Χρήστος Λεφούσης
Ιατρός Αλλεργιολόγος – Παιδοαλλεργιολόγος,
Γενικός Γραμματέας ΕΕΑΚΑ
eeaka.gr/find-doctors/
Αν και δεν έχουμε συνδυάσει το φθινόπωρο ως περίοδο παρουσίας ή έξαρσης αλλεργιών ωστόσο αποτελεί μια περίοδο με παρουσία συμπτωμάτων και το δικό της ενδιαφέρον.
Αναπνευστικές αλλεργίες (ρινίτιδα, άσθμα, επιπεφυκίτιδα)
Το φθινόπωρο, οι αλλεργίες είναι αρκετά συχνές και οφείλονται τόσο σε γύρεις που παραμένουν στην ατμόσφαιρα αλλά και κυρίως στην παρουσία αλλεργιογόνων μυκήτων και ακάρεων της σκόνης (ΑΣ). Εδώ είναι οι βασικοί «ένοχοι»:
Aιτίες αλλεργιών
ΓΥΡΕΙΣ
1. Γύρη αγρωστωδών (στάχυα ή δημητριακά και οι άγριοι συγγενείς τους) (graminaceae)
Τα αγρωστώδη, αν και πιο συχνά την άνοιξη, συνεχίζουν να παράγουν γύρη σε μικρότερες ποσότητες το φθινόπωρο, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές. Κυρίως όμως η αγριάδα (που ανήκει στα αγρωστώδη) (cynodon dactylon ή bermuda grass) έχει σημαντική γυρεοφορία κατά την περίοδο μέσα Αυγούστου ως μέσα Οκτωβρίου).
2. Γύρη παριετάριας (περδικάκι ή ελξίνη ή αγριοβασιλικός) (parietaria)
Η παριετάρια παράγει γύρη κυρίως την άνοιξη αλλά και το φθινόπωρο, με κορύφωση συχνά Σεπτέμβριο-Οκτώβριο στην Ελλάδα. Σε ήπια κλίματα (π.χ. Αθήνα, Κρήτη, νησιά), η παραγωγή γύρης μπορεί να συνεχιστεί ακόμα και το χειμώνα. Αν και πιο χαμηλή η γυρεοφορία της το φθινόπωρο μπορεί να προκαλεί συμπτώματα.
3. Γύρη χηνοποδίου (Chenopodium spp. – αγριόβλητο) και αμαράνθου (Amaranthus spp.)
Αυτά τα ζιζάνια είναι κοινά σε πεδιάδες και αστικές περιοχές (π.χ. Αττική, Θεσσαλία) και η γύρη τους είναι δραστική από Αύγουστο έως Οκτώβριο.
4. Γύρη αμβροσίας (ragweed)
Είναι ένα από τα συχνά αλλεργιογόνα του φθινοπώρου, με κορύφωση γύρης Σεπτέμβριο-Οκτώβριο. Στην Ελλάδα, αν και αλλεργιογόνο εισαγόμενο – από την αμερικανική ήπειρο, εντοπίζεται σε περιοχές όπως η Βόρεια Ελλάδα (π.χ. Θεσσαλονίκη, Μακεδονία) και προκαλεί έντονα συμπτώματα (φτέρνισμα, φαγούρα, ρινική συμφόρηση).
ΑΚΑΡΕΑ ΤΗΣ ΣΚΟΝΗΣ
Αν και υπάρχουν όλο το χρόνο, το φθινόπωρο η θέρμανση του σπιτιού ξαναρχίζει και τα ακάρεα απελευθερώνουν περισσότερα αλλεργιογόνα στον αέρα. Οι συνθήκες του φθινοπώρου – κλειστά παράθυρα, σχετικά υψηλή θερμοκρασία σε συνδυασμό με υψηλή εσωτερική υγρασία – αυξάνουν τα επίπεδα των ΑΣ στο εσωτερικό περιβάλλον αλλά και τα συμπτώματα.
