Έχουμε εισέλθει πια στην καρδιά του χειμώνα και πολύς κόσμος ανησυχεί μήπως αρρωστήσει. Για μια ακόμη χρονιά φέτος, υπό τη σκιά του COVID-19, ο φόβος είναι αισθητά μεγαλύτερος. Με ποιες τροφές και με ποια συμπληρώματα θα μπορέσετε να θωρακιστείτε στις –πολλαπλές- χειμερινές επιθέσεις, ιώσεων και μεταλλάξεων;
Κοινά συμπτώματα, όπως βήχας, πονόλαιμος, ρινική καταρροή και πυρετός, συνήθως υποδηλώνουν κοινό κρυολόγημα, μία από τις συχνότερες ασθένειες παγκοσμίως. Ο όρος “κοινό κρυολόγημα” είναι γενικός και αναφέρεται σε ήπιες ασθένειες του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος που προκαλούνται από πολυάριθμους ιούς. Ως εκ τούτου, οποιοσδήποτε ιός μπορεί να προκαλέσει ήπια συμπτώματα στο ανώτερο αναπνευστικό κατατάσσεται στο κοινό κρυολόγημα.
Με βάση τις έρευνες, η διατήρηση ενός υγιούς ανοσοποιητικού συστήματος μειώνει πρώτον τις πιθανότητες εμφάνισης, δεύτερον τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και τρίτον τη διάρκεια του κοινού κρυολογήματος. Παρόλο που οι μηχανισμοί ενίσχυσης του ανοσοποιητικού συστήματος είναι περίπλοκοι, φαίνεται ότι ο τρόπος ζωής παίζει καθοριστικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού. Έχει αποδειχθεί ότι μία ισορροπημένη και πλήρης σε θρεπτικά συστατικά διατροφή σε συνδυασμό με άσκηση ασκεί προστατευτική δράση ενάντια στις λοιμώξεις, ενώ ο καθιστικός τρόπος ζωής, το έντονο στρες, το αλκοόλ, η αϋπνία και μία διατροφή πλούσια σε λιπαρά αποδυναμώνουν την άμυνα του οργανισμού.
Τα συστατικά που βοηθούν
Η θετική επίδραση της υγιεινής διατροφής στο κοινό κρυολόγημα είναι δεδομένη. Ποια όμως θρεπτικά συστατικά βοηθούν αποδεδειγμένα έναντι των λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού και πώς μπορεί κάποιος να ενισχύσει αποτελεσματικά τον οργανισμό του;
Επιστημονικές αποδείξεις έναντι του κοινού κρυολογήματος έχουμε για τον ψευδάργυρο, τη βιταμίνη D, τη βιταμίνη C, τα προβιοτικά και την εχινάκεια. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια Τροφίμων (EFSA) έχει εγκρίνει την τεκμηρίωση ισχυρισμών υγείας που σχετίζονται με τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τη γενικότερη άμυνα του οργανισμού για τα παραπάνω θρεπτικά συστατικά. Πιο συγκεκριμένα:
✤ Ο ψευδάργυρος φαίνεται ότι μειώνει τη διάρκεια του κοινού κρυολογήματος κατά 33% και γι΄ αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό οι ασθενείς να λάβουν συμπλήρωμα ψευδαργύρου τις πρώτες 24 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων.
✤ Η λήψη συμπληρώματος βιταμίνης D μεταξύ 400-2000 IU ημερησίως βοηθά στην πρόληψη των λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, ενώ μία ημερήσια δόση της τάξης των 4000 IU βοηθά την άμυνα του οργανισμού σε περιόδους έντονης πνευματικής λειτουργίας, όπως για παράδειγμα σε περίοδο εξετάσεων. Να σημειώσουμε ότι σε ασθενείς με έλλειψη βιταμίνης D είναι σημαντικό να ξεκινήσει η λήψη συμπληρώματος από το φθινόπωρο προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα επαρκές επίπεδο για τον χειμώνα.
✤ Όσον αφορά τη βιταμίνη C, η λήψη συμπληρώματος 1-2 γρ. ημερησίως επιδρά στη μείωση της διάρκειας και της σοβαρότητας των συμπτωμάτων του κρυολογήματος. Η λήψη συμπληρώματος είναι σημαντική κυρίως για όσους παρουσιάζουν συχνές λοιμώξεις στο ανώτερο αναπνευστικό και σε αθλητές με έντονη σωματική δραστηριότητα.
✤ Τα συμπληρώματα προβιοτικών φαίνεται ότι μειώνουν τόσο την πιθανότητα εμφάνισης όσο και τη διάρκεια νόσησης από ιούς του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος.
✤ Τέλος, η προφυλακτική θεραπεία με εκχυλίσματα εχινάκειας (2400 mg/ημέρα για πρόληψη και 4000 mg/ημέρα κατά τα οξέα στάδια του κρυολογήματος) παρουσιάζει ευεργετική δράση στην πρόληψη ή τη θεραπεία του κοινού κρυολογήματος.
Είναι σημαντικό ωστόσο να θυμόμαστε ότι η υπερβολική δόση βιταμινών μπορεί να έχει τελικά αρνητική επίδραση, καθώς αναστέλλει τις οξειδωτικές διεργασίες που απαιτούνται για την άμυνα ενάντια σε ιούς και βακτήρια. Οφείλουμε να τονίσουμε ότι η δοσολογία και η συχνότητα λήψης του συμπληρώματος εξατομικεύεται ανά περίπτωση, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού ή του διαιτολόγου.
Συμβουλές για να θωρακίσετε τον οργανισμό σας
✤ Διατηρήστε ένα υγιές σωματικό βάρος. Όσοι πάσχουν από παχυσαρκία φαίνεται ότι είναι πιο επιρρεπείς στις λοιμώξεις.
✤ Εμπλουτίστε τη διατροφή σας με περισσότερα φρούτα και λαχανικά. Πέντε μερίδες φρούτων και λαχανικών την ημέρα δρουν προστατευτικά.
✤ Έχετε τακτικά γεύματα. Φροντίστε να καταναλώνετε 3 κύρια γεύματα (πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό) και 2 ενδιάμεσα σνακ. Με αυτόν τον τρόπο θα εξασφαλίσετε μία πλήρη διατροφή.
✤ Πίνετε άφθονα υγρά και νερό. Η ενυδάτωση είναι σημαντική για ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα.
✤ Ξεκουραστείτε και κοιμηθείτε επαρκώς. Η ποιότητα του ύπνου επιδρά στην ξεκούραση του οργανισμού, η οποία είναι απαραίτητη για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού.
✤ Περιορίστε το άγχος. Ένα από τα πιο αποτελεσματικά αγχολυτικά είναι η σωματική δραστηριότητα. Επιλέξτε την άσκηση που σας ταιριάζει και τα οφέλη που έχετε να αποκομίσετε είναι πολλαπλά.
Η λήψη υδατανθράκων πριν, κατά τη διάρκεια αλλά και μετά από έντονη άσκηση είναι γνωστό ότι βελτιώνει την επίδοση και την αποκατάσταση, ιδιαίτερα σε αθλήματα αντοχής και σε διαλειμματικά ομαδικά αθλήματα, όπως το ποδόσφαιρο.
Τι θέση έχει στη διατροφή των αθλητών το μέλι;
Η Αμερικανική Αθλητιατρική Εταιρεία (American College of Sports Medicine) συστήνει τη λήψη 30-60 γρ. υδατανθράκων για κάθε ώρα άσκησης.
Η κατανάλωση μελιού από αθλητές διαφόρων αγωνισμάτων και αθλημάτων, όπως δρομείς, ποδηλάτες και ποδοσφαιριστές, μπορεί να αυξήσει σημαντικά την επίδοσή τους. Συγκεκριμένα, η βελτίωση της επίδοσης μετά από κατανάλωση μελιού είναι παρόμοια με άλλες γνωστές μορφές υδατανθράκων, όπως η δεξτρόζη και η γλυκόζη.
Όμως, το μέλι πέρα από τις επιδράσεις στην επίδοση οδηγεί και σε μείωση δεικτών της κόπωσης, του οξειδωτικού στρες και της φλεγμονής. Συγκεκριμένα, η λήψη 70 γραμμαρίων μελιού περίπου 90 λεπτά πριν από έντονη προπόνηση ποδηλασίας για 16 εβδομάδες φαίνεται να έχει σημαντική αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση. Αυτές οι δράσεις είναι σημαντικές διότι το υψηλό οξειδωτικό στρες στους σκελετικούς μύες μπορεί να οδηγήσει σε μυϊκή αδυναμία και μυϊκή ατροφία, ενώ η χρόνια φλεγμονή μπορεί να συμβάλει περαιτέρω στη μυϊκή ατροφία.
Η διατήρηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα είναι επίσης σημαντική για τα αθλήματα που απαιτούν υψηλό επίπεδο τεχνικών δεξιοτήτων, όπως είναι τα περισσότερα ομαδικά αθλήματα. Αυτό συμβαίνει διότι ο εγκέφαλος είναι ένα από τα όργανα του ανθρώπου που στηρίζεται έντονα στη γλυκόζη, ώστε να λάβει την ενέργεια που χρειάζεται και να έχει τη βέλτιστη λειτουργία του. Χάρη στα θρεπτικά του συστατικά το μέλι είναι μία εξαιρετική τροφή σε αυτές τις περιπτώσεις, αφού μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στη διατήρηση των επιπέδων γλυκόζης των αθλητών.
Υψίστης σημασίας είναι και το γεύμα του αθλητή μετά την προπόνηση. Στόχοι ενός μεταπροπονητικού γεύματος είναι η λήψη υδατανθράκων για την αναπλήρωση του μυϊκού γλυκογόνου, η λήψη πρωτεϊνών για τη μυϊκή αποκατάσταση και η λήψη υγρών για τη σωστή ενυδάτωση. Έχει φανεί πως ένα τέτοιο εξαιρετικά αποτελεσματικό μεταπροπονητικό γεύμα είναι η λήψη 120 γραμμαρίων μελιού σε συνδυασμό με 40 γραμμάρια πρωτεΐνης ορού γάλακτος διαλυμένα σε νερό. Μάλιστα, αυτό το γεύμα φάνηκε πως μετά το πέρας ενός προπονητικού προγράμματος με βάρη είχε καλύτερα αποτελέσματα από τον συνδυασμό λήψης πρωτεΐνης ορού γάλακτος με σουκρόζη ή μαλτοδεξτρίνη.
