίσεων ανάμεσα στις δύο παραμέτρους, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των ψυχολογικών προβλημάτων στη δημιουργία καρκίνου του μαστού, πέρα από τους γνωστούς σήμερα προδιαθεσικούς παράγοντες. Το σύγχρονο μοντέλο υγείας αποδέχεται την σχέση και την αλληλεπίδραση ψυχής-σώματος. Αυτό επιβεβαιώνει ότι το άγχος, τα αρνητικά συναισθήματα και η παραίτηση εξασθενούν το ανοσοποιητικό σύστημα και το καθιστούν ανίκανο να νικήσει την ασθένεια. Όσο περίεργο δηλαδή και αν ακούγεται η σωματική ασθένεια δίνει την «ευκαιρία» να επεξεργαστούμε τα συναισθήματα και να φέρουμε στην επιφάνεια τον ψυχικό πόνο ο οποίος έβαλε το σώμα σε διαδικασία να υποφέρει.
Ακόμα όμως και μια δύσκολη εμπειρία όπως αυτή του καρκίνου του μαστού, που αφήνει ανεξίτηλο το αποτύπωμα της στην ψυχική υγεία, επιδρά με διαφορετικό τρόπο σε κάθε γυναίκα. Δεν είναι λίγες οι γυναίκες που έδωσαν χρόνο στον εαυτό τους και κατάφεραν μετά συνήθως από μια 5ετία από την εμφάνιση της νόσου να ανασυγκροτηθούν, να μαζέψουν δυνάμεις, να ενεργοποιηθούν να αλλάξουν τη ζωή τους ανακαλύπτοντας τη σημασία της, το εφήμερο της ύπαρξης και την αξία του να ζουν την κάθε στιγμή στο έπακρο.

Ο καρκίνος του μαστού είναι μία νόσος που μπορεί ν’ ανιχνευτεί έγκαιρα αλλά και να αντιμετωπιστεί με επιτυχία. Η σύγχρονη και ολοκληρωμένη χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να συμβάλλει στην αυτοπεποίθηση και την αποκατάσταση της θηλυκότητας της γυναίκας. Συνήθως η πλήρης αποκατάσταση της σεξουαλικότητας ταυτίζεται χρονικά με την απομάκρυνση της αγωνίας επιβίωσης.

Τέλος, καθώς το κόστος απόκτησης περούκας από φυσική τρίχα είναι απαγορευτικό για τις οικονομικά ασθενέστερες γυναίκες που νοσούν, η δωρεάν χορήγηση περούκας από την πολιτεία επιβάλλεται ως ένας εύκολος τρόπος ανακούφισης από τις αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχολογία της σύγχρονης γυναίκας που πάσχει από καρκίνο του μαστού.

Ιάκωβος Σούσης
Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Ιατρός Αναπαραγωγής
Εmail: jsoussis@gmail.com

Κάθε γυναίκα που μαθαίνει ότι πάσχει από καρκίνο του μαστού έρχεται αντιμέτωπη με μία σκληρή πραγματικότητα. Οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, που δεν έχουν αποκτήσει ακόμα παιδιά, έχουν μία επιπλέον αγωνία: οι θεραπείες επηρεάζουν τη γονιμότητα;

Το 7% των γυναικών που πάσχουν από καρκίνο του μαστού είναι σε αναπαραγωγική ηλικία και πολλές από αυτές δεν έχουν γίνει ακόμα μητέρες.
Φυσικά η άμεση αντιμετώπιση της νόσου είναι η πρώτη προτεραιότητα όλων.
Η Ευρωπαϊκή και η Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας όμως, συνιστούν οι καρκινοπαθείς να ενημερώνονται από έναν ειδικό διατήρησης της γονιμότητας πριν ξεκινήσουν τις θεραπείες.
Η χημειοθεραπεία και η ακτινοβολία είναι συνήθως τοξικές για τα ωάρια. Υπάρχουν όμως επιλογές για τη διατήρηση της γονιμότητας όπως:
Κατάψυξη ωαρίων: είναι η πιο συνηθισμένη μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας, αν η γυναίκα δεν έχει σύντροφο. Γίνεται διέγερση των ωοθηκών με ορμόνες, ώστε να παραχθούν πολλά ωάρια. Αυτά συλλέγονται και καταψύχονται. Τα εξατομικευμένα πρωτόκολλα διέγερσης των ωοθηκών εξασφαλίζουν καλής ποιότητας ωάρια με χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων που αντιστοιχούν σε έναν φυσικό κύκλο. Η διέγερση ξεκινά οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου κι έτσι δεν χάνεται πολύτιμος χρόνος. Στο μέλλον, τα ωάρια αποψύχονται, γονιμοποιούνται και τα έμβρυα που προκύπτουν μεταφέρονται στη μήτρα.

Κρυοσυντήρηση εμβρύων: εάν η γυναίκα που πάσχει από καρκίνο του μαστού έχει σύντροφο, μπορεί να προχωρήσει στη διαδικασία κρυοσυντήρησης εμβρύων.
Κατάψυξη ιστού ωοθηκών: Λαπαροσκοπικά, ένα μέρος της ωοθήκης αφαιρείται, και ψύχεται και στο μέλλον επανατοποθετείται στη γυναίκα για να παράγει και πάλι ωάρια.
Το 72% των γυναικών με καρκίνο μαστού που διατήρησαν τη γονιμότητά τους και επέστρεψαν για να χρησιμοποιήσουν τα κατεψυγμένα ωάρια ή έμβρυά τους, απέκτησαν υγιές παιδί.
Η κύηση μετά τον καρκίνο του μαστού απεδείχθη ασφαλής, αν και ορισμένες επιπλοκές είναι πιο συχνές από τον γενικό πληθυσμό.
Η κύηση μετά τον καρκίνο του μαστού όπου αυτό επιτρέπεται φάνηκε πως προστατεύει την υγεία της γυναίκας. Ο κίνδυνος θανάτου μειώθηκε κατά 44%, ενώ η εμφάνιση μεταστάσεων μειώθηκε κατά 27% σε σχέση με τις ασθενείς, που δεν έκαναν διατήρηση γονιμότητας και δεν έμειναν έγκυες.

Συνήθως, το «πράσινο φως» για την προσπάθεια επίτευξης κύησης 12-24 μήνες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας για τον καρκίνο του μαστού.
Η διαδικασία διατήρησης της γονιμότητας, δεν επηρεάζει αρνητικά την πορεία της νόσου. Τα τελευταία χρόνια, που ασχολούμαι ιδιαίτερα με τη διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο του μαστού, είδα από κοντά πόσο θετική επίδραση έχει στην ψυχολογία και στην ποιότητα ζωής των ασθενών η βεβαιότητα ότι εάν το θελήσουν, μπορούν να προσπαθήσουν να αποκτήσουν παιδιά. Είδα επίσης την απόλυτη ευτυχία όταν κράτησαν στην αγκαλιά τους το μωρό τους.

ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ BΛΑΣΤΟΥ
Πλαστική χειρουργός, Διευθύντρια Κλινικής Πλαστικής Επανορθωτικής και Αισθητικής Χειρουργικής, Νοσοκομείο Υγεια
Εmail: Avlastou@hygeia.gr

Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να αποτελεί μια σημαντική αιτία νοσηρότητας και θνητότητας του γυναικείου πληθυσμού. Σε ένα μεγάλο ποσοστό των ασθενών η μαστεκτομή είναι μέρος της θεραπείας του καρκίνου του μαστού με τις γνωστές σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις της. Επομένως, η ανάπλαση του αφαιρεθέντος μαστού αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της χειρουργικής θεραπείας του καρκίνου του μαστού, διότι συμβάλει τόσο στη σωματική, όσο και στην ψυχική αποκατάσταση της ασθενούς.
Το αν και πότε θα γίνει ανάπλαση του μαστού εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες, οι βασικότεροι των οποίων είναι το στάδιο και η έκταση της νόσου και η πιθανόν απαιτούμενη συμπληρωματική θεραπεία. Έτσι, η ανάπλαση του μαστού είναι δυνατόν να αρχίσει να πραγματοποιείται είτε αμέσως, κατά τον ίδιο χειρουργικό χρόνο με την μαστεκτομή, είτε δευτερογενώς, όταν θα έχει ολοκληρωθεί η θεραπεία του καρκίνου.

