Κατηγορία: ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Η βια μέσα στην οικογένεια

Σοφία Ανδρεοπούλου, MSc

Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος

www.sophiaandreopoulou.gr

Καθημερινά τα τελευταία χρόνια ακούμε για εκδηλώσεις βιας: μαθητές που δέρνονται στα σχολεία, συμμορίες ανηλίκων που ληστεύουν ή χτυπούν άλλους ανηλίκους, δολοφονίες (συχνότερα γυναικών). Η βια των ανηλίκων και η βια μέσα στην οικογένεια μοιάζουν να έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.

Ακούμε όλες αυτές τις ειδήσεις από την ασφάλεια του καναπέ μας και κουνάμε το κεφάλι αποδοκιμαστικά. Προφανώς δεν μας αρέσει αυτή η βια, μας προβληματίζει, μας τρομάζει. Και σαν αντίδραση τι κάνουμε; Τα βάζουμε με τους «υπεύθυνους»: την πολιτεία, την αστυνομία, τους γονείς που δεν μαζεύουν τα παιδιά τους. Μήπως όμως θα ήταν χρησιμότερο να αναρωτηθούμε τι ρόλο έχουμε εμείς σε όλα αυτά; Μήπως όλα αυτά καθρεφτίζουν και κάτι δικό μας; Μήπως η βία δεν είναι μόνο «εκεί έξω» αλλά και «εδώ μέσα»; Μέσα στο δικό μας μυαλό και μέσα στο δικό μας σπίτι;

Θέτω αυτά τα ερωτήματα γιατί έχω παρατηρήσει ότι υπάρχει μεγάλος βαθμός βιας στην ελληνική οικογένεια και νομίζω πως είναι σημαντικό να το αναγνωρίσουμε για να μπορέσουμε να διαχειριστούμε καλύτερα την εκδήλωση βιας στην κοινωνία. Ναι, η οικογένεια, που υποτίθεται ότι αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο, μια φωλιά για τα μέλη της, συχνά καταλήγει να είναι η μεγαλύτερη απειλή, ένα πραγματικό ναρκοπέδιο όπου γίνονται συχνά εκρήξεις και αναπαράγεται η βια.

Υπερβάλλω; Φοβάμαι πως όχι. Ενδεικτικά, το 2022 οι αρχές ασχολήθηκαν με 11.476 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, δηλαδή με 31 περιστατικά κατά μέσο όρο κάθε ημέρα, ενώ το 2023 με 10.730 περιστατικά. Και αυτά φυσικά είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου γιατί τα περισσότερα από τα περιστατικά βιας μέσα στην οικογένεια δεν καταγγέλονται ποτέ. Κι αυτό όχι μόνο επειδή το θύμα φοβάται να το καταγγείλει, αλλά ακόμα και επειδή η βια έχει γίνει τόσο συνηθισμένη ώστε το θύμα καταλήγει να την θεωρεί κανονικότητα.

Συνήθως όταν μιλάμε για ενδοοικογενειακή βια φανταζόμαστε έναν σκληρό, βάναυσο άντρα να χτυπάει τη γυναίκα του ή/και τα παιδιά του. Ωστόσο, η ενδοοικογενειακή βια είναι πολλά παραπάνω από αυτό. Και η αλήθεια είναι πως μέσα στην οικογένεια υπάρχει πολύ συχνή και διαρκής βια – απλώς έχει τόσες μορφές και είναι τόσο συνηθισμένη που τα μέλη καταλήγουν να μην την ορίζουν καν ως βια. Σταδιακά γίνεται μια συνηθισμένη και αποδεκτή συμπεριφορά του ενός προς τον άλλο.

Ας δούμε λοιπόν τι είναι βια. Βια είναι οποιαδήποτε συμπεριφορά ενός ατόμου που βλάπτει, τραυματίζει, ή πληγώνει ένα άλλο άτομο. Ορισμένοι θεωρητικοί θα πρόσθεταν στον ορισμό αυτό τη διάσταση της διαφοράς δύναμης: δηλαδή ότι η βια ασκείται από ένα άτομο που έχει περισσότερη δύναμη (είτε σωματική δύναμη, είτε οικονομική δύναμη, είτε εξουσία) πάνω σε ένα άτομο που έχει λιγότερη δύναμη. Αυτό προφανώς ισχύει εκ των πραγμάτων επειδή αν το ένα άτομο δεν έχει, έστω προσωρινά περισσότερη «δύναμη» δεν μπορεί να ασκήσει βια.

Ωστόσο, η βια δεν πρέπει να συνδέεται μόνο με τη σωματική βλάβη. Υπάρχουν πολλές μορφές βιας και δυστυχώς οι περισσότερες από αυτές εκδηλώνονται σπανιότερα ή συχνότερα μέσα στην οικογένεια: σωματική βια (ξύλο), συναισθηματική βια (εκβιασμοί/απειλές), λεκτική βια (βρισιές/προσβολές/φωνές), σεξουαλική βια (σεξουαλική κακοποίηση), οικονομική βια (απειλή οικονομικών συνεπειών), παραμέληση.

Επομένως, βια μέσα στην οικογένεια δεν είναι μόνο να χτυπούν οι γονείς τα παιδιά τους. Βια είναι επίσης να τους ουρλιάζουν, να τα μειώνουν, να τα βρίζουν. Βια είναι να τα απειλούν συνέχεια πως κάτι φοβερό θα συμβεί, πως θα φύγουν, πως θα χωρίσουν, πως θα πεθάνουν. Βια είναι να καυγαδίζουν οι γονείς μπροστά στα παιδιά τους για οποιαδήποτε ανοησία και να πετάνε πράγματα ο ένας στον άλλο. Βια είναι να δημιουργούν ενοχές στα παιδιά επειδή οι ίδιοι δεν μπορούν να λειτουργήσουν καλά , να τους κολλάνε ταμπέλες, να τα βαφτίζουν «δύσκολα» ή προβληματικά παιδιά επειδή οι ίδιοι είναι ανίκανοι ως γονείς. Βια είναι πολλά από τα πράγματα που κάνει στα παιδιά του ή μπροστά στα παιδιά του ο μέσος γονιός παρά τις αγαθές προθέσεις του και την αγάπη που έχει για εκείνα.