Διαθρεπτική αξία
✤ Τα κυριότερα είδη μελιού είναι το μέλι ανθέων ή μέλι νέκταρος και το μέλι μελιτώματος. Καθένα από αυτά περιέχει θρεπτικά συστατικά σε διαφορετικές αναλογίες που εξαρτώνται από το είδος της μέλισσας, το είδος των ανθέων αλλά και από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Στις αναλογίες των θρεπτικών συστατικών οφείλεται το χρώμα, η γεύση και οι ιδιότητες του μελιού. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 200 ενώσεις στο μέλι, όπως σάκχαρα, πρωτεΐνες, βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία, καθώς επίσης και πολυφαινόλες.
✤ Λόγω της πληθώρας των συστατικών που περιέχει, του έχουν αποδοθεί πολλές βιολογικές ιδιότητες, όπως αντιοξειδωτικές, αντιμικροβιακές, επουλωτικές, αντιφλεγμονώδεις, ανοσοκατασταλτικές και καρδιοπροστατευτικές. Ήδη από την αρχαιότητα το μέλι χρησιμοποιείτο παραδοσιακά στην Αίγυπτο, στην αρχαία Ελλάδα και στην Κίνα για την επούλωση τραυμάτων και για διάφορες νόσους του γαστρεντερικού, όπως τα πεπτικά έλκη. Επιπλέον, χρησιμοποιείτο ως θεραπεία για τον βήχα, τον πονόλαιμο, ενώ στην Ινδία ως θεραπεία για λοιμώξεις των οφθαλμών.
✤ Το μέλι αποτελεί μία συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε σάκχαρα, για αυτό και η κατανάλωση του προτείνεται να γίνεται με μέτρο. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει η καθημερινή κατανάλωση σακχάρων να μην ξεπερνά το 10% των θερμίδων που προσλαμβάνουμε.
✤ Το μέλι αποτελείται κυρίως από φρουκτόζη και γλυκόζη σε ποσοστό 60-95%. Μία κουταλιά της σούπας μέλι αποδίδει περίπου 65 θερμίδες. Συχνά προτείνεται η αντικατάσταση της ζάχαρης με το μέλι, επειδή το μέλι μπορεί να συμβάλει σε έναν μικρό βαθμό στην κάλυψη των ημερήσιων αναγκών μας σε βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία.
✤ Στον πίνακα που ακολουθεί αναγράφονται οι ποσότητες των θρεπτικών συστατικών που βρίσκονται σε 100 γραμμάρια μέλι.
Συμπερασματικά, το μέλι είναι μία τροφή που μπορεί να αποτελέσει μέρος ενός υγιεινού διαιτολογίου για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Αν πρόκειται για αθλητές και αθλούμενους, αποτελεί εξαιρετική πηγή υδατανθράκων τόσο πριν, όσο και μετά την προπόνηση ή τον αγώνα σε ποσότητες 50-120 γραμμάρια ανά γεύμα, ανάλογα με τις εξατομικευμένες ανάγκες του καθενός. Από την άλλη, αν πρόκειται για τον γενικό πληθυσμό, το μέλι μπορεί να συμπεριληφθεί στην καθημερινή διατροφή, αρκεί η κατανάλωσή του να γίνεται με μέτρο και να μην υπερβαίνει τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Συμπληρώνονται δύο χρόνια από την έναρξη της πανδημίας Covid-19 και οι δυσμενείς επιπτώσεις αυτής στη σωματική και ψυχική μας υγεία είναι ακόμη δύσκολο να εκτιμηθούν. Την περίοδο αυτή, έχοντας ήδη βιώσει 2 περιόδους γενικής καραντίνας ως προληπτικό μέτρο μείωσης της μετάδοσης του ιού, ένα μέρος του ενήλικου πληθυσμού (ιδιαίτερα άνω των 60) περιόρισε τις συνήθεις σωματικές του δραστηριότητες στα πλαίσια της κοινωνικής αποστασιοποίησης.
Πρόσφατη μελέτη του πανεπιστημίου UCL από το Ηνωμένο βασίλειο σε δείγμα 5.800 ενηλίκων άνω των 20 ετών αναφέρει πως, ενώ η πλειονότητα (60%) αυτών διατήρησε τα ίδια επίπεδα φυσικής δραστηριότητας με την προ Covid περίοδο, ένα 25,4 % υιοθέτησε έναν πιο “καθιστικό” τρόπο ζωής.
Η ομάδα αυτή αφορούσε κυρίως ανθρώπους με προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας, όπως παχυσαρκία, καρδιαγγειακές παθήσεις και πνευμονοπάθειες, με αποτέλεσμα περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης της υγείας τους.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, κάθε χρόνο 5 εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της καθιστικής ζωής: υπολογίζεται πως η κακή φυσική κατάσταση αυξάνει από 20 έως 30% τον κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.
Στον αντίποδα, η ευεργετική επίδραση της άσκησης στην ψυχική και σωματική υγεία, είναι καλά τεκμηριωμένη με εκατοντάδες έρευνες εδώ και αρκετές δεκαετίες.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη συστηματικής σωματικής άσκησης για ένα μέρος του ενήλικου πληθυσμού.
Η ενασχόληση με τις αθλητικές δραστηριότητες με τρόπο περιστασιακό και έντονο, χωρίς στις περισσότερες περιπτώσεις να προϋπάρχει καλό επίπεδο φυσικής κατάστασης, εγκυμονεί αυξημένους κινδύνους τραυματισμών. Οι πιο συχνοί μυοσκελετικοί τραυματισμοί που παρατηρούνται είναι:
Διαστρέμματα και μυϊκοί τραυματισμοί
Είναι οι συχνότεροι τύποι κακώσεων που προκύπτουν κατά τη διάρκεια των αθλητικών δραστηριοτήτων. Αφορούν ρήξη συνδέσμων ή μυικών ινών αντίστοιχα. Η βαρύτητα τους ποικίλλει και στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται συντηρητικά με ακινητοποίηση – ψυχρά επιθέματα – αντιφλεγμονώδη αγωγή – φυσικοθεραπεία.
Τενοντίτιδες – Θυλακίτιδες
Είναι συνήθως προϊόν υπέρχρησης ή ελλειπούς προθέρμανσης. Συχνότερα εντοπίζονται στον Αχίλλειο, επιγονατιδικό και στο μυοτενοντώδες πέταλο του ώμου. Συχνή, επίσης, είναι και η επικονδυλίτιδα του αγκώνα (Tennis elbow). Η αντιμετώπιση είναι κατά κανόνα συντηρητική (ξεκούραση/ φυσικοθεραπεία).
Κακώσεις του γόνατος
Συχνά αφορούν κακώσεις (ρήξεις) των χιαστών συνδέσμων, των πλαγίων συνδέσμων, των μηνίσκων ή/και του αρθρικού χόνδρου. Συμβαίνουν συχνότερα σε αθλήματα όπως: ποδόσφαιρο, μπάσκετ, σκι. Είναι συνήθως μετρίου ή σοβαρού βαθμού και μπορεί να οδηγήσουν τον ασθενή στο χειρουργείο.
Κακώσεις του ώμου
Συνηθέστερα αφορούν κακώσεις του μυοτενοντώδους πετάλου (υπερακανθίου, υπακανθίου, υποπλατίου), ρήξεις του επιχειλίου χόνδρου (αστάθειες-εξαρθρήματα). Παρατηρούνται συνήθως σε όσους ασχολούνται με δραστηριότητες όπως το βόλεϊ, το τένις, η κολύμβηση, τα βάρη κ.λπ. Ανάλογα με το είδος και τη βαρύτητα της βλάβης επιλέγεται και η κατάλληλη θεραπεία. Οι σοβαρότερες κακώσεις μπορεί να απαιτήσουν χειρουργική θεραπεία.
Οστικά οιδήματα
Είναι συνήθως αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενης καταπόνησης (υπέρχρησης) ενός οστού που μπορεί να οδηγηθεί και σε κάταγμα (κοπώσεως). Συχνές εντοπίσεις είναι στην κνήμη, στο σκαφοειδές ή στο μετατάρσιο οστό. Παρατηρείται πιο συχνά σε δρομείς μεγάλων αποστάσεων. Αντιμετωπίζεται συνήθως συντηρητικά με αποφόρτιση, φυσικοθεραπεία με χρήση διαμαγνητικής αντλίας ή/και υπερβαρικό οξυγόνο. Επίσης, διατροφή πλούσια σε βιταμίνες και αντιοξειδωτικές ουσίες (ιδιαίτερα σε Βιταμίνες D, C, Κ) συμβάλλει στην ταχύτερη επούλωση.
Η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS) έχει προχωρήσει σε συστάσεις για την πρόληψη τραυματισμών που συνδέονται με την άσκηση και οι οποίες περιλαμβάνουν τα εξής:
✤ Ελέγξτε την κατάσταση της υγείας σας με τον γιατρό σας πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε πρόγραμμα συστηματικής άσκησης.
✤ Αφιερώστε χρόνο για προθέρμανση πριν κάθε αθλητική δραστηριότητα.
✤ Εφαρμόστε προοδευτικό πρόγραμμα επιβάρυνσης: αυξήστε την ένταση ή τη διάρκεια της άσκησης κατά 10% κάθε εβδομάδα. Έτσι, η προσαρμογή του οργανισμού στις νέες συνθήκες γίνεται ομαλά και ο κίνδυνος τραυματισμών ελλατώνεται.
✤ Αποφύγετε να γίνετε ο “Αθλητής του Σαββατοκύριακου”: η μικρή σε ένταση και διάρκεια καθημερινή άσκηση είναι πολύ πιο ευεργετική και ασφαλής.
✤ Συμβουλευθείτε τους ειδικούς: η συμβολή ενός γυμναστή – προπονητή στην κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος σύμφωνα με τις ανάγκες σας είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην αποφυγή τραυματισμών που σχετίζονται με την άσκηση.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ για την τακτική σωματική άσκηση περιγράφουν τα κυριότερα οφέλη αυτής, όπως:
✤ Μειωμένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.