Συνήθως απαιτούνται περισσότερα από ένα στάδια για την ολοκλήρωση της ανακατασκευής του αφαιρεθέντος μαστού, την επίτευξη συμμετρίας μεταξύ των δυο μαστών και την ανακατασκευή του συμπλέγματος της θηλής και της θηλαίας άλω.

Μέθοδοι αποκατάστασης
Ποικίλες μέθοδοι εφαρμόζονται για την αποκατάσταση του μαστού μετά την μαστεκτομή. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την μέθοδο ανάπλασης του μαστού εξαρτώνται από την διάπλαση του σώματος και ιδιαίτερα του θωρακικού τοιχώματος της ασθενούς, το μέγεθος των μαστών, την διαθεσιμότητα ιστών στο πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα, την χορήγηση ή μη ακτινοθεραπείας, την γενική κατάσταση της ασθενούς, την ηλικία και την επιθυμία της.

Οι μέθοδοι ανάπλασης του μαστού δυνατόν να διακριθούν σε τρείς κατηγορίες:
✤ Ανάπλαση μαστού με την χρήση συνθετικών υλικών, δηλαδή σιλικονούχων ενθεμάτων.
✤ Ανάπλαση μαστού από αυτόλογους ιστούς (ιστούς από το σώμα της ασθενούς).
✤ Ανάπλαση μαστού με την μεταφορά αυτόλογων ιστών και την σύγχρονη χρήση συνθετικών υλικών.

Στην πρώτη κατηγορία, η ανάπλαση της μαστικής προβολής, εφόσον ο μαστός είναι μικρός και δεν είναι πτωτικός, επιτυγχάνεται αμέσως, συγχρόνως με τη μαστεκτομή, ή δευτερογενώς με την τοποθέτηση ενθεμάτων σιλικόνης κάτω από τους μυς του πρόσθιου και πλάγιου θωρακικού προς αποφυγή λέπτυνσης, διάβρωσης και πιθανής διάτρησης του δέρματος. Εάν ο μαστός είναι μεγαλύτερος, τότε απαιτείται η προκαταρκτική διάταση των μυών και του δέρματος του πρόσθιου και πλάγιου θωρακικού τοιχώματος, η οποία επιτυγχάνεται με τη χρήση διατατήρων ιστών, δηλαδή ενθεμάτων με βαλβίδα, μέσω της οποίας είναι δυνατή η σταδιακή πλήρωση αυτών με φυσιολογικό ορό και ως εκ τούτου η σταδιακή διάταση των υπερκείμενων μυών και δέρματος. Όταν η διάταση φτάσει το επιθυμητό μέγεθος, σε μια δεύτερη χειρουργική επέμβαση ο διατατήρας ιστών αντικαθίσταται από το μόνιμο σιλικονούχο ένθεμα. Κατά τη δεύτερη αυτή χειρουργική επέμβαση, ελέγχεται και αποκαθίσταται η συμμετρία των δύο μαστών, ως προς τη θέση, το μέγεθος και το βαθμό πτώσεως. Μετά την επιβεβαίωση της ογκολογικής ασφάλειας της τροποποιημένης μαστεκτομής με διατήρηση του δέρματος του μαστού και ενίοτε και του συμπλέγματος θηλής και θηλαίας άλω, έχει αυξηθεί το ποσοστό αποκατάστασης του μαστού με σιλικονούχα ενθέματα. Κατά την τελευταία 10/ετία μάλιστα, άρχισαν να χρησιμοποιούνται βιολογικές ή συνθετικές μεμβράνες για την στήριξη και κάλυψη των σιλικονούχων ενθεμάτων, τα οποία τοποθετούνται επιφανειακά των μυών του πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος. Χρήση αυτών των μεμβρανών πρέπει να είναι επιλεκτική και προσεκτική, διότι οι πιθανότητες επιπλοκών και ιδιαίτερα διάσπασης και επιμόλυνσης του τραύματος είναι μεγαλύτερες. Σε περιπτώσεις όπου η τοπική κατάσταση των ιστών, και ιδιαίτερα η αιμάτωση αυτών, δεν κρίνεται επαρκής, ή έχει προηγηθεί ακτινοθεραπεία, είναι προτιμότερο η αποκατάσταση του μαστού να πραγματοποιείται με αυτόλογους ιστούς.

Η δεύτερη κατηγορία μεθόδων ανάπλασης του μαστού αφορά στη μεταφορά αυτόλογων ιστών, υπό τη μορφή είτε μισχωτού κρημνού είτε ελεύθερου αγγειούμενου κρημνού. Στη δεύτερη περίπτωση απαιτείται η μικροχειρουργική με μικροσκόπιο, συρραφή των αγγείων του κρημνού με αγγεία της περιοχής στην οποία μεταφέρεται, δηλαδή το πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα. Συνήθως οι κρημνοί αυτοί λαμβάνονται από το κατώτερο (υπομφάλιο) τμήμα του κοιλιακού τοιχώματος και μεταφέρονται στην περιοχή της μαστεκτομής προς σχηματισμό του αφαιρεθέντος μαστού. Το πλεονέκτημα της μεθόδου αυτής είναι ότι ο αναπλασθείς μαστός αποτελείται εξ ολοκλήρου από ιστούς προερχόμενους από το ίδιο το σώμα της γυναίκας και ως εκ τούτου ακολουθεί όλες τις αλλαγές που υφίσταται αυτό κατά τη διάρκεια της ζωής της, (αύξηση, μείωση βάρους, κ.λ.π.). Επιπλέον, το κοιλιακό τοίχωμα εμφανίζεται βελτιωμένο ως επί κοιλιοπλαστικής.
Στην κατηγορία ανακατασκευής του μαστού (ή μαστών) με αυτόλογους ιστούς πρέπει να περιληφθεί και η μέθοδος της αυτομεταμόσχευσης λίπους, το οποίο λαμβάνεται με λιποαναρρόφηση από το ίδιο το σώμα της ασθενούς και ενίεται στην περιοχή του μαστού. Απαιτούνται προδιάταση των ιστών του θωρακικού τοιχώματος με ειδικό εξωτερικά εφαρμοζόμενο διατατήρα καθώς και πολλές (τρεις, τέσσερις), συνεδρίες για την ολοκλήρωση της ανάπλασης του μαστού.

