Κατηγορία: ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Tο διαδίκτυο όλοι γνωρίζουμε ότι είναι  το εργαλείο που μας ανοίγει τις πύλες στη γνώση, στην ενημέρωση, στην επιστήμη, στην επικοινωνία και στην ψυχαγωγία.

Μας οδηγεί σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Είναι απαραίτητο σε όλους και φυσικά το χρησιμοποιούν και οι έφηβοι.  Σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας (ΤΕΙ Θεσσαλονίκης) κάνουν καθημερινή χρήση του  7 στους 10 Έλληνες έφηβους.

Το διαδίκτυο είναι απαραίτητο στους έφηβους γιατί τους προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες και στοιχεία (π.χ. για  εργασίες στο σχολείο) αλλά κυρίως γιατί είναι και ένας χώρος επικοινωνίας (facebook κ.λπ.) και χώρος παιχνιδιού online. Ο έφηβος θέλει σύνδεση στο διαδίκτυο επίσης για να «κατεβάζει»  μουσική, video και παιχνίδια.  Μέσα σε 5 λεπτά το «ποντίκι» μπορεί να τους πάει βόλτα σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον για έναν ενήλικα, αλλά στον έφηβο μπορεί να προκαλέσει σύγχυση και άγχος. Η ταχύτητα που έχει το μέσον πολλές φορές  υποβιβάζει ή αντίθετα υπερτιμά την αξία των δεδομένων και ο καταιγισμός των πληροφοριών προκαλεί συχνά σύγχυση ακόμα και σε μία διαμορφωμένη προσωπικότητα όπως του ενήλικα.

Σε μια προσωπικότητα που είναι ακόμα υπό διαμόρφωση -όπως του παιδιού στην πρώιμη εφηβεία- αυτός ο βομβαρδισμός από πληροφορίες δεν είναι ό,τι καλύτερο. Το παιδί δεν μπορεί ακόμα να τις ελέγξει, να τις τακτοποιήσει, να τις αξιολογήσει, να τις χειριστεί κ.λπ.

Το διαδίκτυο δεν είναι μέσο που πρέπει να παίρνουμε αψήφιστα, ειδικά όσον αφορά τα παιδιά. Προκαλεί σε αυτά μια υπολογίσιμη σύγχυση σε μια περίοδο που αυτά ούτως ή άλλως δυσκολεύονται πολύ να τακτοποιήσουν τη σκέψη τους, γεγονός που ενέχει συγκεκριμένους κινδύνους. 

Η ασφάλεια στο διαδίκτυο είναι ένα μεγάλο ζήτημα ακόμα και για τους ενήλικες. Όμως ειδικά για τα παιδιά, που τώρα ξεκινούν τις διαδικτυακές επαφές τους, πρέπει να έχουμε κατά νου μερικά σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, όπως οι συζητήσεις στα chat rooms. Τις περισσότερες φορές αυτές είναι αθώες. Σε κάποιες περιπτώσεις  μάλιστα λειτουργούν  θετικά, γιατί διευκολύνουν πολύ τα παιδιά που  έχουν π.χ. κινητικές δυσκολίες και  γενικά δυσκολεύονται στις μετακινήσεις. Η ηλεκτρονική επαφή τους προσφέρει λοιπόν μια  διέξοδο. Εντούτοις η ανωνυμία του διαδικτύου είναι σημαντικό πρόβλημα τόσο όσον αφορά την  ασφάλεια των εφήβων, όσο και τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους.

Η ψευδαίσθηση  της παντοδυναμίας

Μια άλλη δυνατότητα που έχει ο έφηβος είναι να συμμετέχει σε διάφορα παιχνίδια ρόλων του διαδικτύου. Αυτά τα παιχνίδια μπορούν κάποιες φορές να διευκολύνουν την επικοινωνία με άλλα άτομα ή να αποτελούν διέξοδο. Μπορεί όμως και να συμβάλλουν στο να κλειστεί ο έφηβος σε  έναν εικονικό κόσμο και να αναβάλλει διαρκώς την ένταξή του π.χ. στην ομάδα των συμμαθητών του, προτιμώντας τη λιγότερο αγχώδη ένταξη σε μια ομάδα online παιχνιδιών.