ΜΥΚΗΤΕΣ
Μούχλα: Τα υγρά φύλλα και λοιπές φυτικές ύλες που σαπίζουν η φυτικές νωπές αποθηκευμένες ύλες που στεγνώνουν σε συνδυασμό με την υγρασία ευνοούν την ανάπτυξη σπορίων μυκήτων (μούχλας). Οι πιο συχνοί μύκητες που ενοχοποιούνται στην πατρίδα μας είναι η alternaria και το cladosporium. Σε μετρήσεις που έχουν λάβει χώρα τα προηγούμενα έτη, τόσο στη Θράκη όσο και στην Κρήτη φαίνεται πως οι περίοδοι έξαρσης αυτών των αλλεργιογόνων εξωτερικών χώρων είναι κυρίως κατά τα 2μηνα Μαΐου Ιουνίου αλλά και κατ’ εξοχήν Οκτωβρίου – Νοεμβρίου.
Συμπτώματα φθινοπωρινών αναπνευστικών αλλεργιών
Καταρροϊκά (κυρίως από γύρεις, αλλά και μύκητες. Πιο σπάνια από ακάρεα)
✤ Φτέρνισμα
✤ Φαγούρα σε μύτη, μάτια, λαιμό
✤ Δάκρυα ή κοκκινισμένα μάτια
Αποφρακτικά (κυρίως από ακάρεα, μύκητες, αλλά και από πολυετή αλλεργία σε γύρεις)
✤ Μπούκωμα, ρινική συμφόρηση, ροχαλητό
Ασθματικά (κυρίως από ακάρεα, μύκητες, αλλά και από βαρύτερη αλλεργία σε γύρεις)
✤ Βήχας ή σφίξιμο στο στήθος
✤ Συριγμός
✤ Αίσθημα ανεπάρκειας αέρα (δύσπνοια)
Δερματικές αλλεργίες
✤ Δερματικά (από όλα τα αλλεργιογόνα)
✤ Ερυθρότητα, φαγούρα, εξανθήματα, ξηροδερμία.
✤ Επιδείνωση προϋπαρχόντων δερματικών παθήσεων (ατοπική δερματίτιδα, ψωρίαση).
✤ Κυρίως το έκζεμα (ατοπική δερματίτιδα) μπορεί να παρουσιάσει έξαρση σε αυτούς που είναι κυρίως αλλεργικοί σε ακάρεα και μύκητες. Λιγότερο πιθανό σε αλλεργικούς σε γύρεις διότι η γυρεοφορία είναι σχετικά πιο ήπια απ’ ότι την άνοιξη και απαιτούνται συνήθως υψηλότερες συγκεντρώσεις (ή πολύ υψηλή ευαισθησία) για να προκληθούν δερματικά συμπτώματα.
Τρόποι αντιμετώπισης
Περιορισμός έκθεσης: Κλείσιμο παραθύρων, πλύσιμο ρούχων μετά την έξοδο, αποφυγή παραμονής σε περιοχές με πολλά πεσμένα φύλλα.
Καθαριότητα: Χρήση αφυγραντήρα, τακτικός καθαρισμός χαλιών και στρωμάτων για μείωση ακάρεων.
Φαρμακευτική αγωγή: Αντιισταμινικά, ρινικά σπρέι, κρέμες και αλοιφές, κορτιζόνη ή αγωγή που συστήνει ο αλλεργιολόγος.
Ιατρική παρακολούθηση από τον ειδικευμένο αλλεργιολόγο: Σε σοβαρά ή επίμονα συμπτώματα, σύσταση από ειδικό για εξετάσεις ή ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση). Ο ειδικευμένος Αλλεργιολόγος είναι ο αρμόδιος να μας βοηθήσει να συμβιώσουμε με τα αλλεργιογόνα αντί να προβαίνουν σε ατέρμονες πράξεις περιορισμού στην έκθεση.
Λοιμώξεις (κρυολογήματα)
Κατά το φθινόπωρο εκτός από τις αλλεργίες υπάρχει έξαρση των κρυολογημάτων (κυρίως ιώσεων). Συχνά υπάρχει δυσκολία στη διαφορική διάγνωση μεταξύ ιώσεων και λοιμώξεων. Παρακάτω ακολουθεί ένας χρήσιμος πίνακας. Πρέπει ωστόσο να επισημάνουμε πως τα αλλεργικά άτομα εκδηλώνουν εντονότερα συμπτώματα στις λοιμώξεις (πιο έντονη ρινίτιδα και ασθματικά συμπτώματα) οπότε πάλι πρέπει να απευθυνθούν στον αλλεργιολόγο τους προς ρύθμιση και απάλυνση των ανωτέρω.