Στην τρίτη κατηγορία των μεθόδων ανάπλασης του μαστού χρησιμοποιούνται αυτόλογοι ιστοί για την ανάπλαση των ιστών που αφαιρέθηκαν με τη μαστεκτομή και τη βελτίωση ιστών που παραμένουν στο θωρακικό τοίχωμα. Συγχρόνως, όμως για να αυξηθούν ο όγκος και η προβολή του μαστού χρησιμοποιείται και σιλικονούχο ένθεμα. Ο ιστός που μεταφέρεται είναι μυοδερματικός (μυς και δέρμα) ή μόνο ο μυϊκός κρημνός του πλατέως ραχιαίου μυός.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, η ανάπλαση του μαστού είναι δυνατόν να αρχίσει κατά τον ίδιο χειρουργικό χρόνο με την μαστεκτομή. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων απαιτείται και δεύτερη χειρουργική επέμβαση για την επίτευξη συμμετρίας μεταξύ των μαστών. Η θηλαία άλως συνήθως δημιουργείται με δερματοστηξία (tatoo), ενώ με μία μικρή χειρουργική επέμβαση, υπό τοπική αναισθησία, αποκαθίσταται η θηλή. Η θηλαία άλως και η θηλή αναπλάθονται μόνο όταν το μέγεθος, το σχήμα και η συμμετρία των μαστών είναι ικανοποιητικά.
Όλες οι μέθοδοι έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ο Πλαστικός Χειρουργός πρέπει να είναι ενήμερος και ικανός να πραγματοποιήσει οποιαδήποτε από αυτές, ώστε να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει την καταλληλότερη για την κάθε ασθενή του.

Ξενοφών Βακάλης
Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος, Στρατιωτικός Ιατρός, τμήμα Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας/ Ιατρικό κέντρο Αθηνών
Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Επιστημόνων-Εργαζομένων Ακτινοθεραπείας
Μέλος ΔΣ της Ελληνικής Εταιρείας Μαστολογίας
Εmail: fovakal@gmail.com

Η ακτινοθεραπεία είναι η χρήση ακτινοβολίας για να θανατωθούν καρκινικά κύτταρα χρησιμοποιώντας ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, που παράγεται από ένα ακτινοθεραπευτικό μηχάνημα (συνήθως γραμμικό επιταχυντή). Σε γενικές γραμμές, τα καρκινικά κύτταρα είναι λιγότερο ικανά από τα φυσιολογικά κύτταρα να διορθώσουν τις βλάβες που προκαλεί η ακτινοβολία, οπότε πεθαίνουν όταν ακτινοβολούνται.

Η ακτινοθεραπεία αποτελεί βασικό κομμάτι της συμπληρωματικής θεραπείας στον καρκίνο του μαστού εδώ και δεκαετίες, μειώνοντας δραματικά τα ποσοστά τοπικής υποτροπής κατά 65 – 75% σε όλες τις περιπτώσεις. Μόλις όμως τα τελευταία χρόνια αποδείχθηκε ότι η συμβολή της δεν εξαντλείται στη βελτίωση του τοπικού ελέγχου αλλά και στην αύξηση της επιβίωσης των ασθενών, ανεξαρτήτως είδους χειρουργείου και χορήγησης ή μη συστηματικής θεραπείας. Το απόλυτο όφελος εξαρτάται από το στάδιο και την πρόγνωση της νόσου. H ακτινοθεραπεία μειώνει τον κίνδυνο θανάτου από τη νόσο σε γυναίκες με θετικούς λεμφαδένες κατά 8.5% στη 15ετία και κατά 3.3% περίπου σε αυτές με αρνητικούς λεμφαδένες.

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Η ακτινοθεραπεία συνιστάται για σχεδόν όλους τους κακοήθεις όγκους του μαστού. Ένας περιορισμένος αριθμός ασθενών ωφελείται ελάχιστα από την ακτινοθεραπεία, η οποία θα μπορούσε ενδεχομένως σε αυτούς να παραληφθεί. Αυτό αφορά σε ασθενείς άνω των 70 ετών, οι οποίες έχουν ένα όγκο με διάμετρο μικρότερο των 2 cm και ο οποίος είναι ορμονοεξαρτώμενος. Επιπλέον, θα πρέπει να είναι κανείς σίγουρος ότι έχει αφαιρεθεί ολόκληρος ο όγκος, με αρνητικά όρια.
✤ Μετά από ένα χειρουργείο διατήρησης του μαστού η ακτινοθεραπεία έχει ένδειξη σε όλες τις ασθενείς.
✤ Η ακτινοθεραπεία μετά τη μαστεκτομή έχει ένδειξη σε ασθενείς με μεγάλους όγκους και/ή στις οποίες έχουν βρεθεί καρκινικά κύτταρα στους μασχαλιαίους λεμφαδένες. Η ακτινοθεραπεία στοχεύει στο θωρακικό τοίχωμα και μερικές φορές στους γειτονικούς λεμφαδένες.
Η δόση της ακτινοβολίας που λαμβάνεται είναι μεταξύ 50 και 60 Grays (Gy). Αυτή η συνολική δόση χωρίζεται σε κλάσματα. Κάθε κλάσμα χορηγείται κατά τη διάρκεια μίας συνεδρίας ακτινοθεραπείας. Για τον καρκίνο του μαστού, συνήθως, προγραμματίζονται 25 με 30 κλάσματα, αλλά έχει φανεί ότι μια βραχύτερη θεραπεία 16 κλασμάτων έχει την ίδια αποτελεσματικότητα, χωρίς αυξημένες παρενέργειες.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ
Η εξωτερική ακτινοθεραπεία αποτελεί κρίσιμο μέρος του πολυσύνθετου σχεδίου θεραπείας για τον καρκίνο του μαστού. Αν και αποδεδειγμένα αποτελεσματική στον έλεγχο του καρκίνου, μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες. Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία χρειάζονται ενημέρωση, σωστή διαχείριση και υποστήριξη για την αντιμετώπιση αυτών των παρενεργειών.
Η θεραπεία αυτή είναι ανώδυνη. Η ασθενής δεν εκπέμπει ραδιενέργεια οπότε δεν χρειάζεται να απομακρύνεται από τα παιδιά ή από εγκύους.
Επίσης δεν προκαλεί τριχόπτωση κεφαλής (αλωπεκία) όπως η Χημειοθεραπεία.
✤ Η ασθενής που υποβάλλεται σε Ακτινοθεραπεία θα εμφανίσει κάποια ερυθρότητα στο δέρμα του μαστού της η οποία αντιμετωπίζεται με ειδικά σκευάσματα(κρέμες ή gel). Απαγορεύεται το κολύμπι σε θάλασσα ή σε πισίνα.
✤ Μετά από το πλύσιμο στη μπανιέρα ή το ντουζ, το σκούπισμα πρέπει να γίνεται με μία μαλακή βαμβακερή πετσέτα και να δίνεται προσοχή ούτως ώστε να στεγνώσει καλά η περιοχή.
✤ Απαγορεύεται η χρήση αποσμητικών ή αρωματικής πούδρας ή μαντηλιού στην υπό θεραπεία περιοχή . Τελευταίες ιατρικές μελέτες επιτρέπουν τη χρήση αποσμητικών, αλλά καλό είναι πριν χρησιμοποιήσει κανείς οτιδήποτε στην Ακτινοβολούμενη περιοχή, να ρωτήσει πρώτα τον θεράποντα ιατρό.
✤ Καλό είναι να αποφεύγεται στηθόδεσμος από συνθετική ύλη και να προτιμάται στηθόδεσμος από φυσικές ίνες (βαμβάκι). Στο σπίτι, αν υπάρχει δυνατότητα, η ασθενής να μην φοράει στηθόδεσμο ώστε ο μαστός της να αερίζεται επαρκώς.
Μερικές φορές, όταν η αντίδραση είναι σοβαρή, ο ιατρός μπορεί να αποφασίσει τη διακοπή της αγωγής μέχρις ότου αποκατασταθεί η ανωμαλία. Αυτό είναι καλύτερο από τη συνέχιση της αγωγής ενώ έχει δημιουργηθεί σοβαρή αντίδραση, γιατί μπορεί έτσι να προκαλέσει περισσότερο κακό, παρά καλό.
Τις απορίες τους οι ασθενείς θα πρέπει να θέτουν υπόψη του θεράποντος ιατρού και όχι σε άλλες ασθενείς ή φίλες, ή ακόμη και σε άλλους ιατρούς, καθότι μόνο ο θεράπων ιατρός μπορεί να δώσει τις κατάλληλες πληροφορίες.
Η ασθενής µπορεί να εργάζεται, αλλά δεν θα πρέπει να κουράζεται ή να ταλαιπωρεί το χειρουργημένο χέρι της, γιατί αλλοιώς θα πρηστεί (λεμφοίδημα).
Όσον αφορά την διατροφή δεν υπάρχει ιδιαίτερος περιορισμός.
Η σύγχρονη τεχνολογία ελαχιστοποιεί τις πιθανότητες σοβαρών επιπλοκών χωρίς να είναι ικανή να τις μηδενίσει. Οι επιπτώσεις αφορούν στην καρδιά και στον πνεύμονα που είναι ακριβώς κάτω από τον µαστό. Οι σύγχρονες τεχνικές επιτρέπουν στον ιατρό να ακτινοβολήσει µε ακρίβεια χιλιοστού τον µαστό και να προστατεύσει παράλληλα τα όργανα που βρίσκονται από κάτω από αυτόν. Η πιθανότητα για κάποια βλάβη, πάντως, είναι μικρότερη από 2-3%.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η αρχική σωστή σταδιοποίηση της νόσου, η συμβουλευτική επίσκεψη της ασθενούς σε Ακτινοθεραπευτή Ογκολόγο προ της έναρξης οπουδήποτε θεραπευτικού χειρισμού και η συνεργασία Ακτινοθεραπευτή Ογκολόγου, Χειρουργού Μαστολόγου Ογκολόγου για την από κοινού απόφαση για τη κατάλληλη εξατομικευμένη θεραπεία, κρίνονται απαραίτητα.