Τρίτη δυνατότητα αλλά και πηγή πιθανών προβλημάτων είναι η ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας που προσφέρει το διαδίκτυο. Στα online παιχνίδια ή συζητήσεις έχεις ένα ψευδώνυμο και «μπαινοβγαίνεις» όποτε θέλεις. Είσαι βέβαιος ότι έχεις  απεριόριστες δυνατότητες και την επιλογή να σταματήσεις ανά πάσα στιγμή χωρίς να δώσεις αναφορά σε κανένα. Αυτή η ψευδαίσθηση παντοδυναμίας άλλοτε λειτουργεί εκτονωτικά λυτρωτικά, άλλοτε όμως παγιδεύει.

Εξάλλου όποιος από εσάς έχει τύχει να παρενοχληθεί διαδικτυακά γνωρίζει πολύ καλά ότι η προσβολή ή ενόχληση που έρχεται γραπτά, στην οθόνη του δικού σου υπολογιστή, μέσα στο ίδιο σου το σπίτι, δηλαδή στο άσυλό σου, έχει πολύ μεγαλύτερη επίπτωση από άλλες, χειρότερες προσβολές που μπορεί να εισπράξεις οδηγώντας π.χ. στον δρόμο ή στην αυλή του σχολείου.

Πρόβλημα εξάρτησης

Τα παιχνίδια γενικά προσφέρουν μια χαλάρωση, χωρίς υψηλό κόστος, και τα παιδιά τα παίζουν με τις ώρες. Πολλές φορές  παίζουν παιχνίδια που οι γονείς δεν θα ενέκριναν ποτέ αν γνώριζαν το περιεχόμενό τους. Όμως αυτή ακριβώς η πολύωρη ενασχόληση μπορεί και να αποτελέσει πρόβλημα εξάρτησης.

Ένα άλλο θέμα είναι οι διάφορες πιθανόν επικίνδυνες ιστοσελίδες   που το παιδί μπορεί να επισκέπτεται. Ο γονιός ελέγχει ελάχιστα τις πληροφορίες που έτσι κι αλλιώς δέχεται ο έφηβος έξω από το σπίτι στις συντροφιές του. Το διαδίκτυο μπορεί να εντείνει το πρόβλημα ακόμα περισσότερο. Κανείς δεν μπορεί να ξέρει με σιγουριά αν το παιδί του πήγε σε ιστοσελίδα  που εξηγεί πώς ακριβώς φτιάχνεται μια βόμβα μολότοφ. Δεν ξέρει αν πήγε σε ιστοσελίδα με προτάσεις για τρόπους αυτοκτονίας  ή σε ιστοσελίδα με περιεχόμενο πορνό.

Καλό θα ήταν λοιπόν ο γονιός να σκεφτεί πολύ καλά το όλο ζήτημα και να μην το δει σαν ένα απλό «χατίρι» του παιδιού, αλλά ούτε και να αισθάνεται οπισθοδρομικός επειδή δεν εγκρίνει την εγκατάσταση υπολογιστή στο δωμάτιο ενός 13χρονου. 

H Αλεξάνδρα Καππάτου  είναι συγγραφέας αρκετών βιβλίων μεταξύ των οποίων τα «Οι γονείς κάνουν τη διαφορά», «Μεγαλώστε ευτυχισμένα παιδιά», «Οι γονείς χωρίζουν» και «Παιδιά στην εφηβεία, γονείς σε κρίση».

Αλεξάνδρα Καππάτου, Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος, Συγγραφέας

Ο ύπνος των περισσότερων ανθρώπων διαταράσσεται όταν αγχώνονται και ειδικότερα σε περιόδους που τον χρειάζονται περισσότερο. Ωστόσο υπάρχουν φυσικές θεραπείες, είτε είναι τρόποι ρουτίνας είτε είναι συμπληρώματα που μας βοηθούν πολλές φορές όταν οι αμφισβητήσεις και οι ανησυχίες μας στοιχειώνουν πριν κλείσουμε τα μάτια μας.

Εδώ θα βρείτε μερικούς τρόπους που θα σας βοηθήσουν να ξεκουραστείτε έτσι όπως σας αξίζει! H Shanelle McKenzie, η συνιδρύτρια του Villij, και η συνάδελφος της Kim Knight θα μας μιλήσουν σχετικά με το παραπάνω θέμα.