✤ Πρόληψη ή καθυστέρηση ανάπτυξης υπέρτασης.
✤ Μειωμένο κίνδυνο ανάπτυξης διαβήτη τύπου ΙΙ (ενηλίκων).
✤ Μειωμένο κίνδυνο παχυσαρκίας καθώς και ορισμένων τύπων καρκίνου.
✤ Χαμηλότερα επίπεδα άγχους, μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση.
✤ Μειωμένο κίνδυνο κατάθλιψης και άνοιας.
✤ Σε ηλικιωμένα άτομα μειωμένο κίνδυνο πτώσεων –επιβράδυνση της διαδικασίας γήρανσης.
Δύο χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας COVID-19 έχει γίνει σαφές ότι η επίδραση στην υγεία της λοίμωξης δεν τελειώνει με την οξεία φάση. Λιγότερο από το 10% όσων νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ θα αποκτήσουν μόνιμες βλάβες στην υγεία τους, κυρίως στο αναπνευστικό ή καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ 10-15% του συνόλου των ασθενών φαίνεται να εμφανίζει σειρά συμπτωμάτων που πολλές φορές έρχονται σε κύματα υφέσεων και εξάρσεων και διαρκούν πολλούς μήνες.
Η πλειοψηφία των ασθενών με COVID-19 εμφανίζουν ήπια έως μέτρια νόσο και αναρρώνουν πλήρως εντός λίγων εβδομάδων. Το ίδιο ισχύει και για τους ασθενείς που νοσηλεύτηκαν.
Οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν ότι, κατά πάσα πιθανότητα, λιγότερο από το 10% όσων νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ θα αποκτήσουν μόνιμες βλάβες στην υγεία τους, κυρίως στο αναπνευστικό ή καρδιαγγειακό σύστημα. Αντίθετα, λιγότερο μελετημένη και αρκετά πιο περίπλοκη είναι η εικόνα ασθενών που δεν χρειάστηκαν νοσηλεία. Ένα ποσοστό 10-15% φαίνεται να εμφανίζει σειρά συμπτωμάτων που πολλές φορές έρχονται σε κύματα υφέσεων και εξάρσεων που διαρκούν πολλούς μήνες.
Ο όρος «μετά-COVID σύνδρομο» (post COVID syndrome στη διεθνή ορολογία) αναφέρεται στην παρουσία συμπτωμάτων που εμφανίζονται μέχρι τέσσερις εβδομάδες μετά την οξεία λοίμωξη και μπορεί να διαρκέσουν ως και δώδεκα εβδομάδες μετά, ενώ ο όρος «μετά-COVID σύνδρομο μακράς διάρκειας» (long COVID syndrome στη διεθνή ορολογία) αναφέρεται στην παραμονή ή επανεμφάνιση ενός τουλάχιστον συμπτώματος για πάνω από δώδεκα εβδομάδες (WHO/6-10-2021).
Παρότι η COVID-19 θεωρείται νόσος του αναπνευστικού συστήματος, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οποιοδήποτε σύστημα μπορεί να προσβληθεί, τόσο στην αρχική όσο και στην όψιμη περίοδο. Μάλιστα, ορισμένοι ασθενείς διατρέχουν κίνδυνο να εμφανίσουν μόνιμες βλάβες στην υγεία τους (πιο συχνά πνευμονική ίνωση, νεφρική ανεπάρκεια, εμφράγματα ή εγκεφαλικά επεισόδια).
Το «μετά-COVID ή μακράς διάρκειας COVID σύνδρομο» εμφανίζει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η πιθανότητα εμφάνισής του δε σχετίζεται με τη βαρύτητα της αρχικής νόσησης, καθώς αφορά όχι μόνον ασθενείς που νοσηλεύτηκαν αλλά και νέους, υγιείς που μπορεί να προσβληθούν με ιδιαίτερη σφοδρότητα από αυτό. Περίπου τα 2/3 των ασθενών με μακράς διάρκειας COVID σύνδρομο είναι γυναίκες και η πλειοψηφία των πασχόντων ανήκει στις ηλικίες 30-50 ετών.
Τα πιο συχνά συμπτώματα που αναφέρουν οι ασθενείς ότι παραμένουν για πολλούς μήνες είναι κόπωση (60-80%), δύσπνοια (50-70%), διαταραχές της μνήμης ή της συγκέντρωσης σε νοητική εργασία (50-70%). Άλλα συχνά προβλήματα είναι ο βήχας, ο πόνος στον θώρακα, οι αρθραλγίες, οι μυαλγίες, οι ημικρανίες, το αίσθημα παλμών, η ζάλη, οι διαταραχές ύπνου, οι μεταβολές στην αίσθηση της όσφρησης ή της γεύσης, η τριχόπτωση, το άγχος, η κατάθλιψη και το μετατραυματικό στρες. Κάποια από τα ιατρεία που οργανώθηκαν για αυτό τον σκοπό από τον Μάιο του 2020, κυρίως σε Ερευνητικά ή Πανεπιστημιακά Κέντρα των ΗΠΑ ή της ΕΕ, αναφέρουν ότι σε διάρκεια ενός έτους οι μισοί ασθενείς που παρακολουθούσαν με σύνδρομο COVID μακράς διάρκειας είχαν αναρρώσει, ενώ οι υπόλοιποι εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν προβλήματα ποικίλης έντασης.
Διάγνωση
Η διάγνωση του συνδρόμου στηρίζεται στην παρουσία συμπτωμάτων που συνήθως περιγράφονται από τον ασθενή. Διάφορα τυποποιημένα εργαλεία έχουν προταθεί και βρίσκονται υπό συνεχή αξιολόγηση από πολλές ερευνητικές και κλινικές ομάδες. Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του «μετά COVID συνδρόμου» δεν έχουν γίνει ακόμη κατανοητές. Παράλληλα, καθώς το σύνδρομο δεν έχει γίνει κατανοητό επαρκώς στην ιατρική επιστήμη, κάποιοι ασθενείς φτάνουν να βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό, καθώς μπορεί να υποφέρουν από ουσιαστική αναπηρία που εμποδίζει την πλήρη συμμετοχή τους στην εργασιακή ή κοινωνική ζωή χωρίς την αντίστοιχη νομική και εργασιακή προστασία.
Ήταν γνωστό από παλιά ότι μετά από ιογενείς λοιμώξεις παρατηρούνταν σύνδρομα χρόνιας κόπωσης. Η επιδημία του Ebola όμως ανέδειξε μεγάλο αριθμό ασθενών με χρόνια προβλήματα υγείας και πυροδότησε ένα μεγάλο κύμα ερευνητικού ενδιαφέροντος. Η έρευνα πάνω στο μετά COVID σύνδρομο συνεχίζει σε αντίστοιχη κατεύθυνση. Παράλληλα, αξιολογούνται και μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις τεχνικών αποκατάστασης για την κόπωση, τη δύσπνοια ή τη βελτίωση του ύπνου των ασθενών.
Όσοι ασθενείς νοσούν από COVID-19 θα πρέπει να ενημερώνονται από το θεράποντα ιατρό τους, είτε αυτός βρίσκεται στην πρωτοβάθμια φροντίδα είτε σε νοσοκομειακή δομή, για την πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων που επιμένουν και στην περίπτωση που διαρκέσουν πέραν του μηνός θα πρέπει να επανεκτιμηθούν από ιατρό με εμπειρία στη διαχείριση μακράς διάρκειας COVID συνδρόμου. Η συνθήκη αυτή αποτελεί από μόνη της μία πρόκληση, καθώς είναι προφανής η ανάγκη ευαισθητοποίησης της ιατρικής κοινότητας ταυτόχρονα με το ευρύ κοινό και η ανάγκη θέσπισης απλών αλγορίθμων επιλογής και διαχείρισης του ασθενούς που πρέπει να παραπεμφθεί για πιο εξειδικευμένη μετά-COVID φροντίδα. Απαιτείται μία διεπιστημονική συνεργασία ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων, εξειδικευμένων νοσηλευτών, κοινωνικών λειτουργών, ειδικών αποκατάστασης και λειτουργία εξειδικευμένων εξωτερικών ιατρείων.
Τα ιατρεία POST COVID οφείλουν να λειτουργούν σε ένα δίκτυο που ανταλλάσσει εμπειρία και συμμετέχει στην έρευνα, έτσι ώστε να καλύπτουν τις πολυποίκιλες και αναδυόμενες ανάγκες των ασθενών. Ταυτόχρονα, τα δίκτυα αυτά μπορούν να μοιράζονται εξειδικευμένες υπηρεσίες που μπορεί να μην υπάρχουν διαθέσιμες σε όλες τις μονάδες υγείας, εξοικονομώντας πολύτιμους πόρους και αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του ΕΣΥ. Μέσω της κλινικής ολιστικής και διεπιστημονικής φροντίδας, αλλά και της συμμετοχής σε πολυκεντρικές ερευνητικές προσπάθειες οφείλουμε να σταθούμε δίπλα σε όσους υποφέρουν περιμένοντας απαντήσεις και ελπίζοντας σε αποτελεσματικές θεραπείες και στρατηγικές ανακούφισης της νόσου τους. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να εξασφαλιστεί η έγκαιρη και αποτελεσματική διαχείριση σημαντικών οργανικών δυσλειτουργιών που μπορεί να εμφανίσει μια μικρή ομάδα ατόμων που νόσησαν από COVID-19, όπως πνευμονική ίνωση, νεφρική ανεπάρκεια, καρδιαγγειακή νόσος κ.λπ.