Σας θυμίζουν τίποτα όλα αυτά; Δεν ακούγονται γνώριμα; Μην μου πείτε ότι δεν τα έχετε ζήσει ή δεν τα έχετε κάνει ποτέ! «Εντάξει, τους βάζω καμιά φωνή» λένε συνήθως οι γονείς. «Σιγά το πράγμα. Εμένα με σάπιζαν στο ξύλο».

Ναι, παλιότερα η βια μέσα στην οικογένεια ήταν πιο ακραία – αλλά επίσης ήταν και πιο αποτελεσματική (παρότι καταδικαστέα κατά τη γνώμη μου) γιατί ήταν μια μέθοδος που χρησιμοποιούσαν οι μεγάλοι για την επιβολή της πειθαρχίας. Τα παιδιά ήξεραν πως αν έκαναν κάτι απαγορευμένο, θα υφίσταντο μια σωματική τιμωρία οπότε το απέφευγαν και τελείωνε εκεί.

Η βια σήμερα είναι αναποτελεσματική γιατί δεν είναι μια μέθοδος πειθαρχίας αλλά ένα ξέσπασμα: οι γονείς δεν αντιδρούν με βια γιατί θέλουν να πειθαρχήσουν ή να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους. Αντιδρούν με βια γιατί δεν μπορούν να κρατηθούν. Αυτό το βλέπουν τα παιδιά και αυτό μαθαίνουν, αυτό αντιγράφουν. Την σπασμωδική αντίδραση του γονιού που αντιδρά ανώριμα σαν παιδί. Θυμώνει, δεν μπορεί να κρατηθεί και κάνει ό,τι του έρθει εκείνη τη στιγμή για να εκτονωθεί.

Το παιδί που υφίσταται αυτή τη συμπεριφορά ή που βλέπει τους γονείς του να συμπεριφέρονται έτσι ο ένας στον άλλο αφενός δεν μαθαίνει πώς να έχει αυτοέλεγχο και αφετέρου μαθαίνει ότι αυτού του τύπου η βίαιη συμπεριφορά είναι φυσιολογική, είναι μια αποδεκτή αντίδραση. Είναι παράξενο ότι μετά θα αντιδράσει με αυτό τον τρόπο όταν το ίδιο φορτιστεί πολύ, με τους συμμαθητές, τους καθηγητές, τους αγνώστους στο δρόμο;

Πώς μπορούμε να μαλλώνουμε το παιδί μας όταν χτυπήσει ένα άλλο παιδί στο σχολείο τη στιγμή που την προηγούμενη μέρα εμείς πιθανότατα το βρίσαμε ή ακόμα και το χτυπήσαμε; Πώς μπορούμε να περιμένουμε ότι παιδιά και έφηβοι που βλέπουν βίαιες αντιδράσεις μέσα στην οικογένειά τους αλλά και στην κοινωνία θα μπορέσουν με έναν μαγικό τρόπο να αντιδράσουν διαφορετικά σε μια στιγμή φόρτισης; Όταν μέσα στην οικογένεια υπάρχει βια, η βια θα διαχυθεί και έξω. Και αυτηό συμβαίνει αυτή τη στιγμή.

Γι’ αυτό ίσως είναι η ώρα να αναγνωρίσουμε τη δική μας ευθύνη σε όλα αυτά. Και να βρούμε τρόπους να λειτουργούμε μέσα στην οικογένειά μας που να μην είναι βίαιοι. Να διδάξουμε στον εαυτό μας κάποιον αυτοέλεγχο και να προσπαθήσουμε να βρούμε λύσεις στα καθημερινά θέματα που μας φορτίζουν. Να βελτιώσουμε την επικοινωνία με τον/την σύντροφο μας. Να βρούμε καλύτερους τρόπους διαχείρισης και εκπαίδευσης τον παιδιών μας. Να εγκαταλείψουμε όλες αυτές τις βίαιες τακτικές. Γιατί η βια γεννάει βια – και στο τέλος θα καταλήξουμε όλοι θύματά της!

29 Ιανουαρίου, 2024
Ζώα: «Eυεργετικός» δεσμός

Μάριος Παγκράτης
Ψυχολόγος MSc,
Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία
www.mariospagkratis.gr

Η συνύπαρξη ανθρώπων και ζώων ανάγεται σε πολλά χρόνια. Η ίδια η ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού είναι καθορισμένη από την παρουσία των ζώων. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο ανθρώπινος πολιτισμός αναπτύχθηκε στη Μεσοποταμία, εξαιτίας και της παρουσίας ζώων και φυτών που μπορούσαν να εξημερωθούν στην περιοχή αυτή. Με αυτό τον τρόπο, τα ζώα απέκτησαν χρησιμότητα και ανέλαβαν καθοριστικούς ρόλους για την ανθρώπινη επιβίωση: ο σκύλος ήταν χρήσιμος βοηθός για διάφορες εργασίες, η γάτα απαραίτητος σύμμαχος εναντίον των τρωκτικών, τα αιγοπρόβατα πηγή τροφής και ένδυσης. Σήμερα τα κατοικίδια μπορεί να έχουν χάσει σε ένα μεγάλο βαθμό την αρχική τους λειτουργία, αλλά αυτό δεν έχει μειώσει την ανάγκη του ανθρώπου να βρίσκεται σε επαφή μαζί τους.

Τα κύρια οφέλη από την κατοχή ενός κατοικίδιου θα μπορούσαμε να τα συνοψίσουμε ως εξής:

Σωματική υγεία
✤ Η παρουσία των ζώων μειώνει το στρες και την πίεση του αίματος, συνεισφέροντας στη διατήρηση της υγείας του καρδιαγγειακού συστήματος.
✤ Οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων φαίνεται να έχουν καλύτερη αποκατάσταση μετά από εγχείρηση καρδιάς.
✤ Οι σκύλοι αποτελούν ευχάριστη συντροφιά κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης, συνεπώς δίνουν κίνητρο για σωματική άσκηση.
✤ Οι ιδιοκτήτες σκύλων είναι περισσότερο σωματικά δραστήριοι, έχοντας μειωμένο κίνδυνο παχυσαρκίας και καλύτερη σωματική υγεία.
✤ Η έκθεση σε κατοικίδια μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισης αλλεργιών.