Βασίλειος Μπαρμπούνης
Παθολόγος Ογκολόγος
Διευθυντής Ογκολογικής Kλινικής
Nοσοκομείου ΙΑΣΩ
Ταμίας της Ελληνικής Εταιρείας Μαστολογίας
Εmail: vasbarb@gmail.com

Στη σημερινή εποχή οι δυνατότητες που έχουν οι ασθενείς είναι πολύ περισσότερες από εκείνες που είχαν πριν από λίγα χρόνια . Τεράστιες πρόοδοι έχουν γίνει σε όλους τους τομείς της θεραπείας των ασθενών,για όλα τα στάδια και για όλους τους ιστολογικούς τύπους.

Βέβαια,ή εξέλιξη δεν είναι ίδια για όλους τους τομείς αλλά το σημαντικό είναι ότι συνεχίζεται χωρίς καμία διακοπή αδιαλείπτως.
Οι γυναίκες οι οποίες έχουν ορμονοευαίσθητο καρκίνο, μπορούν να λάβουν ορμονική θεραπεία είτε μετά το χειρουργείο είτε μετά το χειρουργείο και την χημειοθεραπεία τους. Ολοένα περισσότερες γυναίκες, πλέον, αποφεύγουν την χημειοθεραπεία, είτε γιατί η νόσος τους αναγνωρίζεται σε πρωιμότερα στάδια, είτε γιατί η μοριακή τους υπογραφή συνηγορεί υπέρ της ορμονοθεραπείας .

Όταν η νόσος γίνει μεταστατική, οι δυνατότητες που υπάρχουν για αυτές τις ασθενείς, είναι ο συνδυασμός ορμονοθεραπείας με παράγοντες που αποκαλούνται αναστολείς CDK4/6.Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα,καλύτερη ανταπόκριση,ισοδύναμη με την χημειοθεραπεία,αλλά με πολύ λιγότερες παρενέργειες. Πρόσφατα έχει βρεθεί ότι για ορισμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου, μπορεί να συνδυαστεί η ορμονοθεραπεία και οι αναστολείς CDK4/6 ως επικουρική θεραπεία .Τα πολύ καλά τους αποτελέσματα έχουν αποδειχθεί με 2 τουλάχιστον κλινικές μελέτες.
Η πρόοδος στην κλασική χημειοθεραπεία δεν είναι αντίστοιχη με εκείνη στους άλλους τομείς απλούστατα διότι οι άλλοι τομείς έχουν δείξει την αποτελεσματικότητα τους με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Εκτός όμως από αυτές τις θεραπείες, υπάρχουν τα συζευγμένα μονοκλωνικά αντισώματα,τα οποία είναι αντισώματα εναντίον ειδικού υποδοχέα και τα οποία στο άκρο τους φέρουν ένα ισχυρό κυτταροστατικό φάρμακο ή μια ισχυρή τοξίνη .Τα αποτελέσματα αυτών των φαρμάκων,έχουν δείξει πραγματικά ότι δεν υπάρχουν δύσκολες μορφές καρκίνου του μαστού και η κοινότητα ευελπιστεί,ότι σε λίγο θα έχουν αντικαταστήσει την κοινή χημειοθεραπεία .Ένας άλλος θεραπευτικός τομέας παρουσιάζει εξαιρετική άνοδο και αυτός είναι η ανοσοθεραπεία Eιδικά όμως για τον καρκίνο του μαστού, η ανοσοθεραπεία δεν έχει τα ίδια αποτελέσματα με εκείνα που παρουσιάζει σε άλλους κακοήθεις όγκους, όμως ήδη η ανοσοθεραπεία χρησιμοποιείται ως προεγχειρητική θεραπεία σε ασθενείς οι οποίοι έχουνε τριπλά αρνητικό όπως λέγεται καρκίνο. Ένα άλλο φάρμακο,είναι τα μικρά έξυπνα μόρια,τα οποία επιτίθενται εναντίον ενδοκυττάριων ή εξωκυττάριων υποδοχέων και προσφέρουν πολύ καλές ανταποκρίσεις σε περιπτώσεις που μέχρι τώρα θεωρούνταν πολύ δύσκολες.

Πρέπει να τονισθεί,ότι εκτός από τα φάρμακα, έχουν αλλάξει και οι στρατηγικές μας εναντίον αυτής της ασθένειας, έτσι τώρα πια ολοένα περισσότεροι ασθενείς παίρνουν τη θεραπεία τους πριν από το χειρουργείο και ανάλογα με τα ευρήματα της ιστολογικής εξέτασης,είναι δυνατόν να σταματήσουν εκεί τη θεραπεία τους ή να τη συνεχίσουν με ειδικά και συγκεκριμένα φάρμακα .Έτσι λοιπόν η προεγχειρητική θεραπεία,κερδίζει ολοένα έδαφος, γιατί έχει πολλά προτερήματα έναντι της επικουρικής μετεγχειρητικής θεραπείας.

Όσον αφορά τους ασθενείς που λαμβάνουν κλασσική χημειοθεραπεία,υπάρχουν πλέον πολλά ανακουφιστικά φάρμακα για τις ανεπιθύμητες ενέργειες της.Τώρα πια και η αλωπεκία είναι πολύ λιγότερη και η ναυτία και ο έμετος έχουν σχεδόν εξαφανιστεί και δεν αποτελούν πρόβλημα ενώ η λευκοπενία και η πτώση του αιματοκρίτη αντιμετωπίζονται επιτυχώς με τους κατάλληλους παράγοντες .Το μήνυμα λοιπόν είναι,ότι υπάρχουν πολλές επιλογές θεραπείας για όλα τα στάδια της νόσου πιο ευγενικές με τον ασθενή και πιο αποτελεσματικές με τον καρκίνο.

Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα
Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών
Χειρουργός–Γυναικολόγος, Μαστολόγος-Ογκολόγος
Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μαστολογίας
Εθνικός Εκπρόσωπος στην Ε.Ε. για τον καρκίνο του
μαστού και τα Κέντρα μαστού
Δ/ντης Ελληνικής Σχολής Μαστολογίας
Εmail: lydiamouzaka@yahoo.gr

O καρκίνος του μαστού κατέχει διεθνώς την 1η θέση κακοήθειας και τη 2η θέση θνησιμότητας από καρκίνο του μαστού στη γυναίκα .
Οι επιδημιολογικοί παράγοντες που επιδρούν στην ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού είναι: Φυλετικοί, γενετικοί, ορμονικοί, κληρονομικοί, περιβαλλοντικοί, μια προηγηθείσα βιοψία και ψυχολογικοί. Οι παράγοντες αυτοί έχουν αναφερθεί στο άλλο άρθρο μου «Πρόληψη και ενημέρωση για τον καρκίνο του μαστού».

Η θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού αφορά την:
α) Χειρουργική β) Ακτινοθεραπεία γ) Χημειοθεραπεία και Ορμονοθεραπεία.
Η χειρουργική αντιμετώπιση αφορά την
α) Ριζική χειρουργική που περιλαμβάνει την:
✤ Τροποποιημένη ριζική μαστεκτομή όπου μαζί με τον μαζικό αδένα αφαιρούνται και οι μασχαλιαίοι λεμφαδένες, και
✤ Απλή μαστεκτομή όπου αφαιρείται ο μαστός και ο λεμφαδένας φρουρός.

β) Την συντηρητική χειρουργική αντιμετώπιση με:
✤ τμηματεκτομή,
✤ ογκεκτομή,
✤ ογκοπλαστική,
✤ λεμφαδένα φρουρό και +/- λεμφαδενικό καθαρισμό.

Η επιλογή της χειρουργικής επέμβασης στον καρκίνο του μαστού «Δεν είναι ONE SIZE επέμβαση» και πρέπει να είναι απόλυτα εξατομικευμένη στην κάθε ασθενή και οπωσδήποτε θα πρέπει να έχει Ογκολογικό και Αισθητικό αποτέλεσμα. Η επιλογή του είδους της χειρουργικής επέμβασης για να μπορεί να είναι ογκολογικά αποδεκτή, θα πρέπει να μην αυξάνει το ποσοστό της τοπικής υποτροπής στη 10ετία, με τη χειρουργική επέμβαση που θα διαλέξουμε, πάνω από 1%.
Από την άλλη να ξεκαθαρίσουμε ότι η ανάπτυξη απομακρυσμένων μεταστάσεων είναι ανεξάρτητη της τοπικής υποτροπής.

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ
Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις τις οποίες εκτιμούμε για να κάνουμε συντηρητική χειρουργική επέμβαση. Αυτές είναι:
✤ γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας
✤ όγκοι μικρού μεγέθους <2 εκ. έως και 3 εκ.
✤ σχέση μεγέθους όγκου με μέγεθος μαστού.
Δεν μπορούμε να κάνουμε συντηρητική επέμβαση σε ένα πολύ μικρό μαστό, εάν έχει ένα ογκίδιο 2,5- 3εκ., εάν όμως ο μαστός είναι μεγάλος έχουμε τη δυνατότητα να το κάνουμε.
Σε μονοεστιακούς όγκους ή το πολύ διπλοεστιακούς, αλλά που είναι στο ίδιο τεταρτημόριο, μπορεί να γίνει συντηρητική επέμβαση, αλλά χρειάζεται η αντιμετώπιση να γίνει από έμπειρο μαστολόγο για να μην υπάρχει παραμόρφωση του μαστού. Τέλος η επιθυμία της ασθενούς και ο βαθμός συμμόρφωσης ασθενούς προς τη συντηρητική θεραπεία είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες.
Για να εκφράσει η ασθενής την επιθυμία της θα πρέπει να της εξηγηθεί με κάθε λεπτομέρεια το τι έχει,  σε τι είδους επέμβαση συστήνεται να υποβληθεί και να συμμετέχει η ίδια στη λήψη της απόφασης.  Τέλος θα πρέπει να υπάρχει η γραπτή συγκατάθεση της ασθενούς πριν το χειρουργείο.

ΑΠΟΛΥΤΕΣ ΑΝΤΕΝΔΕΙΞΕΙΣ
Υπάρχουν και οι απόλυτες αντενδείξεις για να μην γίνει μία συντηρητική χειρουργική επέμβαση και αυτές είναι: 
✤ η πολυκεντρικότητα του όγκου,
✤ οι μεγάλοι όγκοι,
✤ η τοπική εκτεταμένη κακοήθεια,
✤ ο φλεγμονώδης καρκίνος,
✤ οι διάχυτες συρρέουσες μικροαποτιτανώσεις,
✤ η εγκυμοσύνη  1ου και 2ου τριμήνου,
✤ η γονιδιακή επιβάρυνση της γυναίκας,
✤ η προηγηθείσα ακτινοβολία του θωρακικού τοιχώματος και
✤ η νόσος του κολλαγόνου.

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΕΝΔΕΙΞΕΙΣ
Στις σχετικές αντενδείξεις συμπεριλαμβάνονται:
✤ οι νέες γυναίκες,
✤ ο λοβιακός διηθητικός καρκίνος και
✤ ο λοβιακός μη διηθητικός καρκίνος μαστού, επειδή και οι δύο μπορεί να έχουν πολυεστιακή ανάπτυξη,
✤ το βεβαρημένο κληρονομικό ιστορικό και
✤ η νόσος του Paget.

ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
Ειδικές καταστάσεις που θέλουν σκέψη είναι:
✤ το μη διηθητικό πορογενές καρκίνωμα του μαστού με διάχυτες μικροαποτιτανώσεις και
✤ οι διπλοεστικοί όγκοι στο ίδιο τεταρτημόριο.

ΟΓΚΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ
Είναι ο συνδυασμός του καλού αισθητικού αποτελέσματος με τη βέλτιστη ογκολογική εξαίρεση της βλάβης και  σχετίζεται με τη βελτίωση των χειρουργικών δυνατοτήτων για να αποφεύγεται η μαστεκτομή και να επιτυγχάνεται η διατήρηση του μαστού των γυναικών.
Για να μπορέσουμε να κάνουμε συντηρητική χειρουργική επέμβαση στοχεύουμε να έχουμε παρασκεύασμα με τα περιφερειακά όρια του όγκου ελεύθερα νόσου. Κύριες αιτίες για τη μη σωστή εκτίμηση των εγχειρητικών ορίων είναι:
✤ ακατάλληλη εξαίρεση του μαζικού ιστού και
✤ διακοπτόμενη επέκταση των καρκινικών κυττάρων από τον πρωτοπαθή όγκο.

Αντιγόνη Σουρλά
Παθολογοανατόμος
Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παθολογοανατομικό Εργαστήριο Ιατρικής Σχολής, ΕΚΠΑ
Επιστημονικός Συνεργάτης, Παθολογοανατομικό Εργαστήριο Ομίλου Βιοιατρικής, Νοσοκομείου ΡΕΑ
Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου Ελληνικής Μαστολογικής Εταιρείας
Εmail: asourla@hotmail.com

O καρκίνος του μαστού αντιπροσωπεύει την πρώτη αιτία θανάτου στις γυναίκες ηλικίας 35 έως 59 ετών και ευθύνεται για το 26,5% του συνόλου των νέων διαγνώσεων καρκίνου στις γυναίκες στις χώρες της Ε.Ε. και για 17,5% των θανάτων.
Στην Ελλάδα καταγράφονται γύρω στις 7.500 νέες περιπτώσεις κάθε χρόνο ενώ υπολογίζεται πως 1 στις 8 γυναίκες ότι θα εμφανίσει καρκίνο μαστού κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής της.