Άκουσε ήρεμη μουσική

Κατά την διάρκεια των ημερών που έχουμε προβλήματα με την ξεκούραση ακούμε ήρεμη και χαλαρωτική μουσική που συνήθως μας αποκοιμίζει, συμβουλεύει η McKenzie. Σε περίπτωση που ξυπνήσετε μην ανοίξετε τα φώτα, βάλτε μουσική που σας δημιουργεί μια θετική αύρα. Φανταστείτε τι φέρνει χαρά στην ζωή σας και αυτό θα σας βοηθήσει να ξανά κοιμηθείτε.

Αρωματοθεραπεία

Η Kim Knight προτείνει να χρησιμοποιήσετε υγραντήρα για να βελτιώσετε την ποιότητα του αέρα. Βοηθάει στην αναπνοή και κρατάει το δέρμα σας ενυδατωμένο. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αιθέρια έλαια για να χαλαρώσετε προτού κοιμηθείτε .

Κάνε διαλογισμό

Μπορείς να κάνεις γίογκα και να συντονίσεις την αναπνοή με το σώμα σου ή μπορείς απλά να κάτσεις και να συγκεντρωθείς στις αναπνοές σου. Επίσης μπορείς να χρησιμοποιήσεις εφαρμογές για τον διαλογισμό.

Κάνε ένα ζεστό ντουζ

Ακόμα και τους ζεστούς μήνες η Dr. McClellan προτείνει ένα ζεστό μπάνιο, το οποίο μπορεί να μειώσει το στρες.

Δοκίμασε χαμομήλι

Η Knight προτείνει να πίνετε ζεστό χαμομήλι πριν την ώρα του ύπνου. Ένα φλιτζάνι χαμομήλι (έχουμε άφθονο στην ελληνική φύση) θα σας βοηθήσει να ηρεμήσετε και να κοιμηθείτε.

Κάνε το κρεβάτι σου πιο άνετο

Μπορείτε να βρείτε μεγάλα μαξιλάρια και αφράτες κουβέρτες που θα σας κάνουν να νιώσετε άνετα , ασφαλής , και με την αίσθηση ότι αγκαλιάζεται κάποιον.

Πηγή: VOGUE AMERICA

Όλοι μας έχουμε δει μικρά παιδιά να τρέχουν να πιάσουν περιστέρια σε μια πλατεία, να αγκαλιάζουν ένα σκυλάκι, να κρατούν σφιχτά ένα γατάκι, να παρατηρούν μια χελώνα.

Ένα ζωάκι είναι ένας εξαιρετικά υπομονετικός ακροατής, ένας συμπαίκτης με ιδιαίτερα ευχάριστα γνωρίσματα: Δεν κρίνει, δεν διακόπτει, δεν παρεμβαίνει σε καμία ιστορία που ένα παιδί τού αφηγείται, δείχνει πάντα κατανόηση σε κακούς βαθμούς, σε μια στεναχώρια, σε μια δύσκολη στιγμή. Είναι ένας σπουδαίος σύμμαχος στην ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης του παιδιού, που δεν θα το προδώσει ποτέ!

Η επιστήμη έχει εμπεριστατωμένα εξετάσει τα πολλαπλά οφέλη των κατοικίδιων στην υγεία, στην ψυχική ανάπτυξη και την ευεξία των παιδιών. Οι μελέτες δείχνουν ότι τα ζώα μπορούν να λειτουργήσουν ως προστασία από στρεσογόνους παράγοντες, μετριάζοντας το αίσθημα της δυσφορίας που προκαλούν οι αγχωτικές εμπειρίες, μειώνοντας την αίσθηση του σωματικού και συναισθηματικού πόνου, ενώ η κατοχή ενός σκύλου, ειδικότερα, μπορεί να προάγει έναν πιο δραστήριο τρόπο ζωής.

Τα κατοικίδια παρέχουν στα παιδιά συναισθηματική υποστήριξη και ένα αίσθημα ασφάλειας. Σε σχετική μελέτη βρέθηκε ότι νήπια και βρέφη που μεγαλώνουν με ένα ζώο συντροφιάς τείνουν να μην πιπιλούν τον αντίχειρά τους (κλασικό παράδειγμα συναισθηματικής ανασφάλειας), καθώς τρέφουν γνωστικά τον εγκέφαλο τους από την επικοινωνία με το ζωάκι που υπάρχει στο σπίτι, όταν οι γονείς είναι απασχολημένοι.