Ψυχική υγεία
✤ Οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων είναι λιγότερο πιθανόν να βιώσουν μοναξιά και κατάθλιψη, αφού τα κατοικίδια προσφέρουν υποστήριξη (ανάλογη με αυτή που προσφέρουν οι ανθρώπινες σχέσεις).
✤ Οι ηλικιωμένοι άνθρωποι με κατοικίδια βιώνουν χαμηλότερα επίπεδα στρες σε αντίξοες καταστάσεις ζωής, σε σχέση με εκείνους που δεν έχουν κατοικίδια.

Ανάπτυξη παιδιού
✤ Τα κατοικίδια φαίνεται να έχουν θετική επίδραση στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών (αυτοεκτίμηση, αυτονομία και ενσυναίσθηση).
✤ Τα παιδιά που βρίσκονται σε επαφή με ζώα δείχνουν υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης, ασφάλειας, αυτοπεποίθησης.
Κοινωνικοποίηση
✤ Τα κατοικίδια λειτουργούν ως καταλύτες για κοινωνικοποίηση με άλλους ανθρώπους, δημιουργώντας ευκαιρίες για κοινωνικές συναναστροφές.
✤ Η δημιουργία δεσμού με το κατοικίδιο έχει θετικό αντίκτυπο στη συνοχή της οικογένειας και στην προσαρμοστικότητα.
✤ Η κατοχή κατοικίδιου αυξάνει την κοινωνική διάδραση σε ηλικιωμένους ανθρώπους.

Συμπεράσματα
Όπως γίνεται αντιληπτό, τα οφέλη από τη συμβίωση του ανθρώπου με τα ζώα είναι πολλά και πλέον τεκμηριωμένα. Τα κατοικίδια μπορεί να έχουν χάσει τον αρχικό τους ρόλο στη συμβίωσή τους με το ανθρώπινο είδος, τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες, έχουν όμως αποκτήσει νέους ρόλους εξίσου σημαντικούς. Την επόμενη φορά που θα σκεφτείτε την υιοθεσία ενός ζώου, θυμηθείτε ότι θα έχει ανάγκη τη φροντίδα σας για όλη τη ζωή του, κατά τη διάρκεια της οποίας θα εμπλουτίσει την καθημερινότητά σας με στιγμές ξεκούρασης, διασκέδασης, ξεγνοιασιάς, ανακούφισης και υποστήριξης.

26 Ιανουαρίου, 2024
Ο Άγιος Βασίλης μέσα μας!
Σοφία Ανδρεοπούλου, MSc

Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος

www.sophiaandreopoulou.gr

Να λοιπόν που πέρασε άλλος ένας χρόνος! Οι γιορτές έφτασαν και πάλι και μαζί τους έφεραν όλα εκείνα που βιώνουμε κάθε χρόνο: προσμονή, ανυπομονησία, σχέδια, ελπίδες – αλλά συχνά επίσης εντάσεις, καυγάδες, μελαγχολία, μοναξιά. Είναι αλήθεια πως ειδικά οι γιορτές των Χριστουγέννων είναι πολύ φορτισμένες για όλους μας. Τα ΜΜΕ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν εικόνες ευτυχίας που σπάνια καταφέρνει κανείς να τις ζήσει πραγματικά. Έτσι πάντα έχουμε προσδοκίες αλλά τις περισσότερες φορές απογοητευόμαστε. Πάντα κάνουμε όνειρα αλλά τις περισσότερες φορές δεν πραγματοποιούνται.

Όμως φέτος μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα. Φέτος μπορούμε να ζητήσουμε από τον Άγιο Βασίλη να μας κάνει το καλύτερο δώρο, το δώρο που αποτελεί το έδαφος για να φυτρώσει πάνω του οποιαδήποτε προσπάθεια για πρόδο, επιτυχία και ευτυχία. Ποιο είναι αυτό; Η εσωτερική γαλήνη.

Η γαλήνη μέσα μας είναι το αντίστοιχο της ειρήνης σε μια χώρα. Παρότι συχνά τη θεωρούμε δεδομένη, η ειρήνη καθόλου δεν είναι δεδομένη. Αντίθετα είναι πολύ εύθραυστη και είναι ό,τι πολυτιμότερο υπάρχει. Χωρίς ειρήνη, τίποτα άλλο δεν μπορεί να χτιστεί, τίποτε δεν μπορεί να λειτουργήσει. Αν δεν υπάρχει ειρήνη σε μια χώρα, δεν έχει νόημα να μιλάμε για οτιδήποτε άλλο. Σε μια χώρα που δεν έχει ειρήνη, τίποτα δεν λειτουργεί και για τίποτα δεν έχει νόημα να αγωνιστεί κανείς. Ούτε δημοκρατία, ούτε κοινωνική δικαιοσύνη, ούτε οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς ειρήνη. Η ειρήνη είναι το θεμέλιο για να χτιστεί πάνω του οτιδήποτε καλό θα μπορούσε να επιδιώξει μια χώρα.

Ακριβώς όπως μια χώρα πρέπει πρώτα να εξασφαλίσει την ειρήνη για να χτιστεί μετά οτιδήποτε άλλο, το ίδιο ισχύει και για έναν άνθρωπο: πρέπει πρώτα να κάνει ειρήνη με τον εαυτό του, να έχει εσωτερική γαλήνη για να έχει νόημα να προσπαθήσει οτιδήποτε άλλο.