Ο προληπτικός έλεγχος των μαστών είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της έγκαιρης διάγνωσης και συνίσταται σε:
✤ Κλινική εξέταση των μαστών από ιατρό Ειδικό Μαστολόγο,
✤ Μαστογραφία ψηφιακή ή με τομοσύνθεση (τρισδιάστατη απεικόνιση),
Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Εταιρείας για τον Καρκίνο του μαστού, ο προληπτικός ετήσιος έλεγχος με μαστογραφία αφορά σε: α. Γυναίκες >40 ετών και υποχρεωτικά γυναίκες 45-54 ετών και β. Γυναίκες >55 ετών κάθε ένα ή δύο χρόνια.
Γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του μαστού, όπως π.χ. γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού σε συγγενή πρώτου βαθμού, (20-25% κίνδυνο κατά τη διάρκεια της ζωής τους) ο ετήσιος έλεγχος με μαστογραφία πρέπει να ξεκινά από την ηλικία των 30 ετών.

✤ Υπερηχογράφημα μαστών, και
✤ Μαγνητική μαστογραφία (MRI) για την λεπτομερέστερη εκτίμηση ύποπτων αλλοιώσεων.
✤ Κυτταρολογική εξέταση
Η λήψη του υλικού για Κυτταρολογική εξέταση κάθε ύποπτης αλλοίωσης μπορεί να γίνει με λεπτή βελόνα που προσαρμόζεται σε σύριγγα και αναρροφά κύτταρα τα οποία στη συνέχεια εξετάζονται στο μικροσκόπιο από Κυτταρολόγο.
✤ Ιστολογική εξέταση
Είναι η πιο σημαντική εξέταση με την οποία τίθεται η διάγνωση των όγκων του μαστού.

Η λήψη του υλικού για την εξέταση κάθε ύποπτης αλλοίωσης μπορεί να γίνει με:
✤ Με χοντρή βελόνα όπου αφαιρείται μικρό τμήμα του όγκου (core biopsy, μέθοδος εκλογής) με τοπική αναισθησία.
✤ Με Στερεοτακτική βιοψία. Γίνεται με ειδικό μηχάνημα, ιδίως όταν η βλάβη του μαστού δεν είναι ψηλαφητή και ως εξέταση προσφέρει μεγαλύτερη ποσότητα ιστού.
✤ Ανοιχτή χειρουργική βιοψία (με χειρουργική εξαίρεση).
Με την διάγνωση του καρκίνου του μαστού ακολουθεί η διαδικασία της Σταδιοποίησης της νόσου με μία σειρά εξετάσεων (αξονική τομογραφία, σπινθηρογράφημα, Τομογραφία Εκπομπής Ποζιτρονίων – PET), προκειμένου να προσδιοριστεί το Στάδιο της νόσου, όπου αποκλείεται ή επιβεβαιώνεται η παρουσία μεταστάσεων.
Κεντρικός άξονας της θεραπείας είναι η χειρουργική εξαίρεση του καρκινώματος κατά τη διάρκεια της οποίας διερευνάται και η τυχόν παρουσία μεταστάσεων στους λεμφαδένες της μασχάλης (με βιοψία και ιστολογική εξέταση των λεμφαδένων) η οποία θα καθορίσει και το είδος της επέμβασης.
Επίσης, η εξέταση του υλικού της βιοψίας παρέχει πολύτιμες και απαραίτητες πληροφορίες για τον τύπο και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καρκινώματος με την εφαρμογή προηγμένων τεχνικών μοριακής βιολογίας και γενετικής ανάλυσης.

Οι σημαντικότεροι βιολογικοί δείκτες που προσδιορίζονται σε ιστολογικό υλικό και καθορίζουν την ανταπόκριση σε στοχευμένες θεραπείες και σχετίζονται με την επιβίωση περιλαμβάνουν τον προσδιορισμό:
✤ των υποδοχέων οιστρογόνων και προγεστερόνης ώστε να προβλεφθεί η ανταπόκρισή τους σε ορμονική θεραπεία,
✤ βιοδεικτών όπως Her-2, PDL-1
✤ ανάλυση γονιδίων –γονιδιακή υπογραφή του όγκου.
Ο ιστολογικός τύπος του καρκινώματος, το στάδιο της νόσου και τα αποτελέσματα των βιοδεικτών αποτελούν τη βάση για την επιλογή της εξατομικευμένης θεραπείας δηλαδή της ενδεδειγμένης και αποτελεσματικής θεραπείας και με τις λιγότερες παρενέργειες για την κάθε ασθενή.
Η διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού προϋποθέτει τη συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτων όπως Χειρουργών-Μαστολόγων, Παθολόγων -Ογκολόγων, Ακτινοθεραπευτών-Ογκολόγων, Παθολογοανατόμων, Μοριακών Βιολόγων, αλλά και Ψυχολόγων-Ψυχοθεραπευτών που θα στηρίξουν την κάθε γυναίκα αλλά και τα άτομα του περιβάλλοντός της σε μία δύσκολη δοκιμασία με ένα μοναδικό στόχο: την έγκαιρη διάγνωση και την ίαση.

Αντιγόνη Πουλτσίδη, Επίκουρη καθηγήτρια Χειρουργικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χειρουργός μαστού, Γενική Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Μαστολογίας

Η μασταλγία δηλαδή πόνος στον μαστό ή μαστοδυνία, όπως ονομάζεται όταν το άλγος είναι πάρα πολύ έντονο, αποτελεί μία πολύ συχνή αιτία προσέλευσης γυναικών προς εξέταση σε ειδικό ιατρό.

Η μασταλγία μπορεί να είναι κυκλικού τύπου ή μη κυκλικού τύπου ή να σχετίζεται με αίτια εκτός του μαζικού αδένα, που δημιουργούν αντανάκλαση του άλγους στην περιοχή του μαστού. Τα αίτια αυτά κατά κύριο λόγο έχουν σχέση με το μυοσκελετικό σύστημα της περιοχής, του θωρακικού κλωβού ή του αυχένα, ή/και την σύστοιχη άρθρωση του ώμου.

Η κυκλικού τύπου μασταλγία ακολουθεί τις μεταβολές του καταμήνιου κύκλου, με εμφάνιση του άλγους και του «πρηξίματος» των μαστών πριν από την έμμηνο ρύση. Δεν είναι ανησυχητική διότι τα αίτια της, κατά κύριο λόγο, είναι φυσιολογικά, ορμονικού τύπου. Λήψη αντισυλληπτικών ή άλλων σκευασμάτων που επηρεάζουν τον ορμονικό άξονα μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση. Για την αντιμετώπισή της προτείνονται γενικά μέτρα, όπως υποστηρικτός στηθόδεσμος, δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά και σε αλάτι και μείωση της κατανάλωσης καφεΐνης.

Η μη κυκλικού τύπου μασταλγία συνήθως είναι συνεχής, εμφανίζεται ξαφνικά και δεν έχει σχέση με τον καταμήνιο κύκλο και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ετερόπλευρη ή εστιακή.
Τα αίτια της μη κυκλικής μασταλγίας μπορεί να είναι καλοήθεις παθήσεις του μαστού (μαστοί με «ινοκυστική μαστοπάθεια» ή αλλιώς οι πυκνοί μαστοί, με ινοαδενώματα ή/και κύστεις που δημιουργούν σημεία ευαισθησίας στον αδένα), λήψη αντικαταθλιπτικών ή αντιψυχωσικών σκευασμάτων, ή κάποια προηγηθείσα χειρουργική επέμβαση στον μαστό. Σπάνια η αιτία μπορεί να είναι κακοήθεια του μαστού, σε πολύ μικρό ποσοστό βέβαια (<10%), αλλά και πολλές φορές μπορεί να μην βρεθεί κανένα αίτιο.