Το κατοικίδιο μπορεί να ενδυναμώσει ουσιαστικά την κοινωνικότητα ακόμα και των πιο «δειλών» μικρών παιδιών. Μέσα στο σπίτι, το κατοικίδιο δεν συμμορφώνει το παιδί, αλλά το αποδέχεται και το αγαπά, με αποτέλεσμα το παιδί να θεμελιώνει καλύτερη εικόνα του εαυτού του. Έξω από το σπίτι, ένα παιδάκι που κάνει βόλτα με το κατοικίδιό του γίνεται εύκολα πόλος έλξης από άλλα παιδιά που θα πλησιάσουν να το χαϊδέψουν ή να παίξουν μαζί του, ενδυναμώνοντας την κοινωνική εικόνα του παιδιού.

Η φροντίδα των σωματικών αναγκών του κατοικίδιου από το παιδί ενισχύει την κοινωνική ευθύνη αλλά και την αυτοεκτίμηση από την ικανοποίηση που παίρνει ως φροντιστής του κατοικίδιου, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει με τις αξίες της υπευθυνότητας και της εμπιστοσύνης.

Εκτός από τις σωματικές ανάγκες του ζώου, τα παιδιά μαθαίνουν να φροντίζουν και τις συναισθηματικές ανάγκες του μικρού τους φίλου (π.χ., όταν είναι κουρασμένο και δεν θέλει να παίξει ή ακόμα όταν φοβάται στον κτηνίατρο). Με τον τρόπο αυτό διδάσκονται για τα συναισθήματα των άλλων και τα για δικά τους, μέσα από την αλληλεπίδραση. Ένα βασικό χαρακτηριστικό της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι η «ενσυναίσθηση», η ικανότητα, δηλαδή, ενός προσώπου να αντιλαμβάνεται και να κατανοεί τα συναισθήματα του άλλου. Η ενσυναίσθηση βοηθά το παιδί στην αυτορρύθμιση και την οριοθέτηση της συμπεριφοράς του, σεβόμενο τις ανάγκες του άλλου. Με τη βοήθεια των γονέων, ένα κατοικίδιο μπορεί να προσφέρει μια εξαιρετική ευκαιρία για την ανάπτυξη της έννοιας της «ενσυναίσθησης».

Η ∆ΕΠΥ (∆ιαταραχή Ελλειµµατικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας, διεθνώς ADHD: Attention Deficit Hyperactivity Disorder) είναι από τις συχνότερες νευροβιολογικές καταστάσεις της παιδικής και εφηβικής ηλικίας καθώς εµφανίζεται στο 5-8% των παιδιών από τα οποία εκτιµάται ότι το 60% θα έχουν συµπτώµατα και στην ενήλικη ζωή.

Ακόμα και σε ήπιες περιπτώσεις οι δυσκολίες λόγω της ΔΕΠΥ αρχίζουν να φαίνονται κατά την έναρξη της σχολικής φοίτησης καθώς απαιτείται περισσότερη συγκέντρωση και συμμόρφωση σε κανόνες.

Έχει παρατηρηθεί ότι η πλειονότητα των παιδιών με ΔΕΠΥ έχουν δυσκολίες στην κοινωνική συναναστροφή με τους συνομηλίκους κυρίως στο να συνδεθούν και να εναρμονιστούν με τις συμπεριφορές των υπολοίπων παιδιών.

Ακόμη και τα παιδιά με ΔΕΠΥ του Υπότυπου που προεξάρχει η Απροσεξία αντιμετωπίζουν έντονες δυσκολίες στις σχέσεις τους με τους συνομηλίκους. Αν και δεν επιδεικνύουν επιθετικές ή υπερκινητικές συμπεριφορές, μοιάζουν να είναι «ονειροπόλα», αγχωμένα και συχνά κινούνται με αργούς ρυθμούς. Επίσης φαίνεται να είναι πιο ντροπαλά και απομονωμένα σε σχέση με τα παιδιά που έχουν ΔΕΠΥ Υπερκινητικού Υπότυπου και με τα υπόλοιπα παιδιά που δεν έχουν ΔΕΠΥ.