Τροφικές αλλεργίες
Το φθινόπωρο σχετίζεται με εποχικά τρόφιμα που μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα:
✤ Ξηροί καρποί (καρύδια, φουντούκια, κάστανα).
✤ Μήλα, αχλάδια (όχι συχνά) (συχνά σε άτομα με αλλεργία γύρης σημύδας – «σύνδρομο στοματικής αλλεργίας»).
✤ Κολοκύθα, μπαχαρικά (π.χ. κανέλα) σε πιο σπάνιες περιπτώσεις.
Αλλεργίες στα τσιμπήματα εντόμων
Αν και σαφώς πιο σπάνια, το φθινόπωρο οι σφήκες και οι μέλισσες παραμένουν ενεργές, ειδικά κοντά σε φρούτα ή υπολείμματα φαγητού. Σε άτομα με ευαισθησία, τα τσιμπήματα μπορεί να προκαλέσουν: ✤ Τοπικό πρήξιμο και φαγούρα. ✤ Σοβαρές αντιδράσεις (αναφυλαξία) σε σπάνιες αλλά επικίνδυνες περιπτώσεις.
Αλλεργίες στα φάρμακα
Τους φθινοπωρινούς μήνες αυξάνεται η χρήση φαρμάκων (π.χ. αντιβιοτικά, αντιφλεγμονώδη) λόγω λοιμώξεων. Μερικά άτομα εμφανίζουν αλλεργικές αντιδράσεις σε αυτά. Οι αλλεργίες στα αντιβιοτικά μπορεί να αποβούν πολύ δύσκολες (ως και μοιραίες) και πρέπει να επισημάνουμε πως αφορούν όλον τον πληθυσμό (δεν σχετίζονται με τις άλλες αλλεργίες ή προδιάθεση και δεν έχουν ηλικία έναρξης)
Λοιπά
✤ Κνίδωση εκ ψύχους
Μπορεί να παρουσιάσει επεισόδια στα άτομα που έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία, τόσο σε αυτά που συνεχίζουν τα θαλάσσια μπάνια, όσο και σε αυτά που θα εκτεθούν απ’ ευθείας στη βροχή.
✤ Κνίδωση από άσκηση
Το ίδιο πιθανή σε όλες τις εποχές αλλά μάλλον συχνότερη το φθινόπωρο λόγω της έναρξης των πρωταθλημάτων των αθλοπαιδιών όσο και των ερασιτεχνών που ασχολούνται με το χόμπι των δρόμων αντοχής.
ΑΠΕΥΘΥΝΟΜΑΣΤΕ στους αλλεργιολόγους για όλα τα παραπάνω καθώς ο ειδικός αλλεργιολόγος [και όχι γενικοί ιατροί ή ιατροί άλλων ειδικοτήτων (παιδίατροι κα) που καταχρηστικά δηλώνουν αλλεργιολόγοι] είναι αρμόδιος για την αντιμετώπιση των αλλεργιών με λιγότερο κόπο και φάρμακα και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, σε όλες τις ηλικίες. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΖΩΗΣ (σε πολύ μικρά βρέφη ή νήπια) ως ΚΑΙ ΤΟ ΒΑΘΥ ΓΗΡΑΣ (υπερήλικες) η αλλεργιολογία αποτελεί διακριτή ειδικότητα που ασχολείται με το σύνολο του συνδρόμου της αλλεργίας και όχι με κάποιο ανθρώπινο όργανο, γι αυτό και απευθυνόμαστε σε αλλεργιολόγο που θα βρούμε στο site της ελληνικής αλλεργιολογικής εταιρείας. (ΕΕΑΚΑ – Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας & Κλινικής Ανοσολογίας, https://eeaka.gr/find-doctors/)