Τι νόημα έχει να κυνηγάμε καριέρες, λεφτά, εμπειρίες, οικογένειες, πρόοδο, ανάπτυξη αν είμαστε σε πόλεμο με τον εαυτό μας; Τίποτα δεν θα μπορέσουμε να χτίσουμε και τίποτα να απολαύσουμε αν δεν τα πηγαίνουμε καλά με τον εαυτό μας. Η εσωτερική γαλήνη είναι το θεμέλιο που είναι απαραίτητο για να στηριχτεί πάνω του οποιαδήποτε άλλη προσπάθεια.

Δυστυχώς, παρότι ζούμε σε μια εποχή που βάζει σαν ιδανικό την επιδίωξη της ευτυχίας, πολλοί από εμάς δεν έχουμε καταφέρει να έχουμε γαλήνη μέσα μας – οπότε καμία επιδίωξη άλλη δεν μπορεί να έχει καλό αποτέλεσμα. Η διαρκής αύξηση των καταθλίψεων και των αυτοάνοσων νοσημάτων πιστοποιεί ακριβώς αυτό: πάρα πολλοί άνθρωποι είναι σε πόλεμο με τον εαυτό τους. Κατηγορούν τον εαυτό τους, θυμώνουν με τον εαυτό τους, ενοχοποιούν τον εαυτό τους. Δεν είναι ποτέ ευχαριστημένοι από όσα έχει καταφέρει ο εαυτός τους. Δεν αισθάνονται ποτέ «αρκετοί», ποτέ ικανοί, ποτέ ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους.

Προφανώς, μεγάλο μέρος από τον πόλεμο που κάνουμε με τον εαυτό μας οφείλεται στην επίδραση των ΜΜΕ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που μας βομβαρδίζουν με συχνά επίπλαστες εικόνες επιτυχίας και ευτυχίας οι οποίες μας κάνουν να νιώθουμε «λίγοι» και «αποτυχημένοι». Η σύγκριση με τις πλαστές αυτές εικόνες μας καταρρακώνει και μας κάνει να θυμώνουμε με τον εαυτό μας γιατί εμείς δεν έχουμε πετύχει αυτά που κάποιοι άλλοι υποτίθεται πως έχουν πετύχει.

Και η σύγκριση αυτή είναι πολύ πιο έντονη στις γιορτές όπου όλα υποτίθεται πως πρέπει να είναι υπέροχα και λαμπερά. Θα ήταν αστείο αν δεν ήταν τραγικό: τα ίδια άτομα που ανεβάζουν φωτογραφίες όπου παριστάνουν ότι όλα είναι υπέροχα ταυτόχρονα μέσα τους νιώθουν άσχημα – και δεν σκέφτονται πως ίσως και όλοι οι άλλοι που ανεβάζουν τέτοιες φωτογραφίες νιώθουν επίσης λιγότερο ωραία απ’ όσο δείχνουν. Επηρεάζονται από τη σύγκριση και κάνουν πόλεμο με τον εαυτό τους.

Φέτος λοιπόν ας κάνουμε την μεγάλη ανατροπή. Ας χτίσουμε τη γαλήνη μέσα μας .

Τι σημαίνει γαλήνη; Σημαίνει: αποδέχομαι τον εαυτό μου και του φέρομαι με καλοσύνη. Δεν τον κατηγορώ, δεν τον μειώνω, δεν τον βρίζω. Τον εκτιμώ και των σέβομαι όπως είναι – με τα μειονεκτήματα και τα ατέλειές του.
- Βλέπω τα λάθη και τα μειονεκτήματά μου, και προσπαθώ να τα διορθώσω χωρίς να καταρρακώνομαι από αυτά.
- Αποδέχομαι κάποια σημεία μου που ίσως δεν μπορώ να διορθώσω αυτή τη στιγμή και συγχωρώ τον εαυτό μου για αυτά.
- Βλέπω τον εαυτό μου σαν τον καλύτερό μου φίλο που τον αγαπάω ακόμα κι αν αποτύχει σε κάτι, αν κάνει λάθος, αν δεν φερθεί καλά.
- Βλέπω τα θετικά και τα πλεονεκτήματά μου, επιβραβεύω τον εαυτό μου για αυτά και εστιάζω σε αυτά.
Ας ζητήσουμε λοιπόν από τον Άγιο Βασίλη να μας φέρει γαλήνη. Μόνο που πρέπει να θυμόμαστε ότι ο Άγιος Βασίλης είναι μέσα μας. Και το υπέροχο αυτό δώρο πρέπει να το κάνουμε εμείς στον εαυτό μας! Το δώρο αυτό δεν θέλει λεφτά- θέλει απόφαση και εσωτερική δουλειά. Ας το χαρίσουμε λοιπόν στον εαυτό μας – το αξίζουμε!

Καλές γιορτές και ένα φωτεινό, δημιουργικό 2024!
21 Δεκεμβρίου, 2023
Φύση – το δωρεάν φάρμακο!
Σοφία Ανδρεοπούλου, MSc

Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος

www.sophiaandreopoulou.gr

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να παίρνουν καθημερινά κάποιο φάρμακο για την κατάθλιψη και το άγχος, ενώ άλλοι τόσοι καταφεύγουν σε φυτικά σκευάσματα και φυσικές θεραπείες για να διαχειριστούν τις ψυχικές δυσκολίες τους. Χιλιάδες ευρώ ξοδεύονται από ιδιώτες και από το κράτος για κάθε λογής θεραπείες. Ωστόσο, υπάρχει μια «θεραπεία» που είναι δωρεάν και διαθέσιμη σε όλους μας την οποία δυστυχώς συνήθως αγνοούμε: η επαφή με τη φύση.

Τις τελευταίες δεκαετίες είναι εκατοντάδες οι μελέτες διεθνώς που δείχνουν την τεράστια ευεργετική επίδραση που έχει πάνω μας η επαφή με τη φύση. Οι εικόνες, οι ήχοι, οι μυρωδιές της φύσης επηρεάζουν άμεσα το νευρικό μας σύστημα, απενεργοποιούν το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο είναι υπεύθυνο για το μηχανισμό πάλης ή φυγής, και ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο είναι υπεύθυνο για την ηρεμία και την χαλάρωση. Το αποτέλεσμα είναι να νιώθουμε λιγότερο άγχος, λιγότερη κατάθλιψη, περισσότερη ευεξία.