Συχνά αποτελέσματα των παραπάνω δυσκολιών στην κοινωνική συμπεριφορά είναι η απόρριψη από τους συνομηλίκους και η ύπαρξη λίγων ή κανενός φίλου. Επιστημονικές έρευνες έδειξαν ότι τα παιδιά με ΔΕΠΥ συχνά απορρίπτονται από τους συνομήλικούς τους, ότι οι συμμαθητές τους λένε πως δε θέλουν να τους έχουν φίλους ή ότι δεν τους συμπαθούν. Εξίσου απορριπτική είναι η στάση και των «δημοφιλών» παιδιών απέναντί τους καθώς και παιδιών που τους γνωρίζουν για πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Επίσης, τα παιδιά με ΔΕΠΥ συχνά δεν έχουν σταθερές δυαδικές φιλίες, οι δε γονείς και δάσκαλοι θεωρούν ότι έχουν λιγότερες στενές φιλίες σε σχέση με αυτό που νομίζουν τα ίδια τα παιδιά.

Αυτές οι δυσκολίες είναι εμφανείς από νωρίς καθώς μια έρευνα σε πληθυσμό παιδιών με διάγνωση ΔΕΠΥ, ηλικίας 7-9 ετών, έδειξε ότι το 52% των παιδιών είχαν απορριφθεί από την ομάδα των συνομηλίκων και μόνο το 1% αυτών ήταν δημοφιλή ανάμεσα στους συνομηλίκους. Από άλλες επιστημονικές μελέτες έχει φανεί ότι αυτές οι δυσκολίες αυτές στις φιλικές σχέσεις οφείλονται στη ΔΕΠΥ αυτή καθαυτή και όχι στη συνύπαρξη της με προβλήματα συμπεριφοράς ή με άγχος.

Τα προβλήματα με τους φίλους ακολουθούν τα παιδιά με ΔΕΠΥ όπου κι αν πάνε.

Οι κοινωνικές δυσκολίες των παιδιών με ΔΕΠΥ φαίνονται σχεδόν αμέσως όταν προσπαθήσουν να ενταχθούν σε νέες κοινωνικές ομάδες (με παιδιά που δεν γνωρίζουν από πριν). Η δυσκολία στις κοινωνικές – φιλικές σχέσεις των παιδιών με ΔΕΠΥ, ξεπερνά σε μέγεθος τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν παιδιά με άλλου είδους ψυχολογικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, άγχος, μαθησιακές δυσκολίες ή προβλήματα συμπεριφοράς.

Όλες αυτές οι δυσχέρειες στην ομαλή κοινωνικοποίηση και στη δημιουργία και διατήρηση φιλικών σχέσεων μπορεί να οδηγήσουν στην αύξηση των προβλημάτων συμπεριφοράς, στην εμφάνιση συναισθηματικών διαταραχών και στην πτώση της ακαδημαϊκής επίδοσης των παιδιών με ΔΕΠΥ.

Βέβαια, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΔΕΠΥ με τους συνομηλίκους τους δεν μπορεί να εξηγηθούν μόνο από την έλλειψη κοινωνικών ικανοτήτων που συχνά παρουσιάζουν αλλά αιτίες θα πρέπει να αναζητηθούν και στη συμβολή που έχει η ίδια η ομάδα των συνομηλίκων σε αυτό το φαινόμενο περιθωριοποίησης και κοινωνικής απομόνωσής τους, με συμπεριφορές που μπορεί να ενισχύουν αυτό το αίσθημα αντιπάθειας που αναπτύσσεται απέναντι στα παιδιά με ΔΕΠΥ. Φαινόμενα όπως η κοινωνική υποτίμηση και ο στιγματισμός των παιδιών που αντιπαθούν ή κοροϊδεύουν οι άλλοι, η περιθωριοποίηση των παιδιών που είναι λίγο «διαφορετικά», καθώς και η προκατάληψη εναντίον όσων ακούγεται ότι είναι «δύσκολα παιδιά που δεν παίζουν καλά», αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που μπορεί να εντείνουν τα προβλήματα των παιδιών με ΔΕΠΥ με την ομάδα των υπολοίπων παιδιών.

Τέρψη Κόρπα, Παιδοψυχίατρος

H δυσλεξία είναι μεταξύ των τριών πιο διαδεδομένων «Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών» του πληθυσμού της σχολικής ηλικίας.

Αποτελεί μια ειδική διάσταση στο λειτουργικό σύστημα ανάγνωσης των ατόμων, των οποίων η συνολική γλωσσική, γνωστική, κοινωνική/συναισθηματική ανάπτυξη και οι αισθητηριακές ικανότητες είναι εντός των φυσιολογικών ορίων για την ηλικία. Ένα λειτουργικό σύστημα αποτελείται από ένα σύνολο διεργασιών, οι οποίες είναι συντονισμένες για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου έργου ή στόχου όπως είναι η ανάγνωση ή η γραφή.