Η σχέση ανθρώπου-μουσικής είναι αρχέγονη και βασίζεται στις περιβαλλοντικές επιδράσεις στις αισθήσεις και στη μορφή του εγκεφάλου του ανθρώπου με την εξέλιξη. Ιστορικά, ο πρόγονος του Homo sapiens αντιλαμβάνεται τους ήχους του περιβάλλοντος, τους μιμείται και τους προσαρμόζει στα δικά του δεδομένα για την προστασία του, τη γοητεία του στο άλλο φύλο, το παιχνίδι, την ψυχαγωγία κ.ά. Η σειρά με την οποία ξεκινάει να δομεί τον λόγο και το τραγούδι του είναι αμφιλεγόμενη και σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες ο πρωτόγονος άνθρωπος επικοινωνεί με ένα αμάλγαμα ομιλίας-μουσικής, το “musilanguage”. Αυτό το γεγονός αποτελεί κομβικό σημείο για την εγκεφαλική του διάπλαση, αλλά και για την απόκτηση νέων δεξιοτήτων και συνηθειών που αποτυπώνονται στο γονιδίωμά του. Επίσης, είναι ενδιαφέρον ότι, όπως η πρώιμη επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων περιέχει στοιχεία ομιλίας και μουσικής, έτσι και στα πρώιμα στάδια της ζωής ενός ανθρώπου οι γονείς του χρησιμοποιούν έναν ιδιαίτερο επιτονισμό της γλώσσας για να του απευθυνθούν, με αποτέλεσμα να του μεταφέρουν εκτός των άλλων συναισθηματική πληροφορία -απαραίτητη για τη σωστή ανάπτυξή του. Γίνεται επομένως εμφανές ότι η μελέτη της μουσικής και άλλων ηχητικών ερεθισμάτων που συνδέονται άρρηκτα με τη ζωή του ανθρώπου στη Γη μπορεί να προσφέρει ένα πλούτο πληροφορίας σχετικά με τη βιολογία της μουσικής, της ακουστικής και άλλων δικτύων που εμπλέκονται σε αυτές τις διαδικασίες.
Η απόκριση του ανθρώπου στα ηχητικά σήματα προκύπτει ύστερα από μια σειρά γεγονότων. Αρχικά γίνεται η λήψη του σήματος από το ακουστικό σύστημα (αυτί και ακουστικό νευρικό σύστημα) το οποίο μετατρέπει το ηχητικό κύμα σε ηλεκτρικό ρεύμα που διαρρέει το κοχλιακό νεύρο. Το νεύρο αυτό κατευθύνει το σήμα στα κέντρα του εγκεφάλου (όπως ο ακουστικός φλοιός, η αμυγδαλή, ο συνειρμικός ακουστικός φλοιός, ο κινητικός και σωματοαισθητικός φλοιός κ.ά.), όπου γίνεται η επεξεργασία του ερεθίσματος ώστε να προκύψει η κατάλληλη αντίδραση του οργανισμού. Η αντίδραση αυτή περιλαμβάνει την ενεργοποίηση πολλών συστημάτων, με το σύστημα του στρες να κυριαρχεί και να οδηγεί τον οργανισμό σε μια από τις επιλογές freeze-flight-fight. Το στρες, σύμφωνα με τον καθηγητή Γεώργιο Π. Χρούσο, ορίζεται ως μια κατάσταση απειλής ή θεωρούμενης απειλής της ομοιόστασης μας, ενώ, σύμφωνα με τον Hans Selye (1936), το στρες είναι ένα Σύνδρομο Γενικής Προσαρμογής. Δηλαδή, η αρχή όλων των αντιδράσεων του οργανισμού, η οποία λαμβάνει διαστάσεις και ένταση αναλόγως της αντίστασης που φέρει ο οργανισμός. Γενικά, το σύστημα αυτό σχετίζεται με την ενεργοποίηση του κεντρικού νευρικού συστήματος για την παραγωγή κορτιζόλης από τα επινεφρίδια (περιφερειακό σύστημα) και βασίζεται στην ανταγωνιστική σχέση του συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού συστήματος για την επαναφορά της ομοιόστασης στον οργανισμό.
Στη σύγχρονη εποχή ο άνθρωπος εκτίθεται αλλά κυρίως παραμένει εντόνως σε μια κατάσταση οργανικού ή και ψυχολογικού σοκ, η οποία τον εξοντώνει με αποτέλεσμα να καταφεύγει σε καταχρήσεις και να επιζητεί μια νοητική αποστασιοποίηση από τον ρου των πραγμάτων.
Η θεραπεία του στρες και του άγχους (διευρυμένη κατάσταση στρες με συναισθηματική κατάπτωση) δια μέσω μουσικής και ηχητικών ερεθισμάτων είναι γνωστή ήδη από την αρχαιότητα και πλέον ερευνάται επιστημονικά στη γενετική και μεταβολική της βάση. Δια μέσω της μεθόδου της Μουσικοθεραπείας ειδικοί εφαρμόζουν θεμιτή μουσική στον θεραπευόμενο ο οποίος έχει διαγνωστεί ότι χρήζει βοήθειας με αυτό τον τρόπο. Πρόκειται για μια συνδυαστική μέθοδο επαναφοράς ισορροπίας στους οργανισμούς ταυτόχρονα με τις μεθόδους της κλασσικής Ιατρικής. Η εφαρμογή αυτής της μεθόδου καλύπτει ένα εύρος ηλικιών που κυμαίνεται από τα βρεφικά έτη ως την τρίτη ηλικία, καθώς και ένα πλήθος δυσλειτουργιών της ανθρώπινης υγείας, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια, αυτισμός, επιληψία, ινομυαλγία κ.ά. Επίσης χορηγείται για τη μείωση του πόνου σε χειρουργικές επεμβάσεις, για τη μείωση του πόνου και του άγχους κατά τη μετεγχειρουργική περίοδο, για την κατάθλιψη, το άγχος κ.ά.
Το σημείο στο οποίο φαίνεται να βασίζεται η επίδραση της μουσικής είναι η συναισθηματική οδός, η ενεργοποίηση επομένως του λιμβικού συστήματος. Η μουσική επιδρά περισσότερο στο κεντρικό νευρικό σύστημα αυξάνοντας τον αντιληπτικό έλεγχο στον πόνο. Μια πολύ σπουδαία κατάκτηση της Μουσικοθεραπείας είναι η μείωση των οπιοειδών φαρμάκων για τη μείωση του πόνου σε χειρουργικές επεμβάσεις αλλά και σε πιο απλά περιστατικά, λειτουργώντας ως ένα εξατομικευμένο βοηθητικό αναλγητικό με υψηλή αποτελεσματικότητα. Η συναισθηματική σημασία της μουσικής γίνεται εμφανής από την πρώιμη ηλικία ενός ανθρώπου, όπου η επικοινωνία μεταξύ γονιών και βρέφους έχει κυρίως συναισθηματική βάση. Εκτός της ομιλίας, ο καρδιακός παλμός και οι ήχοι αιματικής ροής στον πλακούντα μεταφέρουν συναισθηματική πληροφορία αναλόγως με τα γεγονότα που βιώνει η μητέρα. Σε μονάδες εντατικής νοσηλείας νεογνών (Μ.Ε.Ν.Ν.) όπου εφαρμόζεται αμνιακή μουσική (μιμείται τους ήχους αιματικής ροής, τον καρδιακό παλμό κ.ά.) τα νεογέννητα επωφελούνται άμεσα στην ανάπτυξή τους και έχουν γρηγορότερη έξοδο από τις μονάδες. Θα μπορούσε να σχολιαστεί πως η μουσική δρα ως “καταλύτης” για την ανάπτυξη και την επίτευξη ισορροπίας στους οργανισμούς, σύμφωνα και με πρόσφατα αποτελέσματα έρευνας του Imperial College στην Journal of the Royal Society of Medicine τα οποία υποστηρίζουν πως τα λακτίσματα των εμβρύων στο άκουσμα μουσικής ή άλλων ήχων είναι απόρροια της γυμναστικής που κάνουν τα έμβρυα για την ανάπτυξη των μυών και τη διαμόρφωση των αρθρώσεων και των οστών. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα λακτίσματα ξεκινούν τη χρονική στιγμή περίπου που έχει αναπτυχθεί ο κοχλίας (16η εβδομάδα κύησης). Συμπερασματικά, η μουσική ενισχύει την ανάπτυξη και επιπρόσθετα προωθεί τις γνωσιακές επιδόσεις, μιας και η καλή ψυχολογία δημιουργεί το υπόβαθρο για ευρεία ενεργοποίηση περιοχών του ανώτερου εγκεφάλου για τη διεκπεραίωσή τους.
Ωστόσο, η μουσική δρα εστιασμένα στο στρες, ακόμα και αν αυτό δεν γίνεται πάντα εμφανές στους βιοδείκτες που το υπολογίζουν οι επιστήμονες (π.χ. επίπεδα κορτιζόλης σε δείγματα σάλιου, καρδιακός παλμός, αρτηριακή πίεση κ.ά.). Ο τρόπος με τον οποίο επεμβαίνει η μουσική στο στρες και σε ασθένειες που σχετίζονται έντονα με αυτό φαίνεται να είναι κυρίως μέσω της μείωσης του υποκειμενικού στρες, επιφέροντας χαλάρωση ή ανάταση.
Υπάρχουν διάφορες ασθένειες στις οποίες δεν έχει πλήρως αποκρυπτογραφηθεί το στρεσογόνο υπόβαθρο τους, ωστόσο οι ίδιοι οι ασθενείς συσχετίζουν το στρες και το άγχος με τα συμπτώματά τους. Ενδεικτικά, η επιληψία είναι μια από αυτές τις περιπτώσεις όπου οι ίδιοι οι ασθενείς θεωρούν πως όταν διαχειρίζονται το στρες μπορούν να μειώσουν το ρίσκο εμφάνισης κρίσης. Πλήθος πειραμάτων εξετάζουν την εφαρμογή ορισμένων συχνοτήτων αλλά και μουσικών κομματιών (όπως η σονάτα Κ.448 του Mozart σε D major) για την αντισπασμωδική τους δράση. Η μοναδική ρυθμική δομή και η μακροπρόθεσμη συνοχή μουσικών κομματιών, όπως της σονάτας αυτής για 2 πιάνο, ευνοούν πιθανότατα νευρικές λειτουργίες που καταστέλλουν την εμφάνιση κρίσεων. Τα προσφιλή αυτά μουσικά χαρακτηριστικά στον άνθρωπο ενισχύουν τη θέση πολλών επιστημόνων ότι η μουσική χαλαρώνει ένα άτομο λόγω του βαθμού έλξης που δημιουργεί σε αυτό αλλά και μέσω της απόσπασης που προσφέρει το μουσικό ερέθισμα από τον στρεσογόνο παράγοντα. Το αντισπασμωδικό αποτέλεσμα της μουσικής αποδίδεται εν μέρει στη λειτουργία των κατοπτρικών νευρώνων, οι οποίοι συνδέουν λειτουργικά τους ακουστικούς με τους κινητικούς φλοιούς με σκοπό να μιμηθούν τον μουσικό σκοπό τον οποίο θα αναπαράξει το άτομο. Κατ’ αυτό τον τρόπο συγχρονίζονται αυτές οι δύο λειτουργίες αποφεύγοντας την κρίση.