Μέρος της επαφής με τη φύση είναι και η έκθεση στον ήλιο, καθώς το φως του ήλιου βοηθά στη σύνθεση της βιταμίνης D. Βασικά, είναι ο καλύτερος τρόπος για να συνθέσουμε βιταμίνη D, πέρα από τη διατροφή. Η έλλειψη βιταμίνης D έχει συνδεθεί με την κατάθλιψη και μπορεί να προκαλεί κόπωση, οστεοπόρωση και μυοσκελετικά προβλήματα. Αντίθετα, η επάρκεια σε βιταμίνη D μας γεμίζει ενεργητικότητα και καλή διάθεση.

Γιατί όμως έχει τέτοια επίδραση πάνω μας η φύση; Ο βασικότερος λόγος πιθανώς είναι ότι επί χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος ζούσε στη φύση και προφανώς είναι βαθιά ριζωμένη στη συλλογική μας μνήμη η σύνδεση μαζί της. Ειδικά φαίνεται πως μας κατευνάζουν και μας ηρεμούν τοπία πράσινα με δέντρα, τα οποία έχουν συνδεθεί με την εξεύρεση τροφής ή καταφυγίου και γι’ αυτό μέσα από την εξέλιξη έχουμε μια ενστικτώδη προτίμηση σε αυτά. Επίσης, μας ηρεμεί η θέα εκτάσεων με νερό όπως μια λίμνη, ένα ποτάμι ή η θάλασσα, που επίσης έχουν συνδεθεί εξελικτικά με εξεύρεση τροφής ή μια διαφυγή από μια δυσάρεστη κατάσταση.

Μάλιστα, έχει ενδιαφέρον ότι δεν επιδρά πάνω μας ευεργετικά η φύση μόνο όταν είναι γαλήνια, αλλά ακόμα και σε συνθήκες αναταραχής, για παράδειγμα, όταν βρέχει ή όταν στεκόμαστε μπροστά σε μια τρικυμισμένη θάλασσα – αρκεί βέβαια να μην νιώθουμε ότι απειλείται η ζωή μας από την αναταραχή αυτή. Η επαφή με τη φύση σε οποιαδήποτε κατάσταση (εφόσον δεν κινδυνεύουμε) μας κάνει να νιώσουμε περισσότερο ισορροπημένοι και μας γεμίζει ενέργεια.

Κάντε ένα μικρό πείραμα: περάστε ένα ολόκληρο πρωινό κλεισμένοι στο σπίτι σας κολλημένοι σε μια οθόνη. Και το απόγευμα βγείτε για έναν περίπατο κάπου όπου υπάρχει φύση (σε ένα πάρκο, μια πλατεία, ένα προάστιο). Θα δείτε πόσο πιο αναζωογονημένοι θα νιώσετε. Η επαφή με τη φύση μας κάνει να νιώθουμε πιο ζωντανοί και αυτό όχι μόνο βελτιώνει την ψυχική μας διάθεση αλλά ακόμα και την σωματική υγεία μας.

Η επίδραση της φύσης στο άγχος έχει αποδειχθεί σε πολυάριθμες μελέτες και έχει ενσωματωθεί σε διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Για παράδειγμα, οι Ιάπωνες χρησιμοποιούν μια πρακτική που ονομάζεται “Shinrin-Yoku”, που κυριολεκτικά σημαίνει “κολύμβηση μέσα στο δάσος”. Μια μελέτη που έγινε από Ιάπωνες ερευνητές με 498 συμμετέχοντες διαπίστωσε ότι η πρακτική αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τα άτομα που υποφέρουν από έντονο στρες, αλλά επίσης ότι μείωσε την επιθετικότητα και την κατάθλιψη και αύξησε την ενέργεια τους σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου.

Ωστόσο, η επίδραση της φύσης είναι ευεργετική ακόμα και στη δημιουργικότητα και στη μνήμη. Μια μελέτη έδειξε ότι η βραχυπρόθεσμη μνήμη μπορεί να βελτιωθεί κατά 20% από το περπάτημα στη φύση ή ακόμη απλά κοιτάζοντας μια εικόνα ενός φυσικού τοπίου. Παράλληλα, η άσκηση στη φύση μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή μας. Σε μια κριτική μετα-ανάλυση που επεξεργάστηκε στοιχεία από 1.252 άτομα που συμμετείχαν σε 10 διαφορετικές μελέτες κάνοντας διάφορες δραστηριότητες στη φύση (όπως κηπουρική, περπάτημα, ποδηλασία, κωπηλασία, ψάρεμα, ιππασία) διαπιστώθηκε ότι μόλις 5 λεπτά “πράσινη άσκηση” αρκούν για να δώσουν μεγαλύτερη ώθηση στην αυτοεκτίμηση.

Και βέβαια η επαφή με τη φύση έχει οφέλη ακόμα και σε κοινωνικό επίπεδο. Μια πειραματική μελέτη που έγινε σε 2 χιλιάδες άτομα στην Βρετανία, έδειξε ότι ανάμεσα στα ευεργετικά οφέλη της φύσης είναι και η ενίσχυση της κοινωνικότητας των ανθρώπων, η μείωση της επιθετικότητας και της εγκληματικότητας.