Οι αναγνωστικές δεξιότητες ή οι δεξιότητες γραπτής έκφρασης στα άτομα με δυσλεξία αναπτύσσονται πιο αργά από ό,τι άλλες δεξιότητές τους σε υψηλότερο επίπεδο, όπως η κατανόηση κειμένων και η λεκτική συλλογιστική. Φαίνεται δηλαδή ότι υπάρχει μια άνιση ανάπτυξη μεταξύ δύο ή περισσοτέρων σχετικών ικανοτήτων, που δεν αναπτύσσονται στο ίδιο ποσοστό.

Η ανάγνωση μεμονωμένων λέξεων δεν αναπτύσσεται τόσο εύκολα, όσο το κείμενο ανάγνωσης (φράσεις ενσωματωμένες σε δομές του λόγου). Αυτό σημαίνει ότι ο μαθητής με δυσλεξία πρέπει να εργαστεί περισσότερο και να ασκήσει μεγαλύτερη προσπάθεια, σε σχέση με τους τυπικά αναπτυσσόμενους συνομηλίκους, για να επιτευχθεί το ίδιο αναγνωστικό αποτέλεσμα.

Οι απώτερες αιτίες των ατομικών διαφορών στην εκμάθηση της ανάγνωσης είναι οι βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την ανάπτυξη των συστημάτων του εγκεφάλου που διέπουν την ανάγνωση. Υπάρχουν πολλά στοιχεία για γενετικές επιρροές από το πόσο εύκολα μπορούν τα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν και από τους αιτιώδεις παράγοντες κινδύνου για τα σοβαρά προβλήματα ανάγνωσης που παρατηρούνται στα παιδιά με δυσλεξία. Ένα παιδί που φέρει ένα γενετικό κίνδυνο για δυσλεξία είναι πιθανό να έχει όχι μόνο αναγνωστικές δυσκολίες, αλλά και προβλήματα να αυτο-επιβληθεί σε περιορισμούς σχετικά με τις δραστηριότητες γραμματισμού που βιώνει.

Πρώιμες ενδείξεις και προγνωστικοί δείκτες στην προσχολική ηλικία

Παρά το γεγονός ότι η δυσλεξία αναφέρεται ότι είναι ένα πρόβλημα ανάγνωσης, ωστόσο το συνεχιζόμενο πρόβλημα είναι η ορθογραφία. Τα άτομα με δυσλεξία, μπορεί να έχουν σχετικά πλεονεκτήματα σε θέματα κατανόησης προφορικού λόγου και στις προφορικές δεξιότητες έκφρασης, σε επίπεδο σύνταξης, παρά τα προβλήματα αποκωδικοποίησης κατά την ανάγνωση και κωδικοποίησης κατά την παραγωγή του γραπτού λόγου.

Οι δυσκολίες αποκωδικοποίησης και κωδικοποίησης του γραπτού λόγου γίνονται εμφανείς, με τη συστηματική τους διδασκαλία στις πρώτες τάξεις της σχολικής βαθμίδας. Ωστόσο σημαντικές έρευνες έχουν δείξει, ότι προβλήματα στην ανάγνωση και τη γραφή συνδέονται με δυσκολίες μορφο-συντακτικής χρήσης του λόγου, που αναδύονται κατά την προσχολική ηλικία και συνεχίζονται κατά τη διάρκεια των ετών της σχολικής φοίτησης, όχι μόνο ως προφορικά γλωσσικά προβλήματα, αλλά και ως γραπτά γλωσσικά ελλείμματα. Οι πρώιμες ενδείξεις ειδικών μαθησιακών δυσκολιών, μπορεί να εκδηλωθούν ως καθυστέρηση έναρξης της ομιλίας, ή ως καθυστέρηση στο συνδυασμό των λέξεων λόγω αδυναμίας στη σύνταξη και τη μορφολογία του λόγου.

Η γνώση των γραμμάτων, αποτελεί βασικό συστατικό για την κατανόηση του αλφαβητικού κώδικα. Η αντίληψη και κατανόηση ότι τα γράμματα που αποτυπώνονται με λέξεις στο γραπτό λόγο, αποτελούν φωνήματα του προφορικού λόγου, διαφοροποιεί την αναγνωστική ικανότητα των παιδιών.