Ωστόσο δύο είναι τα σημεία που θα πρέπει να τονιστούν σε σχέση με την μη κυκλική μασταλγία: Αυτού του τύπου η μασταλγία μπορεί να ταυτιστεί από μη ειδικούς ιατρούς, εσφαλμένα, με μαστίτιδα (φλεγμονή του μαστού) και να χορηγηθεί για την αντιμετώπισή της αντιβίωση. Η μαστίτιδα όμως έχει συγκεκριμένη κλινική εκδήλωση και με συνοδό εμφανή ερυθρότητα, διάχυτα ή εστιακά. Χωρίς αυτά τα σημεία η αντιβίωση δεν έχει ρόλο στην αντιμετώπιση της μασταλγίας.

Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν είναι η ένταση του άλγους που δημιουργεί πρόβλημα, όσο η έντονη ανησυχία και αγωνία της γυναίκας ότι μπορεί το «σύμπτωμα» αυτό να συνδέεται με εμφάνιση κακοήθειας στους μαστούς της. Πρέπει να τονιστεί στην «ασθενή» ότι η πιθανότητα αυτή είναι μικρή (<10%). Για να εφησυχάσει πλήρως η ασθενής, για να διερευνηθεί το αίτιο, αλλά και για να αποκλειστεί πλήρως μια τέτοια πιθανότητα είναι ιδιαίτερα σημαντικό η γυναίκα να υποβληθεί σε πλήρη μαστολογικό έλεγχο με κλινική εξέταση, μαστογραφία και δη τομοσύνθεση, υπερηχογράφημα μαστών ή/και μαγνητική μαστογραφία με σκιαγραφικό. Σύντομη επανεκτίμηση μπορεί να χρειαστεί εάν κριθεί απαραίτητο.

Για την αντιμετώπισή της δεν υπάρχει ειδική λύση. Όπως τονίστηκε, βέβαια, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο αποκλεισμός συγκεκριμένου αιτίου. Για την ανακούφιση του άλγους μπορεί να χρησιμοποιηθούν περιστασιακά παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη σκευάσματα, αλλά δεν συνιστάται η χρόνια χρήση τους. Επίσης έχει προταθεί η χορήγηση του ελαίου του νυχτολούλουδου (evening primrose oil), σε μεγάλες δόσεις και για διάστημα πάνω από 3-4 μήνες, με αμφίβολα αποτελέσματα.

Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα
Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών
Χειρουργός–Γυναικολόγος, Μαστολόγος-Ογκολόγος
Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μαστολογίας
Εθνικός Εκπρόσωπος στην Ε.Ε. για τον καρκίνο του
μαστού και τα Κέντρα μαστού
Δ/ντης Ελληνικής Σχολής Μαστολογίας
Εmail: lydiamouzaka@yahoo.gr

Μέριμνα της Κοινωνίας αλλά και των Φορέων Υγείας (τόσο σε Κρατικό όσο και σε Ιδιωτικό επίπεδο), θα πρέπει να είναι και η ευαισθητοποίηση του κοινού με τη συνεχή ενημέρωση για πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση των νεοπλασιών γενικότερα, αλλά και του καρκίνου του μαστού ειδικότερα.
Είναι μείζονος σημασίας και ιδιαίτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος η καθιέρωση μιας τέτοιας πραγματικότητας, διότι είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορούμε να έχουμε μείωση της εμφάνισης και ανάπτυξης του καρκίνου του μαστού, αλλά και βέβαιη μείωση της θνησιμότητας του εάν το κοινό ενημερωθεί και ευαισθητοποιηθεί στο θέμα αυτό. Γίνεται αντιληπτό, ότι είναι πολύ σημαντικό να γίνει ενημέρωση για πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση στον πληθυσμό, και στα δυο φύλα, σε γυναίκες και άνδρες δηλαδή, αφού και οι άνδρες νοσούν από καρκίνο του μαστού.
Η Ελληνική Εταιρεία Μαστολογίας (ΕΕΜ), της οποίας έχω την τιμή και τη χαρά να είμαι η Πρόεδρος της, επί 29 συναπτά έτη συμβάλει στην οργάνωση και πραγματοποίηση Ενημερωτικών Ημερίδων για το κοινό, για την πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού.

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, ΠΡΟΛΗΨΗ
Στην περίπτωση του καρκίνου του μαστού, σε σχέση με την ανάπτυξη του, υπάρχουν δύο τρόποι πρόληψης: α) Η πρωτογενής  πρόληψη και  β) Η δευτερογενής πρόληψη.
α) Πρωτογενής  Πρόληψη
Η πρωτογενής  πρόληψη στηρίζεται σε μέτρα τα οποία μπορούμε να λάβουμε για να προστατεύσουμε τον οργανισμό μας από την ανάπτυξη καρκίνου μαστού  και τέτοια είναι τα μέτρα που σχετίζονται με τη σωστή διατροφή, τη σωματική άσκηση και την ψυχική υγεία. Αντίθετα ευεργετικά οφέλη στην προστασία από τον καρκίνο του μαστού έχουν η κατανάλωση οσπρίων, λαχανικών και φρούτων, η τακτική σωματική άσκηση καθώς και η αποφυγή παρατεταμένης ψυχικής έντασης, που  έχουν αποδειχθεί ότι βοηθούν στην πρωτογενή πρόληψη.
β) Δευτερογενής Πρόληψη
Η δευτερογενής πρόληψη ισοδυναμεί με την έγκαιρη διάγνωση. Σημαντικός παράγοντας όταν αναπτυχθεί καρκίνος του μαστού είναι να διαγνωσθεί όσο το δυνατόν σε μικρότερο μέγεθος ή ακόμη καλύτερα σε μη διηθητική μορφή. Τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ίασης και επιβίωσης, η οποία φτάνει το 98 με 99% στις περιπτώσεις αυτές.

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
Στη διαγνωστική φαρέτρα των παθήσεων του μαστού και του καρκίνου του μαστού έχουμε στη διάθεση μας: α) την λήψη ιστορικού, β) την κλινική εξέταση, γ)  τη μαστογραφία,  δ) το υπερηχογράφημα των μαστών, ε) τη  μαγνητική μαστογραφία, στ) την παρακέντηση και κυτταρολογική εξέταση και ζ) την βιοψία με χοντρή βελόνη και ιστολογική εξέταση.
Ασφαλώς η λήψη του ιστορικού δεν αντιστοιχεί επακριβώς σε διαγνωστική εξέταση, έχει όμως την ικανότητα να μας προσανατολίσει εάν αυτή η γυναίκα κατατάσσεται στην ομάδα του γενικού κινδύνου του πληθυσμού ή στην ομάδα των γυναικών αυξημένου κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου μαστού. Για να γίνει αντιληπτό το τι εννοώ, θα σταχυολογήσω  μερικούς παράγοντες οι οποίοι δείχνουν μία αύξηση της πιθανότητας της ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, όπως είναι η μεγαλύτερη ηλικία, η μικρή ηλικία στην εμφάνισή της πρώτης εμμήνου ρήσεως, η μεγαλύτερη ηλικία στον πρώτο τελειωμένο τοκετό και στην εμμηνόπαυση, η λήψη ορμονών για εξωσωματική γονιμοποίηση, η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση, διαιτητικοί παράγοντες, χρησιμοποίηση χημικών προϊόντων, εξωτερική ακτινοβολία, παρατεταμένη ψυχική ένταση της γυναίκας από διάφορα γεγονότα και ασφαλώς μία προηγηθείσα βιοψία στην οποία έχει διαπιστωθεί ατυπία. Αυτά τα στοιχεία μας κάνουν πιο προσεκτικούς,  διότι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι αυτή η συγκεκριμένη γυναίκα έχει ενδεχομένως μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσει καρκίνο του μαστού.