Πολλές ακόμα δυσλειτουργίες του οργανισμού μελετώνται υπό το πρίσμα της επίδρασης της μουσικής στην καταπολέμησή τους και συνεχώς προκύπτουν νέα και ελπιδοφόρα αποτελέσματα, κάνοντας ολοένα και περισσότερο εμφανή την “καταλυτική” φύση της μουσικής για την περάτωση αναπτυξιακών διεργασιών και επαναφοράς της υγείας του ανθρώπου.
Εν μέσω πανδημίας η αξία του εμβολιασμού αναδείχθηκε όσο ποτέ άλλοτε. Δεν πρέπει όμως να δίνεται μοναδική έμφαση στον εμβολιασμό κατά του κορωνοϊού, καθώς και άλλα παθογόνα, όπως ο πνευμονιόκοκκος και η γρίπη, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικές αιτίες νοσηρότητας και θνητότητας.
O εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου είναι αναγκαίος γιατί αποτελεί βασική αιτία πρόκλησης σοβαρής πνευμονίας στα μικρά παιδιά και στα άτομα ηλικίας άνω των 60-65 ετών, δηλαδή στα άκρα των ηλικιών. Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι, ενώ η συχνότητα της νόσου είναι σχεδόν ισόποσα αυξημένη στις πολύ μικρές και στις πολύ μεγάλες ηλικίες, η θνητότητα αυξάνεται εκθετικά στις μεγάλες ηλικίες.
Παράλληλα, η πνευμονιοκοκκική νόσος αποτελεί κίνδυνο και σ’ εκείνους που πάσχουν από σοβαρά χρόνια νοσήματα, καθώς και στους καπνιστές, που αποτελούν επίσης μια σημαντική ευπαθή ομάδα.
Τελικά, αυτή η λοίμωξη δεν προκαλεί μόνο σημαντικές απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, αλλά αυξάνει σημαντικά το οικονομικό κόστος για τα συστήματα υγείας.
Αντιγριπικός εμβολιασμός
Ο αντιγριπικός εμβολιασμός είναι επίσης αναγκαίος, καθώς η γρίπη μπορεί μεν να αφορά όλες τις ηλικίες, τα νεότερα άτομα (παιδιά και έφηβοι) όμως μπορεί να νοσούν συχνότερα, αλλά ανταπεξέρχονται τη νόσο σχετικά εύκολα.
Αντίθετα, στις μεγαλύτερες ηλικίες, όπου αθροίζονται προβλήματα υγείας, το τίμημα είναι ιδιαιτέρα υψηλό. Τα προβλήματα αυτά μπορούν μαζί με τη γρίπη να γίνουν πρόξενοι απώλειας της ζωής.
Επιπλέον, το ανοσοποιητικό σύστημα των ηλικιωμένων εμφανίζει αδυναμίες στην αποτελεσματική διαχείριση μιας λοίμωξης, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει πως οι ηλικιωμένοι είναι εξ ορισμού ανοσοκατασταλμένοι. Απλά, το ανοσοποιητικό ενός ηλικιωμένου ατόμου δεν αντιδρά με την ίδια αμεσότητα που ανταποκρίνεται κατά τη νεότητα. Είναι μάλιστα γνωστό ότι η ικανότητα παραγωγής αντισωμάτων μετά από εμβολιασμό παρουσιάζει βαθμιαία ελάττωση, όσο προχωρά η ηλικία.
Ωστόσο, ο αντιγριπικός εμβολιασμός είναι απαραίτητος και στις νεαρότερες ηλικίες, όταν υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών από τη νόσο.
Όμοια με την πνευμονιοκοκκική νόσο, οι πάσχοντες από σοβαρά χρόνια νοσήματα, κυρίως των πνευμόνων και της καρδιάς, καθώς και οι καπνιστές κινδυνεύουν περισσότερο.
Με απλά λόγια, αυτό που καθορίζει την αναγκαιότητα του εμβολιασμού δεν είναι μόνο η ηλικία, αλλά και τα προβλήματα υγείας που μπορεί να αφορούν τα συγκεκριμένα άτομα.
Εκρηκτικό το κοκτέιλ γρίπης – κορωνοϊού
Τα ποσοστά του εμβολιασμού κατά της γρίπης φέτος κινήθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα για δύο βασικούς λόγους: γιατί κατά το προηγούμενο έτος λόγω της χρήσης των μασκών προσώπου και της περιόδου του lockdown και δευτερευόντως επειδή αυτονόητα δόθηκε έμφαση στον εμβολιασμό κατά του κορωνοϊού η εποχική γρίπη εξαφανίσθηκε!
Ωστόσο, ο εμβολιασμός κατά της γρίπης παραμένει σημαντικός γιατί, αν ένα άτομο προσβληθεί ταυτόχρονα από τον κορωνοϊό της πανδημίας και τον ιό της γρίπης, είναι λογικό να εμφανίσει βαρύτερη κλινική εικόνα.
Η συνέργεια, μια έννοια που είναι γνωστή από τη συνδυαστική χρήση των αντιβιοτικών, ισχύει σε σημαντικό βαθμό και για τα παθογόνα αίτια των λοιμώξεων. Δηλαδή, όπως κάποια αντιμικροβιακά φάρμακα συνεργάζονται μεταξύ τους στην προσπάθεια εξουδετέρωσης των μικροβίων, έτσι και οι παθογόνοι οργανισμοί, ιοί και μικρόβια, μπορούν να έχουν επίσης συνεργική δράση. Αυτό είναι εμφανές περισσότερο στην πνευμονία, όπου το ένα παθογόνο αίτιο διευκολύνει τη ζωή του άλλου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, όταν γίνει η προσβολή από δύο παθογόνους παράγοντες, πρακτικά ο δεύτερος έρχεται να ολοκληρώσει το έργο του πρώτου.
Πότε πρέπει να γίνει ο εμβολιασμός κατά της γρίπης;
Με βάση την κινητικότητα του ιού της γρίπης στη χώρα μας, η καταλληλότερη εποχή εμβολιασμού είναι από το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου μέχρι τις αρχές του Δεκεμβρίου.
Καθώς το εμβόλιο κατά της γρίπης μας δίνει το μέγιστο της προστασίας περίπου 3 -4 μήνες από τον εμβολιασμό, αν ο εμβολιασμός πραγματοποιηθεί κατά το χρονικό διάστημα που αναφέρθηκε, θα υπάρξει κάλυψη του ατόμου με τον μέγιστο τίτλο αντισωμάτων από την αρχή της εποχικής επιδημίας (τέλη Δεκεμβρίου) έως τα τέλη Μαρτίου, οπότε αρχίζει και μειώνεται σημαντικά η δραστηριότητα του ιού.
Ο εμβολιασμός μπορεί να πραγματοποιηθεί ακίνδυνα ταυτόχρονα με το εμβόλιο του κορωνοϊού, ωστόσο η επιλογή μιας μικρής χρονικής απόστασης μεταξύ των δύο εμβολίων δεν είναι άσκοπη. Αυτό όχι γιατί θα δημιουργηθεί κάποιο κλινικό πρόβλημα, αλλά επειδή έκαστο των εμβολίων ενδέχεται σε ορισμένα άτομα να προκαλέσει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες (όπως πυρετική κίνηση, τοπικό πόνο και κακουχία). Επομένως, η ταυτόχρονη χορήγηση των δύο εμβολίων μπορεί να προκαλέσει αθροιστικά ενίσχυση αυτών των συμπτωμάτων.
Βέβαια, σε άτομα με φτωχή συμμόρφωση ο ταυτόχρονος εμβολιασμός θα βοηθήσει στο να μην αγνοηθεί το ένα από τα δύο εμβόλια. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο τίτλος αντισωμάτων που παράγονται με την ταυτόχρονη χορήγηση δύο εμβολίων, όπως εκείνων έναντι του πνευμονιοκόκκου και της γρίπης, είναι μεν σχετικά μικρότερος, ωστόσο γενικά θεωρείται επαρκής.
Εμβολιασμός & υγειονομικοί
Δυστυχώς, για πολλά χρόνια που τα ποσοστά του εμβολιασμού κατά της γρίπης ήταν πολύ χαμηλά στο υγειονομικό προσωπικό η πολιτεία έκανε το λάθος και δεν έδωσε το μήνυμα στους εργαζόμενους στους χώρους παροχής υπηρεσιών, και κυρίως σ’ εκείνους που εργάζονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και σε τμήματα νοσηλείας ανοσοκατασταλμένων ασθενών, ότι ο εμβολιασμός τους αποτελεί απαραίτητα προϋπόθεση για την προστασία των ευαίσθητων ασθενών. Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε αναγνώριση της σχετικής υποχρεωτικότητας του αντιγριπικού εμβολιασμού στη συγκεκριμένη εργασιακή ομάδα.
Ως αποτέλεσμα, η εισαγωγή της υποχρεωτικότητας υπό συνθήκες πανδημίας συνάντησε αντιδράσεις. Μάλιστα, προκαλεί ιδιαίτερα δυσάρεστη έκπληξη το γεγονός ότι άνθρωποι που βίωσαν τον κορωνοϊό, άνθρωποι που υπηρέτησαν σε μονάδες COVID και είδαν άμεσα τι μπορεί να προκαλέσει αυτή η νόσος εξακολούθησαν να αρνούνται τον εμβολιασμό.
Η εμπειρία αυτή πρέπει να αποτελέσει μάθημα για όλους, ιδιαίτερα για εκείνους που έχουν την ευθύνη της λήψης αποφάσεων.