Αναμφίβολα, η φύση είναι το καλύτερο φάρμακο για πολλές από τις δυσκολίες μας. Και είναι ένα δωρεάν φάρμακο χωρίς καμία παρενέργεια. Η φύση είναι εκεί και μας περιμένει. Το μόνο που χρειάζεται είναι να αποφασίσουμε να την αξιοποιήσουμε. Πώς; Δείτε μερικές ιδέες.
- Βάλτε λουλούδια σε βάζα στο σπίτι σας.
- Βάλτε φυτά μέσα στο σπίτι ή στο μπαλκόνι σας – και φροντίστε τα.
- Κολλήστε αφίσες ή πίνακες με τοπία (κατά προτίμηση πράσινα ή με νερό) στους τοίχους του σπιτιού σας.
- Επιλέξτε αθλήματα σε ανοιχτούς χώρους (όπως πεζοπορία, ποδηλασία, τένις, γκολφ, θαλάσσια σπορ, κα).
- Κάντε όσο πιο συχνά μπορείτε περιπάτους σε κάποιο πάρκο, στο ύπαιθρο, στην παραλία.
- Σηκώστε το κεφάλι και κοιτάξτε τον ουρανό, παρατηρήστε τα σύννεφα, την κίνησή τους, τη λάμψη τους. Απολαύστε την ανατολή, το ηλιοβασίλεμα, το φεγγάρι.
- Θαυμάστε τα λουλούδια και τα δέντρα στους δρόμους, στους κήπους, στις πλατείες.
Τελικά, δεν χρειάζεται να πάμε σε ένα ψηλό βουνό για να ωφεληθούμε από την θεραπευτική ενέργεια της φύσης. Η φύση είναι παντού γύρω μας – μας αγκαλιάζει με την ενέργεια και την ομορφιά της. Εμείς το μόνο που πρέπει να κάνουμε είναι να της δίνουμε προσοχή. Να την θαυμάζουμε, να τη σεβόμαστε, να την απολαμβάνουμε!
30 Νοεμβρίου, 2023
Σολασταλγία και οικολογικό άγχος: η αγωνία για τον πλανήτη
Σοφία Ανδρεοπούλου, MSc

Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος

www.sophiaandreopoulou.gr

Βάζω στοίχημα ότι όταν διαβάσατε τον τίτλο αυτό σκεφθήκατε πως έχει γίνει κάποιο τυπογραφικό λάθος. Πράγματι, η λέξη «σολασταλγία» ακούγεται πολύ ξένη αν και έχει ελληνική κατάληξη. Ως όρος έχει μπει πολύ πρόσφατα στη ζωή μας, αν και ο φιλόσοφος Glen Albrecth τον επινόησε πριν από αρκετά χρόνια το 2003. Η σολασταλγία είναι ένας νεολογισμός που σχηματίζεται από τη λατινική λέξη solacium που σημαίνει παρηγοριά, ανακούφιση και την ελληνική λέξη άλγος. Η σολασταλγία είναι μια μορφή συναισθηματικής ή υπαρξιακής δυσφορίας που προκαλείται από κάποια σημαντική αλλαγή στο περιβάλλον.

            Σολασταλγία είναι αυτό που νιώθουμε όταν βλέπουμε καμένη γη, σπίτια κατεστραμμένα από έναν τυφώνα, δέντρα πεσμένα στο έδαφος. Σολασταλγία είναι   η νοσταλγία για τη γη, ο πόνος γι’ αυτό που υπήρξε και κατοικήθηκε και τώρα έχει λαβωθεί ή έχει εκλείψει. Η σολασταλγία συνδέεται με θλίψη, πόνο, θυμό, ανασφάλεια, αγωνία για αυτό που ενδέχεται να συμβεί μελλοντικά. Θυμίζει έτσι την κατάθλιψη και όπως αυτή, πολλές φορές προκαλεί έντονα σωματικά συμπτώματα όπως ναυτία, πονοκέφαλο ή ταχυκαρδία.

            Πράγματι, πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια μορφή θλίψης μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές, ακόμα κι αν δεν έχουν καθόλου επηρεάσει τους ίδιους. Θυμάμαι, για παράδειγμα, ότι μετά την καταστροφή στο Μάτι το 2018, πολλοί θεραπευόμενοί μου μιλούσαν για μήνες για αυτό με τέτοιο τρόπο σαν να βίωναν ένα πένθος παρότι δεν είχαν οι ίδιοι άμεση εμπλοκή με την τραγωδία. Παρόμοια θλίψη βιώνουν πολλοί Έλληνες μετά από όλες τις μεγάλες φωτιές που αποτελούν πλέον πάγια κατάσταση κάθε καλοκαίρι. Οι φωτιές το καλοκαίρι, οι πλημμύρες τον χειμώνα, και οι σεισμοί όλο τον χρόνο ασφαλώς προξενούν θλίψη στους περισσότερους Έλληνες – κι έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού ενδέχεται να βιώνει ενίοτε κάτι σαν σολασταλγία.

            Παράλληλα με την θλίψη, ωστόσο, πολλοί άνθρωποι βιώνουν και μια αγωνία. για το μέλλον του πλανήτη, αγωνία για το δικό τους μέλλον σε έναν πλανήτη που αλλάζει. Η αγωνία αυτή έχει πάλι όρο: έχει βαπτιστεί οικολογικό άγχος.

Οικολογικό άγχος (eco anxiety) είναι η έμμεση ψυχολογική επίπτωση της κλιματικής αλλαγής. Στην αρθρογραφία χρησιμοποιούνται επίσης οι όροι οικο-άγχος, περιβαλλοντικό άγχος, αλλά και οικολογικός θυμός και οικολογική θλίψη. Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ψυχολογική Εταιρεία (ΑΡΑ) οικολογικό άγχος είναι ο χρόνιος φόβος της περιβαλλοντικής καταστροφής, το άγχος που προκαλείται από την κατάσταση του περιβάλλοντος και τις απειλές που δημιουργεί η κλιματική κρίση και οι συνεπακόλουθες αλλαγές. Η υπαρξιακή αγωνία που συνδέεται με μια αίσθηση κινδύνου και επικείμενης καταστροφής, καθώς και με την αίσθηση ότι είμαστε ανήμποροι μπροστά σε αυτό που εκτυλίσσεται γύρω μας.

            Βέβαια, μέχρι ένα σημείο το οικολογικό άγχος είναι χρήσιμο γιατί μας θυμίζει ότι πρέπει να κάνουμε επιλογές που θα προστατεύουν αντί να βλάπτουν το περιβάλλον. Οι «αρνητές», τα άτομα που αρνούνται να παραδεχτούν ότι υπάρχει πρόβλημα και ότι πρέπει να πάρουμε τα μέτρα μας ως ανθρωπότητα απλώς εθελοτυφλούν και έτσι δεν βοηθούν στη διαχείριση της κατάστασης. Από την άλλη μεριά, οι «υπερβολικοί», αυτοί που όλο κινδυνολογούν και βλέπουν παντού την καταστροφή επίσης δεν βοηθούν γιατί προκαλούν πολύ έντονη συναισθηματική φόρτιση που οδηγεί σε ακραίες αντιδράσεις.