Στη συνέχεια περνάμε στην κλινική εξέταση, όπου έχουμε την επισκόπηση και την ψηλάφηση των μαστών. Στην επισκόπηση των μαστών, έχουμε τη γυναίκα γυμνή από τη μέση και πάνω και παρατηρούμε την εξωτερική εμφάνιση των μαστών, το δέρμα, τις θηλές,  την άλω και την καμπυλότητα των μαστών.  Οποιαδήποτε ανωμαλία διαπιστωθεί καταγράφεται. Στη συνέχεια περνάμε στην ψηλάφηση των μαστών,  όπου με την εσωτερική επιφάνεια των τεσσάρων δακτύλων μας κάνουμε κυκλικές κινήσεις σε όλα τα τεταρτημόρια του μαστού, στην αρχή με μία μικρή πίεση και στη συνέχεια με μία μεγαλύτερη πίεση, για να δούμε τι γίνεται και στο βάθος του μαστού. Δεν ξεχνάμε να ψηλαφήσουμε τις οπισθοθηλαίες περιοχές και τις μασχαλιαίες όπου είναι οι λεμφαδένες του μαστού.

Σημαντική εξέταση είναι η μαστογραφία με την οποία ελέγχεται μαστογραφικά η εσωτερική κατασκευή του μαστού, η πυκνότητα του και τυχόν ανωμαλίες εάν έχουν αναπτυχθεί εντός αυτού. Είναι η πιο αξιόπιστη εξέταση για την ανακάλυψη των μικροαποτιτανώσεων. Η μαστογραφία έχει αυτή τη στιγμή δύο είδη, την ψηφιακή μαστογραφία και την ψηφιακή τομοσύνθεση στην οποία γίνονται τομές στον μαζικό ιστό και έχουμε πιο αναλυτική εικόνα. Την εξέταση αυτή την προτιμούμε στις περιπτώσεις πυκνών μαστών η άτοκων γυναικών.
Άλλη εξέταση είναι το υπερηχογράφημα των μαστών το οποίο εκτελείται με ειδικού τύπου υπερηχογραφικά μηχανήματα, και  έχει την ικανότητα να διαχωρίσει το κυστικό από το συμπαγές εύρημα και το καλοήθες από το κακόηθες. Συνδυάζεται πάντα με την κλινική εξέταση στις γυναίκες <35 χρόνων και στις γυναίκες >35 χρόνων συνδυάζεται με την κλινική εξέταση και τη μαστογραφία.

Εάν όλες οι προηγούμενες εξετάσεις είναι αρνητικές μπορούμε να σταματήσουμε εδώ την εξέταση των μαστών.  Εάν σε μία από τις τρεις εξετάσεις υπάρχει κάποια διαφοροποίηση ή κάποια υπόνοια,  τότε μπορούμε να συμπληρώσουμε τον έλεγχο μας και με την μαγνητική μαστογραφία η οποία δεν έχει ακτινοβολία και δίνει πληροφορία από τελείως διαφορετική πηγή στην ύπαρξη κακοήθειας.

Εάν έχουμε οποιοδήποτε εύρημα ψηλαφητό μπορούμε να προβούμε σε παρακέντηση του και κυτταρολογική εξέταση. Εάν το εύρημα είναι μόνον ακτινολογικό και δεν ψηλαφάτε, ή βρίσκεται στο βάθος του μαστού, μπορούμε να το εντοπίσουμε με τον υπέρηχο και να προβούμε σε παρακέντηση με χοντρή βελόνη και ιστολογική εξέταση για να μπορέσουμε στη συνέχεια να αντιμετωπίσουμε ανάλογα με τα αποτελέσματα αυτά, τη γυναίκα.
Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ξανά τη σημασία της πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης, η οποία τις περισσότερες φορές ισοδυναμεί με ίαση.

Καλλιρρόη Γούλα, Διευθύντρια & Επιστημονικά Υπεύθυνη Παθολογοανατομικού Εργαστηρίου ΓΝΑ «Αλεξάνδρα»

Τι είναι?
Ο όρος «καρκίνος του μαστού», αναφέρεται σε μια μεγάλη ομάδα κακοήθων επιθηλιακών νεοπλασμάτων που προέρχονται από τα αδενικά στοιχεία (πόροι και λόβια) του μαστού.
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τον πιο συχνό καρκίνο στις γυναίκες (σε ποσοστό 24% όλων των γυναικείων καρκινωμάτων) σε παγκόσμιο επίπεδο έχοντας την υψηλότερη επίπτωση στη Βόρεια Αμερική, στην Αυστραλία/Νέα Ζηλανδία και στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη.
Στην πλειοψηφία τους τα καρκινώματα του μαστού (90%) συμβαίνουν στο εξωτερικό άνω τεταρτημόριο δηλαδή αυτό που βρίσκεται πιο κοντά στην μασχαλιαία κοιλότητα.
Τύποι
Ο πιο συχνός τύπος καρκινώματος του μαστού σύμφωνα και με την τελευταία ταξινόμηση της WHO (5th Edition) είναι: το Διηθητικό καρκίνωμα μαστού που αποτελεί μια μεγάλη ομάδα κακοήθων νεοπλασμάτων τα οποία ταξινομούνται με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Από αυτή την ομάδα τα πιο συχνά κακοήθη νεοπλάσματα είναι:
✤ το Διηθητικό (πορογενές) καρκίνωμα μαστού μη ειδικού τύπου(NST), σε ποσοστό 80%
✤ το Λοβιακό καρκίνωμα μαστού, σε ποσοστό 5-15%

Συμπτώματα
Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα του καρκίνου του μαστού είναι τα εξής:
✤ Ένας αισθητός όγκος στον μαστό ή τη μασχάλη, εξόγκωμα σαν μικρό μπιζέλι.
✤ Πρήξιμο και διόγκωση του μαστού.
✤ Αλλαγή στο περίγραμμα, σχήμα και στην υφή του μαστού.
✤ Διαυγές ή κόκκινο έκκριμα από τη θηλή.
✤ Ερυθρότητα στον μαστό ή γύρω από την περιοχή της θηλής.
✤ Ψηλαφητό εξόγκωμα κάτω από το δέρμα.
Παράγοντες κινδύνου
Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου είναι:
✤ Ηλικία: αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου. Οι περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζονται μετά την ηλικία των 50.
✤ Προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του μαστού.
✤ Προηγούμενο ιστορικό ορισμένων παθήσεων του μαστού: η Άτυπη υπερπλασία και το μη-διηθητικό πορογενές καρκίνωμα (DCIS)
✤ Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού.
✤ Γονιδιακές μεταλλάξεις: γυναίκες που έχουν ορισμένες
μεταλλάξεις στα BRCA1 και BRCA2 γονίδια.
✤ Αυξημένη πυκνότητα των μαστών.
✤ Πρώτη περίοδος σε μικρή ηλικία.
✤ Καθυστερημένη εμμηνόπαυση.
✤ Τοκετός πρώτου παιδιού σε μεγάλη ηλικία ή ατεκνία.
✤ Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση.
✤ Ακτινοβολίες στον μαστό ή στον θώρακα.
✤ Παχυσαρκία.
✤ Κατανάλωση αλκοόλ.
Η ύπαρξη των παραπάνω παραγόντων δεν σημαίνει απαραίτητα και την εμφάνιση καρκίνου του μαστού.
Ο μοναδικός δρόμος για την έγκαιρη διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία είναι η τακτική προληπτική εξέταση των μαστών.