Δρ Θεόδωρος Π. Κορμάς, Συντονιστής Διευθυντής Ορθοπαιδικού Τμήματος – Διευθυντής Ιατρικής Υπηρεσίας Νοσοκομείου “Αγ. Σάββας” – Πρόεδρος 2021 της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Ορθοπαιδικής και Τραυματολογίας – ΕΕΧΟΤ
Επαυξημένη πραγματικότητα, Τεχνητή Νοημοσύνη, Τρισδιάστατες Εκτυπώσεις, Ρομποτική και εξατομικευμένη Χειρουργική μετασχηματίζουν το τοπίο στην Ορθοπαιδική σήμερα και θα συνεχίσουν να το κάνουν και στο μέλλον. “Με τη χρήση της τεχνολογίας, πολλά πράγματα γίνονται πλέον πιο εύκολα, πιο άνετα, πιο ανώδυνα και πιο αποτελεσματικά”, σημειώνει στη συνέντευξή του στο περιοδικό ΔΥΟ ο Συντονιστής Διευθυντής Ορθοπεδικού Τμήματος – Διευθυντής Ιατρικής Υπηρεσίας Νοσοκομείου “Αγ. Σάββας” – Πρόεδρος 2021 της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Ορθοπαιδικής και Τραυματολογίας – ΕΕΧΟΤ, Δρ Θεόδωρος Π. Κορμάς, προσθέτοντας ότι “ούτε η φαντασία μας μπορεί να μας περιορίσει στο πού θα φτάσουν αυτές οι εξελίξεις”.
Πώς επηρέασε το μυοσκελετικό η πανδημία;
Την εποχή της καραντίνας μειώθηκαν πάρα πολύ τα τροχαία ατυχήματα, όπως παρατηρήσαμε πανευρωπαϊκά στα μεγάλα τραυματολογικά κέντρα και αυτό ήταν ένα «όφελος» της πανδημίας. Ένα άλλο στοιχείο που άλλαξε σημαντικά στη διάρκεια της πανδημίας ήταν η καθημερινή μας συμπεριφορά. Οι περισσότεροι καθίσαμε στο σπίτι και περιορίσαμε την καθημερινή άσκηση με δυσμενείς συνέπειες για την υγεία μας, ενώ ίσως κάποιοι άλλοι εξαιτίας του εγκλεισμού φαίνεται να κινητοποιήθηκαν περισσότερο από ό,τι συνήθιζαν εξαιτίας της ανάγκης να βγουν από το σπίτι, με προφανή οφέλη.
Στη λειτουργία των νοσοκομείων και στον προγραμματισμό των χειρουργείων είχαμε αλλαγές;
Όσον αφορά στη λειτουργία των νοσοκομείων, μειώθηκαν για κάποιο διάστημα τα τακτικά χειρουργεία και συγκεκριμένα εκείνα που δεν ήταν εντελώς απαραίτητο να γίνουν άμεσα, αλλά μπορούσαν να περιμένουν μερικές εβδομάδες. Ευτυχώς, οι επείγουσες καταστάσεις, όπως οι τραυματισμοί και τα ογκολογικά χειρουργεία, δεν καθυστέρησαν καθόλου στην αντιμετώπισή τους. Το διάστημα που δεν υπήρχε καραντίνα η μόνη περίπτωση στην οποία υπήρξαν καθυστερήσεις ήταν σε ασθενείς που επρόκειτο να χειρουργηθούν, αλλά έχαναν το ραντεβού τους λόγω νόσησης από κορονοϊό. Έτσι, σε γενικές γραμμές, σημειώθηκε για λίγο καιρό μείωση κυρίως σε εγχειρήσεις για χρόνιες παθήσεις, όπως είναι οι αρθροπλαστικές και οι επεμβάσεις διόρθωσης παραμορφώσεων του σκελετού, καταστάσεις δηλαδή στις οποίες η μικρή χρονική αναβολή δεν έχει επιπτώσεις στην υγεία των ασθενών.
Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι το Post COVID Syndrome προκαλεί προβλήματα και στο μυοσκελετικό. Πράγματι, μερικές φορές προκαλεί μυϊκούς και αρθρικούς πόνους, μεταλοιμώδη μυοπάθεια, δυσκαμψία. Κάθε μέρα ακούμε για κάποιο νέο σύμπτωμα και είναι βέβαιο ότι θα δούμε και μακροχρόνιες επιπτώσεις στο πλαίσιο του συνδρόμου. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση αφορά ωστόσο τους ασθενείς που νοσηλεύτηκαν επί μακρόν σε ΜΕΘ. Αυτοί οι ασθενείς μερικές φορές χρειάζονται μακροχρόνια φυσικοθεραπεία. Υποφέρουν από αδυναμία και πολλές φορές μπαίνουν για μεγάλα διαστήματα που μπορεί να φτάνουν τους έξι μήνες σε ειδικά κέντρα αποκατάστασης, προκειμένου να καταφέρουν να σταθούν και πάλι στα πόδια τους. Ούτως ή άλλως, μετά από μακρά νοσηλεία σε ΜΕΘ, ανεξάρτητα από το αν κάποιος νοσηλεύεται με κορονοϊό ή όχι, χρειάζεται κάποιο χρόνο για να συνέλθει.
Πώς επηρέασε ο κορονοϊός το έργο της ΕΕΧΟΤ;
Οι περιορισμοί μας υποχρέωσαν να στραφούμε προς διαφορετικούς τρόπους εκπαίδευσης των Ορθοπαιδικών, οι οποίοι υπήρχαν μεν, αλλά έως τότε δεν τους είχαμε χρησιμοποιήσει και αναπτύξει τόσο πολύ. Προκειμένου να συνεχίσουμε το εκπαιδευτικό μας έργο, διοργανώσαμε virtual και υβριδικά συνέδρια αλλά και πάρα πολλά webinars – διαδικτυακά σεμινάρια, όπου είχαμε την ευκαιρία και τη δυνατότητα να συμμετέχουν διακεκριμένοι ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό και να τα παρακολουθήσουν ακροατές από ολόκληρο τον κόσμο! Επίσης, το 77ο συνέδριο της ΕΕΧΟΤ πραγματοποιήθηκε υβριδικά με τη συμμετοχή 100 ξένων ομιλητών και Ελλήνων της Διασποράς από πέντε ηπείρους. Παρουσιάστηκαν περισσότερες από 500 επιστημονικές εργασίες και έγιναν 350 διαλέξεις!
Μιλήστε μας για τις νεότερες εξελίξεις που παρουσιάστηκαν στο 77ο συνέδριο της ΕΕΧΟΤ.
Μιλήσαμε για τα πάντα αλλά υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον για εφαρμογές της Ρομποτικής Χειρουργικής και της Επαυξημένης Πραγματικότητας (Augmeneted Reality-AR) στην Oρθοπαιδική Χειρουργική, για Τεχνητή Νοημοσύνη-Αrtificial Intelligence, για Χειρουργική με ελάχιστες τομές και πάρα πολύ μικρές τομές, για τεχνικές εξατομικευμένης αρθροπλαστικής, για registries καταγμάτων αρθροπλαστικών και οστεοπόρωσης, αλλά και για τη χρήση συστημάτων πλοήγησης – navigation στα Ορθοπαιδικά χειρουργεία. Επίσης, αναλύσαμε θέματα όπως η σύγχρονη διάγνωση και θεραπεία των λοιμώξεων του μυοσκελετικού, η οστεοπόρωση, η ευπάθεια των ηλικιωμένων. Συζητήθηκαν ακόμη πολύ ενδιαφέροντα θέματα αθλητικών κακώσεων και ενδοσκοπικών επεμβάσεων στον ώμο και στο γόνατο, ενώ είχαμε πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις και για τη σπονδυλική στήλη με προσκεκλημένους κορυφαίους Έλληνες και ξένους ομιλητές.
Μια από τις πιο ξεχωριστές παρουσίες ήταν εκείνη του καθηγητή Timothy Briggs από το Λονδίνο, ο οποίος είχε την ιδέα του GIRFT – Get It Right The First Time, μια μεθοδολογία με την οποία κατόρθωσε να μειώσει το κόστος σε όλους τους τομείς της χειρουργικής, υποδεικνύοντας την εφαρμογή αυστηρών προδιαγραφών για να γίνονται όλα σωστά από την αρχή, από την πρώτη φορά. Με τον τρόπο αυτό μειώνονται οι επιπλοκές, οι επανεπεμβάσεις, η ταλαιπωρία του ασθενούς και η επιβάρυνση του συστήματος.
Πολύ σημαντική ήταν επίσης η ομιλία του διάσημου Βρετανού δικηγόρου Mark Stephens, ο οποίος μίλησε για τα Eλγίνεια μάρμαρα, προκαλώντας αίσθηση.
Σημαντική ήταν τέλος η τιμητική βράβευση του Σταύρου Βουτζούλια, ο οποίος διατέλεσε διευθυντής στον Άγιο Σάββα έως το 2003 και υπήρξε πρωτοπόρος στην Ελλάδα στην αντιμετώπιση των όγκων του μυοσκελετικού.
Η τεχνολογία πώς έχει αλλάξει το τοπίο στην Ορθοπαιδική;
Η ιατρική δεν είναι «τέλεια επιστήμη», αλλά βελτιώνεται καθημερινά και το τοπίο αλλάζει συνεχώς. Το σημαντικό είναι να χρησιμοποιούμε τις μεθόδους που γνωρίζουμε καλά, ενσωματώνοντας νέα πράγματα και οικοδομώντας πάνω στην υπάρχουσα γνώση. Μία από τις πιο σημαντικές πρόσφατες εξελίξεις που έχει φέρει η τεχνολογία στην Ορθοπαιδική είναι τα 3D printed implants, δηλαδή οι εξατομικευμένες προσθέσεις που εκτυπώνονται σε 3D εκτυπωτές. Αυτές αποτελούν πολύ χρήσιμα εργαλεία στην Ορθοπαιδική Ογκολογία, όπου τα ελλείμματα που μπορεί να προκύψουν από την εκτομή των όγκων και χρειάζονται αποκατάσταση είναι απρόβλεπτα μεγάλα και σύνθετα. Με τη χρήση της τεχνολογίας πολλά πράγματα γίνονται πλέον πιο εύκολα, πιο άνετα, πιο ανώδυνα και πιο αποτελεσματικά. Με τη χρήση τεχνικών της επαυξημένης πραγματικότητας (Αugmented Reality) χρησιμοποιούμε πλέον διάφορα εργαλεία με αισθητήρες που βοηθούν να βλέπουμε πού ακριβώς κατευθύνεται κάθε υλικό και είμαστε απόλυτα ακριβείς στους χειρουργικούς μας χειρισμούς. Το μέλλον σε αυτό το κομμάτι υπόσχεται πολλά. Ούτε η φαντασία μας μπορεί να μας περιορίσει να προβλέψουμε που θα οδηγήσουν οι εξελίξεις. Σίγουρα, όμως, η σωστή χρήση της τεχνολογίας προϋποθέτει πολύ καλή εκπαίδευση.