Αυτό που χρειαζόμαστε όλοι σήμερα είναι μια ορθολογική, νηφάλια, ρεαλιστική στάση. Ούτε να αρνούμαστε την πραγματικότητα, ούτε να υπερβάλλουμε ως προς την ερμηνεία της πραγματικότητας και τις προβλέψεις για το μέλλον. Αλλά να αναγνωρίσουμε το πρόβλημα και να πάρουμε τα μέτρα που μπορούμε να πάρουμε (ως πολίτες και ως πολιτικοί) για να βελτιώσουμε την κατάσταση.

Σε αυτό το πλαίσιο, βοηθητικά θα ήταν τα παρακάτω:
- Αναγνώριση της κατάστασης με ψυχραιμία: να αποδεχτούμε ψύχραιμα την αλήθεια και να εστιάσουμε σε αυτό που μπορούμε να κάνουμε.
- Έμφαση στην αντοχή του πλανήτη: να θυμόμαστε ότι ανέκαθεν συνέβαιναν κάποια ακραία φυσικά φαινόμενα και κάποιες αλλαγές στο οικοσύστημα αλλά παρόλα αυτά ο πλανήτης επιβίωσε. Παρότι πράγματι τώρα ο άνθρωπος έχει κάνει κάποια λάθη που δημιουργούν ζητήματα στο περιβάλλον, παρόλα αυτά προφανώς ο πλανήτης δεν θα καταρρεύσει.
- Αποφυγή παραπληροφόρησης ή υπερπληροφόρησης: Δεν βοηθάμε ούτε το περιβάλλον ούτε τους πληγέντες με το να διαβάζουμε και να μιλάμε διαρκώς για κάθε καταστροφή και κάθε τραγωδία. Πολύ περισσότερο θα βοηθήσουμε τον εαυτό μας και τον πλανήτη αν κρατάμε τον χρόνο και τις δυνάμεις μας για θετική δράση.
- Θετική δράση σε ατομικό/οικογενειακό επίπεδο: τι μπορούμε να κάνουμε με την οικογένειά μας ώστε να προστατεύσουμε το άμεσο περιβάλλον μας και να αποφύγουμε μια φυσική καταστροφή; Για παράδειγμα, τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να κινδυνεύουμε λιγότερο από μια πυρκαγιά ή από μια πλημμύρα; Και πώς θα αντιδράσουμε αν τελικά συμβεί κάποια καταστροφή; Αν, για παράδειγμα, ζούμε σε ένα μέρος όπου είναι πιθανό να πιάσει φωτιά, καλό είναι να φτιάξουμε ένα σχέδιο δράσης σε περίπτωση φωτιάς και να το συζητήσουμε με τους οικείους μας: αν κάποιος αντιληφθεί κάτι τι θα κάνει, ποιόν θα ειδοποιήσει, τι θα πάρετε μαζί σας πριν φύγετε, πώς θα κλείσετε το σπίτι, πού θα πάτε, κλπ. Γενικά, τα σχέδια αποφυγής μιας δύσκολης κατάστασης ή διαχείρισής της αν συμβεί βοηθούν γιατί μας κάνουν να νιώθουμε πιο δυνατοί και ότι έχουμε τον έλεγχο, οπότε υποφέρουμε λιγότερο από άγχος.
- Θετική δράση σε συλλογικό επίπεδο: Τι μπορούμε να κάνουμε σε συλλογικό επίπεδο για την προστασία του περιβάλλοντος και για τη βοήθεια σε ανθρώπους που έχουν πληγεί από μια φυσική καταστροφή; Η εθελοντική δουλειά σε μια περιβαλλοντική οργάνωση, για παράδειγμα, ή η προσφορά σε πληγέντες βοηθάει πολύ γιατί έτσι νιώθουμε πώς «κάτι κάνουμε» και αυτό μας βάζει πάλι σε θέση ελέγχου.
Αντί να αναστενάζουμε λοιπόν και να σφίγγεται το στομάχι μας κάθε φορά που ακούμε μια είδηση σχετική με την κλιματική αλλαγή, καλύτερο θα ήταν να ανασκουμπωθούμε και να πιάσουμε δουλειά. Η ορθολογική δράση σε σχέση με το στενό αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον μας θα μας κάνει να νιώσουμε πιο δυνατοί, θα μειώσει το άγχος μας και θα βοηθήσει πραγματικά τον πλανήτη.
2 Νοεμβρίου, 2023
Νέα σχολική χρονιά: Aς βοηθήσουμε τα παιδιά μας να προσαρμοστούν!

Σοφία Ανδρεοπούλου
Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος

Η νέα σχολική χρονιά έχει ήδη αρχίσει και χωρίς αμφιβολία φέρνει μαζί της μπόλικα άγχη. Για όλους μας ο Σεπτέμβριος σηματοδοτεί μια νέα αρχή και απαιτεί μια δύσκολη προσαρμογή μετά τις διακοπές. Αλλά για τις οικογένειες που έχουν παιδιά, η αλλαγή αυτή είναι συχνά ακόμα πιο δύσκολη. Ειδικά μάλιστα όλες τις «πρώτες φορές»: την πρώτη φορά που το παιδί πηγαίνει παιδικό σταθμό ή προνήπιο, και κάθε φορά που αλλάζει εκπαιδευτική βαθμίδα, ειδικά μάλιστα στην πρώτη δημοτικού, στην πρώτη γυμνασίου, αλλά και όταν πια έχει τελειώσει το σχολείο και αρχίζει κάποιες σπουδές ή μια δουλειά.