Η φωνολογική επίγνωση των παιδιών περιλαμβάνει το χειρισμό ή την κρίση των παιδιών σχετικά με τις φωνολογικές μονάδες των κανονικών λέξεων και των ψευδολέξεων. Μια συνηθισμένη άσκηση είναι η απαλοιφή φωνημάτων, όταν σε μια λέξη παραλείπεται το αρχικό ή το τελικό φώνημα, π.χ «Πες τη λέξη Γάτα χωρίς το αρχικό /Γ/- απάντηση «ΑΤΑ». Σε μια μετανάλυση των Melby-Lervag, Lyster, and Hulme (2012) για τη σχέση μεταξύ φωνολογικής επίγνωσης και αναγνωστικών δεξιοτήτων στα παιδιά, αναφέρεται ότι τα παιδιά με δυσλεξία παρουσιάζουν μεγάλο έλλειμμα στη φωνολογική επίγνωση σε σχέση με τα τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά.

Το τελευταίο σημαντικό προγνωστικό των μεταβολών στην αναγνωστική ανάπτυξη είναι η ταχεία αυτοματοποιημένη ονομασία στην οποία τα παιδιά ονομάζουν όσο πιο γρήγορα μπορούν μια λίστα από εικόνες, χρώματα, γράμματα, αριθμούς. Τα παιδιά με δυσλεξία έχουν φτωχές επιδόσεις σ’ αυτή τη δοκιμασία. Το γεγονός ότι η χρήση με τις εικόνες, τα χρώματα μετράται πριν ακόμη τα παιδιά μπορούν να διαβάσουν, είναι προγνωστική των μεταγενέστερων διακυμάνσεων των δεξιοτήτων ανάγνωσης, όπως η αναγνωστική ακρίβεια και η αναγνωστική ευχέρεια.

Ενδεικτικές δραστηριότητες παρέμβασης

Μια σειρά από περιβαλλοντικούς παράγοντες, επηρεάζουν και διαμορφώνουν την ανάπτυξη των συστημάτων του εγκεφάλου που διέπουν την ανάγνωση. Το οικογενειακό περιβάλλον εγγραμματισμού του παιδιού συμπεριλαμβάνεται σ’ αυτούς τους παράγοντες. Οι γονείς παιδιών προσχολικής ηλικίας μπορούν να επιλέξουν δραστηριότητες με τα παιδιά τους, που να εστιάζουν για παράδειγμα στη συσχέτιση μεταξύ ήχων και γραμμάτων και πώς να αναγνωρίζουν γραμμένες λέξεις. Οι δραστηριότητες αυτές δίνουν ένα προβάδισμα στις δεξιότητες αποκωδικοποίησης, όταν μπαίνουν στο σχολείο. Επίσης δραστηριότητες που είναι επικεντρωμένες στη σημασία, όπως για παράδειγμα το διάβασμα παραμυθιών δυνατά και η συζήτησή τους με το παιδί, φαίνεται ότι βελτιώνουν τις γλωσσικές δεξιότητες και τις δεξιότητες αναγνωστικής κατανόησης.

Σοφία Ανεσιάδου, Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής MSc

Βιβλιογραφία
Virginia W. Berninger. (2001) Understanding the ‘Lexia’ in Dyslexia: A Multidisciplinary Team Approach to Learning Disabilities Annals of Dyslexia, 51
Charles Hulme and Margaret J. Snowling (2015) Learning to Read: What We Know and What We Need to Understand Better. Child Dev Perspect; 7(1): 1-5.
Virginia W. Berninger Todd L. Richards Robert D. Abbott. (2015) Differential diagnosis of dysgraphia, dyslexia, and OWL LD: behavioral and neuroimaging evidence. Read Writ 28:1119-1153
Caravolas M, Lervåg A, Mousikou P, Efrim C, Litavský M, Onochie-Quintanilla E, et al. (2012) Common patterns of prediction of literacy development in different alphabetic orthographies. Psychological Science.; 23:678-686
Lervåg A, Hulme C. (2009) Rapid naming (RAN) taps a basic constraint on the development of reading fluency. Psychological Science.; 20:1040-1048.
Melby-Lervag M, Lyster S, Hulme C. (2012) Phonological skills and their role in learning to read: A meta analytic review. Psychological Bulletin.; 138:322-352.