Ως προς τα υλικά έχουμε εξελίξεις;
Όπως ανέφερα και παραπάνω, η πιο σημαντική εξέλιξη είναι οι 3D printed προθέσεις. Αυτό, όμως, που είναι πολύ σημαντικό στον τομέα των υλικών είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναθέσει στις Ευρωπαϊκές Ομοσπονδίες των Επιστημονικών Εταιρειών να μελετήσουν και να παρουσιάσουν τα νέα ΕU MDRs – Medical Devices Regulations, νέους Ευρωπαϊκούς κανονισμούς για όλα τα ιατρικά υλικά. Πρόκειται μία διαδικασία η οποία αναμένεται ότι θα εξασφαλίσει τη θέσπιση νέων αυστηρών κανόνων για την καταλληλότητα όλων των υλικών που χρησιμοποιούνται στον άνθρωπο και θα αποκλείσει ιατροτεχνολογικά προϊόντα που δεν αποδεικνύονται απολύτως ασφαλή.
Μιλήστε μας για τους όγκους που καλείται να αντιμετωπίσει ένας Χειρουργός Ορθοπαιδικός.
Η Ορθοπαιδική αντιμετωπίζει όγκους του μυοσκελετικού συστήματος των άκρων, της λεκάνης και της σπονδυλικής στήλης οι οποίοι μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις, πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς. Εμφανίζονται στα οστά και στα μαλακά μόρια, η αντιμετώπισή τους είναι ιδιαίτερη και συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις.
Έχουμε αλλαγές σε αυτό το κομμάτι της Ογκολογίας;
Βλέποντας τις εξελίξεις σε βάθος 20-30 ετών θα πρέπει να πούμε ότι παλιότερα οι σοβαροί όγκοι στα χέρια ή στα πόδια κατέληγαν συνήθως σε ακρωτηριασμό, ενώ σήμερα ελάχιστη ανάγκη υπάρχει για κάτι τέτοιο. Τα μέλη διατηρούνται, παραμένουν λειτουργικά και οι περισσότεροι ασθενείς θεραπεύονται. Έχουμε πλέον τα κατάλληλα υλικά και φάρμακα που ξέρουμε πως να τα χρησιμοποιούμε και εφαρμόζουμε πολύ αποτελεσματικά την ακτινοβολία. Το σπουδαιότερο, όμως, είναι ότι αντιμετωπίζουμε τους όγκους του μυοσκελετικού συστήματος με βάση ειδικά πρωτόκολλα, στο πλαίσιο μιας καλά συντονισμένης και στενά συνεργαζόμενης διεπιστημονικής ομάδας -Multidisciplinary Team approach– ικανής να εξασφαλίζει γρήγορα τη σωστή διάγνωση, να εφαρμόζει αποτελεσματικά συνδυασμό βαριών θεραπευτικών μεθόδων και να δίνει την καλύτερη ευκαιρία σε κάθε ασθενή.
Ύψιστη προτεραιότητα είναι πάντα η ζωή του ασθενούς. Στη συνέχεια προέχει η διατήρηση του άκρου, ακολουθεί διατήρηση της λειτουργικότητας και τέλος το καλό αισθητικό αποτέλεσμα.
Η γήρανση του πληθυσμού ποιες προκλήσεις φέρνει όσον αφορά στην Ορθοπαιδική;
Με την αύξηση του μέσου όρου ζωής των ανθρώπων, μεγάλο πρόβλημα είναι -και θα επιτείνεται- η οστεοπόρωση, η ευπάθεια και η σαρκοπενία που εμφανίζουν οι μεγαλύτερες ηλικίες. Επίσης, τα κατάγματα και βέβαια η αρθρίτιδα. Είναι σίγουρο ότι στο μέλλον θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε περισσότερες περιπτώσεις αρθρίτιδας. Η επιδίωξή μας είναι να απαλλάξουμε τους ασθενείς από τα προβλήματα αυτά.
Αυτή η πανδημία, όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενα άρθρα, έχει αναδείξει πολλαπλές αδυναμίες, και σε πολλούς μάλιστα τομείς της κοινωνικής, επιστημονικής και κυρίως διοικητικής οργάνωσης.
Έτσι, για παράδειγμα, απεδείχθη πόσο σημαντική είναι η συνεργασία των επιστημόνων, σε διεθνές επίπεδο, αφού για πρώτη ίσως φορά αποκτήσαμε αξιόπιστα εμβόλια, μέσα σ’ έναν περίπου χρόνο, όταν όλοι γνωρίζαμε ότι κάτι τέτοιο απαιτούσε τουλάχιστον τρία και πλέον χρόνια έρευνας και testing. Επίσης, έγινε απόλυτα σαφές ότι για την ασφάλεια των πολιτών των προηγμένων κρατών δεν αρκεί να εμβολιάσεις αυτούς τους πολίτες, αφού από τους ανεμβολίαστους κατοίκους υπανάπτυκτων χωρών «ξεπηδούν» ανά πάσα στιγμή μεταλλάξεις που ξαναγυρίζουν ακόμα πιο επιθετικές στους πλούσιους κατοίκους αυτού του πλανήτη, και μάλιστα σε μηδενικό χρόνο. Επί πρόσθετα, τα παντοδύναμα σήμερα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντί να εξασφαλίσουν γρήγορη και έγκριτη ενημέρωση των πολιτών, έγιναν το βήμα για αντικρουόμενες απόψεις, για όλες τις εκφάνσεις της πανδημίας, οδηγώντας τα δισεκατομμύρια των επισκεπτών σε πλήρη σύγχυση για το τι είναι σωστό και αληθές και τι όχι.
Η βιομηχανία των φαρμάκων απέδειξε ότι το κυρίαρχο στοιχείο για αυτήν είναι το κέρδος και όχι το κοινωνικό συμφέρον και μάλιστα για το ύψιστο αγαθό της υγείας το οποίο κατά τα άλλα υπηρετούν.
Και αναφέρομαι στο ότι αυτές πρωτοστάτησαν στην παραγωγή των εμβολίων, και μπράβο τους, αλλά αρνήθηκαν να συνεργαστούν με άλλες ομοειδείς προκειμένου να παραχθούν σύντομα ποσότητες που θα κάλυπταν το μεγαλύτερο τουλάχιστον ποσοστό των κατοίκων του πλανήτη μας. Πολύ περισσότερο, δεν μερίμνησαν για τη φθηνή, αν όχι δωρεάν και άμεση εξασφάλιση εμβολίων, για τις υπανάπτυκτες χώρες, με συνέπειες που αναφέραμε ήδη παραπάνω.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απεδείχθη, για μια ακόμα φορά, με χαμηλά αντανακλαστικά σε συστημικούς κινδύνους, αφού δεν κατάφερε με αποφασιστικότητα και σαφήνεια να επιβάλει πρωτόκολλα υγείας και συμπεριφοράς, από την αρχή της πανδημίας, που να διέπουν και τα 27 μέλη της Ένωσης.
Έτσι, το κάθε κράτος μέλος κινήθηκε κατά βούληση και μεμονωμένα, κάνοντας τα 400 περίπου εκατομμύρια της Ένωσης να διερωτώνται για την αποτελεσματικότητα των οργάνων της ΕΕ σε σοβαρές κρίσεις υγειονομικού ή άλλου χαρακτήρα.
Το ίδιο φαινόμενο και με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ). Έπαθε ολοκληρωτικό vertigo αλλάζοντας 10 φορές απόψεις εάν οι μάσκες, για παράδειγμα, είναι αναγκαίες ή όχι. Όλοι το θυμόμαστε. Ακόμα και ο Trump δυσανασχέτησε αποφασίζοντας οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν από τον ΠΟΥ. Και βέβαια ούτε ο Οργανισμός μερίμνησε για τον εμβολιασμό τρίτων χωρών, περιοριζόμενος σήμερα στο να κάνει συστάσεις και προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο νέων και σοβαρότερων μεταλλάξεων. Τέτοιες όμως «ανέξοδες» προειδοποιήσεις βλάπτουν περισσότερο τη διεθνή οικονομία και την κοινωνία, παρά την εξυπηρετούν και την προστατεύουν. Η Αμερική και η Κίνα βρήκαν την ευκαιρία να προσθέσουν στην εξίσωση της αντιπαλότητας και του ανταγωνισμού τους άλλη μια παράμετρο, κατηγορώντας η μία την άλλη για την ευθύνη έναρξης και εξάπλωσης του ιού που στοίχισε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων αλλά και τη δοκιμασία θεσμών και οικονομίας. Θα μπορούσαμε να γράφουμε ακόμα δεκάδες παραδείγματα αδυναμιών που ανέδειξε αυτή η πανδημία σε κεντρικές διοικήσεις, θεσμούς Εθνικούς και Διεθνείς, αλλά και στον κοινωνικό ιστό της χώρας μας και Διεθνώς.
Θέλουμε όμως να έλθουμε στο δια ταύτα όλης αυτής της εμπειρίας και ειδικότερα στη Ελλάδα.
Απεδείχθη, με απόλυτα στατιστικά νούμερα, ότι το 25% τουλάχιστον των Ελλήνων πολιτών δεν εμπιστεύονται τους κρατικούς και επιστημονικούς φορείς και αρνούνται να εμβολιαστούν.
Και το βασικό ερώτημα είναι γιατί!!!
