Κωνσταντίνος Α. Μπακόπουλος
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Sports Nutrition MSc. (HUA)
info@kbakopoulos.com
www.kbakopoulos.com
Τι κοινό έχουν μια χούφτα μούρα, ένα φλιτζάνι πράσινο τσάι και μία κουταλιά παρθένο ελαιόλαδο; Περιέχουν μια μεγάλη ποικιλία φυσικών συστατικών που φαίνεται να συμβάλλουν στην προστασία της υγείας: τις πολυφαινόλες. Τι είναι όμως πραγματικά οι πολυφαινόλες και τα φλαβονοειδή; Πώς δρουν στον οργανισμό μας και ποια τρόφιμα μπορούν να μας προσφέρουν;
Ας ξεκινήσουμε με τον ορισμό. Οι πολυφαινόλες αποτελούν μια μεγάλη ομάδα φυσικών βιοδραστικών ενώσεων που παράγονται από τα φυτά και βρίσκονται σε πλήθος φυτικών τροφίμων. Ο ρόλος τους είναι να προστατεύουν τα φυτά από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η υπεριώδης ακτινοβολία και οι μικροβιακές μολύνσεις, ενισχύοντας έτσι τη φυσική τους άμυνα.
Ανάλογα με τη χημική τους δομή οι πολυφαινόλες, διακρίνονται ευρέως σε φλαβονοειδή και μη φλαβονοειδή.
Ποια οφέλη όμως μας προσφέρουν οι πολυφαινόλες – φλαβονοειδή;
Αρχικά, τα φλαβονοειδή επιδρούν θετικά στην καρδιαγγειακή υγεία. Πιο συγκεκριμένα, η αυξημένη πρόσληψη φλαβονοειδών μέσω της διατροφής έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν τη βελτίωση της ενδοθηλιακής λειτουργίας και της αγγειοδιαστολής.
Παράλληλα, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα οφέλη των πολυφαινολών είναι η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν πως η συστηματική κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε πολυφαινόλες μπορεί να συμβάλλει σε μικρές αλλά ουσιαστικές μειώσεις της αρτηριακής πίεσης, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένες αρχικές τιμές. Πιο συγκεκριμένα, η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε πολυφαινόλες συσχετίστηκε με μέση μείωση περίπου 3.7 mmHg της συστολικής και 1.4 mmHg της διαστολικής αρτηριακής πίεσης.
Πέραν όμως των παραπάνω, οι πολυφαινόλες φαίνεται να έχουν ευνοϊκή επίδραση σε ορισμένους δείκτες του λιπιδαιμικού προφίλ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών, η κατανάλωση τροφίμων ή εκχυλισμάτων πλούσιων σε πολυφαινόλες μπορεί να συμβάλλει σε μικρές μειώσεις της ολικής χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων. Ωστόσο, η επιστημονική τεκμηρίωση για την επίδρασή τους στο λιπιδαιμικό προφίλ παραμένει λιγότερο συνεπής σε σχέση με εκείνη για την αρτηριακή πίεση.
Τέλος, η υψηλότερη πρόσληψη φλαβονοειδών μέσω της διατροφής έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν την επίδρασή στο οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή, καθώς και στη ρύθμιση της γλυκόζης και της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.
Ποιες είναι οι καλύτερες πηγές πολυφαινολών – φλαβονοειδών;
Βλέποντας όλα τα παραπάνω οφέλη το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι πώς θα λάβουμε τις πολύτιμες πολυφαινόλες και τα φλαβονοειδή; Η απάντηση βρίσκεται κυρίως στην ποικιλία φυτικών τροφίμων, καθώς οι πολυφαινόλες απαντώνται σε εκατοντάδες διαφορετικά τρόφιμα και ροφήματα.
Μεταξύ των σημαντικότερων πηγών περιλαμβάνονται τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί, τα δημητριακά ολικής άλεσης, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, το τσάι, ο καφές και το κακάο.
Οι διαφορετικές κατηγορίες τροφίμων παρέχουν και διαφορετικά είδη πολυφαινολών. Για παράδειγμα, τα μούρα, τα κεράσια, τα σταφύλια και άλλα σκουρόχρωμα φρούτα είναι πλούσια σε ανθοκυανίνες, ενώ τα εσπεριδοειδή περιέχουν σημαντικές ποσότητες φλαβονοειδών. Αντίστοιχα, το τσάι και το κακάο αποτελούν χαρακτηριστικές πηγές φλαβανολών, όπως οι κατεχίνες.
Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει μία μοναδική «καλύτερη» πηγή πολυφαινολών. Διαφορετικά τρόφιμα περιέχουν διαφορετικές κατηγορίες και ποσότητες πολυφαινολών, επομένως η ποικιλία έχει μεγαλύτερη σημασία από την επικέντρωση σε ένα συγκεκριμένο τρόφιμο.
Να πάρω συμπληρώματα πολυφαινολών – φλαβονοειδών;
Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, η βιβλιογραφία υποστηρίζει περισσότερο την κατανάλωση των φυσικών τροφίμων, τα οποία παρέχουν ένα σύνθετο μείγμα πολυφαινολών και άλλων βιοδραστικών συστατικών, παρά την λήψη υψηλών δόσεων μεμονωμένων ενώσεων μέσω εκχυλισμάτων. Στις περιπτώσεις που η κατανάλωση φυσικών τροφίμων δεν είναι επαρκής, η κάλυψη των αναγκών σε συμπληρώματα ενισχύει τις ανάγκες μας σε πρόσληψη των ωφέλιμων αυτών συστατικών.
Εν κατακλείδι…
Η αξία των πολυφαινολών δεν βρίσκεται στην αναζήτηση ενός «μαγικού» τροφίμου, αλλά στην ποικιλία και τη συστηματική παρουσία φυτικών τροφίμων στην καθημερινή μας διατροφή. Εντάσσοντας τα παραπάνω τρόφιμα στο καθημερινό μας διαιτολόγιο, διατηρούμε καλύτερη καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία, ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων χρόνιων νοσημάτων.