Η απάντηση για εμάς είναι εύλογη και σχετικά απλή: Έλλειψη ενημέρωσης και δεν εννοούμε αυτό που γίνεται σήμερα εν μέσω κρίσης και με το «όπλο στον κρόταφο» των πολιτών με μέτρα υποχρεωτικότητας ή σχεδόν υποχρεωτικότητας. Αυτά, όπως απεδείχθη, λειτουργούν στην αντίθετη κατεύθυνση. Με επιστήμονες ή με «ειδήμονες», με εκκλησιαστικούς λειτουργούς, με social media να εναντιώνονται στις απόψεις και τις προτροπές της επίσημης πολιτείας, είναι εντελώς φυσιολογικό το ¼ του πληθυσμού να συμπεριφέρεται αυτόνομα και εκτός κανόνων κεντρικής Διοίκησης. Τι χρειάζεται, λοιπόν;
Απλή λογική: έγκριτη και διαρκής ενημέρωση των πολιτών και μάλιστα συνεχής και όχι αποσπασματικά την ώρα της κρίσης. Και αυτό ισχύει όχι μόνο στα θέματα υγείας αλλά σε όλα τα καυτά θέματα του σήμερα, όπως είναι το περιβάλλον, η οικονομία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.ά.
Αν αύριο κληθεί για παράδειγμα ο ελληνικός λαός να πάρει δραστικά και άμεσα μέτρα για σοβαρή περιβαλλοντική κρίση, πιστεύετε ότι θα ανταποκριθεί το 100% ή έστω το 90%; Όχι βέβαια, με το ζόρι το 70% ή το πολύ το 75%. Το υπόλοιπο 25-30% θα αντιδράσει για τους ίδιους λόγους που αντιδρά και σήμερα για την covid -19.
Εάν όμως καθημερινά η πολιτεία φροντίζει και ενημερώνει σχετικά, χρησιμοποιώντας όλα τα κανάλια ενημέρωσης, όπως ΜΜΕ, ημερίδες, σχολικά προγράμματα, social media, κάποτε να είστε βέβαιοι ότι ο σκληρός πυρήνας της κοινωνίας και των αρνητών από 25 και 30% θα μειωνόταν στο 5 ή το πολύ 8%. Αυτό το μικρό ποσοστό δεν κάνει καμία διαφορά στα μέτρα έκτακτης ανάγκης και ας το δεχθούμε σαν όριο στατιστικού λάθους. Το 5 και 8% σε μία κοινωνία, εξ ορισμού, είναι αν μη τι άλλο αντιδραστικό. Το 25 ή ακόμα χειρότερα το 30% είναι μεγάλο νούμερο και επηρεάζει οποιαδήποτε μέτρα αντιμετώπισης σοβαρών αποφάσεων που αφορούν την πολιτεία ή την κοινωνία πολιτών.
Ξοδεύονται ετησίως πολλά εκατομμύρια για τη δια βίου μάθηση των επαγγελματιών υγείας από τις φαρμακευτικές εταιρείες και πολύ καλά κάνουν. Ωστόσο, οι ίδιοι φορείς δεν ξοδεύουν ούτε ένα ευρώ σχεδόν για τη διαρκή και έγκριτη ενημέρωση του κοινού. Και βεβαίως το ίδιο κάνει και η ευρύτερη κεντρική εξουσία.
Μεγάλο λάθος. Και αυτό το λάθος το πληρώνουμε φθάνοντας στα όρια και του συστήματος υγείας και της οικονομίας.
Οι κρίσεις κάθε μορφής υπήρχαν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν και στο διηνεκές. Το θέμα είναι πόσο ετοιμαζόμαστε σταθερά και καθημερινά για να τις αντιμετωπίσουμε. Η covid 19 μας απέδειξε, για μια ακόμη φορά, ότι πυροσβεστικά μέτρα ακόμα και με το στοιχείο του επείγοντος και της υποχρεωτικότητας είναι εντελώς ανεπαρκή και με τεράστιο αντίκτυπο. «Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν». Η covid 19 θα φύγει, οι κάθε μορφής κρίσεις όμως όχι.
Πώς ετοιμαζόμαστε; Καλή μας Χρονιά με υγεία και σύνεση.
Ο χειμώνας προστατεύει το σώμα και το δέρμα μας μέσα σε φαρδιά και σκουρόχρωμα ρούχα. Επομένως, οι γύρω μας δεν μπορούν να καταλάβουν αν έχουμε αδυνατίσει ή παχύνει, και σε ποια κατάσταση είναι γενικά το δέρμα μας. Επιπλέον, δεν γνωρίζουν πώς νιώθουμε μέσα σε αυτό. Αυτά τα ξέρεις μόνο εσύ.
Αν νιώθεις ότι έχεις πάρει μερικά κιλάκια ή παρατηρείς περισσότερη χαλάρωση στο σώμα σου σε σχέση με το προηγούμενο καλοκαίρι και δεν σου αρέσει, έχει έρθει η ώρα να δράσεις! Ξέρω ότι νιώθεις εγκλωβισμό από παντού. Είναι το χιόνι, είναι ο χειμώνας, είναι η Όμικρον που δεν σε αφήνουν να βγεις και να ξεσκάσεις. Αναζητάς τη χαρά και την απόλαυση στο φαγητό, στη σοκολάτα και στο Netflix. Έρχεται όμως μια στιγμή που βλέπεις τον εαυτό σου στον καθρέπτη και θέλεις να ανατρέψεις την κατάσταση.
Τρεις τρόποι να πάρει το σώμα σου τα πάνω του
Dry Brushing
Photo: Polina Tankilevitch @ Pexels.com
Πιάσε μια μεγάλη βούρτσα από πυκνές, φυσικές τρίχες ανά χείρας και επιδόσου στο dry brushing, ξεκινώντας από τα πόδια και ανεβαίνοντας προς την καρδιά. Άσκησε τόση πίεση όση αισθάνεσαι ότι μπορεί να σου προσφέρει αναζωογόνηση και ευεξία. Αυτός ο φυσικός τρόπος απολέπισης απομακρύνει τα νεκρά κύτταρα, διεγείρει τη μικροκυκλοφορία του αίματος και της λέμφου και αποβάλλει τις τοξίνες αποκαλύπτοντας μια πιο λεία επιδερμίδα.
Το dry brushing είναι ιδανικό το πρωί πριν κάνεις ντους. Σε τονώνει και σε αναζωογονεί ευχάριστα. Μόλις βρεθείς κάτω από το ντους, μπορείς να ενισχύσεις τη διαδικασία της απολέπισης χρησιμοποιώντας και ένα φυσικό scrub.
Ενυδάτωση χειμώνα – καλοκαίρι
Photo: Ron Lach @Pexels.com
Αφιέρωσε περισσότερο χρόνο με το γυμνό σώμα σου και επένδυσε στη φροντίδα του. Διάλεξε την αγαπημένη σου ενυδατική κρέμα, ανακάλυψε ένα καινούργιο προϊόν με υπέροχο άρωμα και απολαυστική υφή ή ξεκίνα από τώρα τις εξειδικευμένες κρέμες κατά της κυτταρίτιδας. Θα δεις αμέσως την επιδερμίδα σου να αλλάζει και να αποκτάει ενυδατωμένη, ζωηρή και νεανική όψη. Τσέκαρε και τα εξαιρετικά body butters με την ενισχυμένη σύνθεση και την πλούσια υφή που είναι ιδανικά για τον χειμώνα, καθώς προσφέρουν στο δέρμα πλούσια ενυδάτωση και θρέψη. Επιπλέον, διεγείρουν τη φυσική ανάπλασή του και στοχεύουν στη χαλάρωση αλλά και στις ραγάδες.
Καλοκαιρινή λάμψη όλο τον χρόνο
Αν θέλεις να βελτιώσεις ακόμα περισσότερο την όψη της επιδερμίδας σου μπορείς να χρησιμοποιείς self-tan αυτομαυριστικά προϊόντα ακόμα και μέσα στο καταχείμωνο. Το διακριτικό χρώμα και η καλοκαιρινή λάμψη θα σου φτιάξουν τη διάθεση και θα ανεβάσουν την ψυχολογία σου.
Inside out beauty
Photo: Andrea Piacquadio @ PExels.com
Και όπως μου είπε πολύ εύστοχα ένας εξαιρετικός φυσιοθεραπευτής πριν από λίγες μέρες τα κορμιά… χτίζονται κατά 80% στην κουζίνα. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να βάλεις φρένο στο junk food και να υιοθετήσεις ένα υγιεινό πρόγραμμα διατροφής χωρίς υπερβολές συμπεριλαμβάνοντας στο πρόγραμμά σου φρούτα, λαχανικά, πράσινα smoothies και μπόλικο νερό. Τι να σου κάνει το γυμναστήριο και το κάψιμο των θερμίδων όταν αναπληρώνεις αυτές τις θερμίδες επιστρέφοντας στο σπίτι και τρέχοντας το ψυγείο;
Δεν χρειάζεται να είσαι ωμοφάγος για να υιοθετήσεις μια vegan ρουτίνα ομορφιάς. Αν σε ενδιαφέρει πραγματικά το θέμα, μπορώ να σου πω με βεβαιότητα ότι είναι πιο εύκολο από όσο νομίζεις. Καταρχάς, υπάρχει πλέον μια μεγάλη γκάμα προϊόντων που δεν περιέχουν κανένα συστατικό ζωικής προέλευσης. Αυτό σχετίζεται άμεσα με την τεράστια, παγκόσμια τάση βιγκανισμού που δεν αφορά πια μόνο το θέμα της διατροφής. Στο εμπόριο θα βρεις προϊόντα που καλύπτουν όλες τις ανάγκες του δέρματός σου για ενυδάτωση, αντιγήρανση, αντηλιακή προστασία και περιποίηση ματιών πρωί και βράδυ και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία. Αν το δέρμα σου δεν αντιμετωπίζει κάποια δερματική πάθηση, για την οποία θα πρέπει να είσαι σε συνεννόηση με τον δερματολόγο σου, θα ανταποκριθεί πολύ ωραία στα vegan προϊόντα και εσύ θα ικανοποιηθείς με τις απολαυστικές υφές και το αποτέλεσμα που θα δεις στον καθρέπτη.