Όλες αυτές οι μεταβάσεις προξενούν πολλά άγχη τόσο στους γονείς όσο και στα παιδιά καθώς όλοι έχουν να αντιμετωπίσουν το «άγνωστο»: μια νέα πραγματικότητα με νέες απαιτήσεις και δυσκολίες. Παράλληλα, μια τέτοια μετάβαση απαιτεί να σχηματίσει το άτομο (γονιός και παιδί) μια νέα αντίληψη για τον εαυτό του. Το παιδί της πρώτης δημοτικού καλείται να νιώσει ότι δεν είναι πια το μικρούλη προστατευμένο παιδάκι του νηπιαγωγείο και ότι πλέον πρέπει να βλέπει τον εαυτό του ως ένα μεγαλύτερο παιδί,με υποχρεώσεις και δυσκολίες που πρέπει να διαχειριστεί μόνο του. Ο/η έφηβος της πρώτης γυμνασίου καλείται να δει τον εαυτό του ως έφηβο, με περισσότερες υποχρεώσεις αλλά και περισσότερες ελευθερίες. Ο νέος ή η νέα των 18 χρονών καλούνται να δουν πλέον τον εαυτό τους ως ενήλικο, που μπορεί να πατήσει στα πόδια του και να διαχειριστεί όλη την πολυπλοκότητα της ζωής.

Την ίδια στιγμή, και οι γονείς καλούνται να δουν διαφορετικά τόσο το παιδί τους (που μεγαλώνει και αλλάζει) όσο και τον εαυτό τους και ταυτόχρονα να λειτουργήσουν διαφορετικά ως γονείς. Κάθε μια από τις μεταβάσεις αυτές, απαιτούν από τους γονείς να αναγνωρίσουν ότι το παιδί τους περνάει σε ένα άλλο στάδιο της ζωής του και χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση. Αλλιώς θα πρέπει να φερθεί ο γονιός σε ένα παιδί 6 χρονών, και πολύ διαφορετικά σε έναν έφηβο 12 χρονών ή σε έναν νέο ενήλικο 18 χρονών.

Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο πρόβλημα: οι περισσότεροι γονείς αργούν πολύ να το συνειδητοποιήσουν αυτό. Τους παίρνει πολύ καιρό να αποδεχτούν ότι το παιδάκι τους,έγινε παιδί μετά έφηβος, μετά ενήλικος – και έτσι φέρονται για πολύ καιρό (ή μόνιμα) λάθος, φέρονται όπως είχαν συνηθίσει να φέρονται τα προηγούμενα χρόνια. Και όταν οι γονείς φέρονται λάθος, κρατάνε πίσω και μπλοκάρουν το παιδί τους συχνά με ολέθρια αποτελέσματα.

Είναι λοιπόν σπουδαίο για εμάς τους γονείς, αν θέλουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να αναπτυχθούν σωστά, να προσαρμοζόμαστε εγκαίρως και να βοηθάμε το παιδί μας να προσαρμόζεται στις μεταβάσεις αυτές. Τι μπορούμε να κάνουμε;

✤ Να διαχειριζόμαστε μέσα μας (χωρίς να τα πετάμε πάνω στα παιδιά μας) τα όποια αρνητικά ή δύσκολα συναισθήματα μπορεί να έχουμε σε σχέση με το γεγονός ότι το παιδί μας μεγαλώνει και περνάει σε άλλο στάδιο της ζωής του. Είναι πολύ φυσικό να νιώθουμε έτσι, αλλά αυτό δεν είναι ένα βάρος που πρέπει να σηκώσει το παιδί μας. Είναι κάτι που μπορούμε να μοιραστούμε με φίλους, τον/την σύντροφό μας, τον/την θεραπευτή/τρια μας – αλλά οφείλουμε να αποδεχτούμε ότι το παιδί μας περνάει σε άλλη φάση της ζωής του και να το τακτοποιήσουμε κάπως μέσα μας. Το παιδί μας μεγαλώνει και όσο κι αν μας λείπει το μικρότερο παιδάκι μας, είναι πολύ ωραίο ότι προχωρεί και θα ήταν πολύ βοηθητικό να καμαρώνουμε γι’ αυτό.
✤ Να αναγνωρίζουμε εγκαίρως ότι πλησιάζει μια μετάβαση σε άλλο στάδιο του παιδιού μας, και να προετοιμαζόμαστε για την μετάβαση αυτή τόσο πρακτικά όσο και συναισθηματικά. Για παράδειγμα, να έχουμε σκεφτεί από πριν πώς θα φτιάξουμε το πρόγραμμα μας για να μπορούμε να είμαστε με το παιδί κάποιο απόγευμα στο δημοτικό, ή πού θα βρούμε λεφτά για ιδιαίτερα στο γυμνάσιο, ή πώς θα γεμίσουμε τον άδειο χρόνο μας όταν τελειώσει το σχολείο.
✤ Να προετοιμάζουμε το παιδί μας για την μετάβαση αυτή, εξηγώντας από λίγο νωρίτερα πώς θα είναι τα πράγματα και ότι θα είμαστε κοντά του για να το στηρίξουμε και θα τα καταφέρει. Να εξηγούμε στο παιδί τι θα αντιμετωπίσει στη συνέχεια και πώς θα προχωρήσει – αλλά πάντα με θετικό τρόπο.
✤ Να στηρίζουμε το παιδί μας να διαχειριστεί τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει με ψυχραιμία και θετική στάση. Αυτό σημαίνει πως το παιδί μας (σε όποια ηλικία κι αν είναι) πρέπει να ξέρει ότι μπορεί να μας μιλήσει για μια δυσκολία του ή ένα δυσάρεστο συναίσθημα του και δεν θα καταρρεύσουμε, δεν θα το κατηγορήσουμε, δεν θα το καπελώσουμε. Αντ’ αυτών, θα το ακούσουμε με προσοχή, θα προσπαθήσουμε να το καταλάβουμε, και θα προσπαθήσουμε να βρούμε λύση μαζί του.
✤ Να θυμίζουμε στον εαυτό μας και στο παιδί μας ότι η δύσκολη αυτή φάση της μετάβασης και της προσαρμογής θα περάσει – και αν τη διαχειριστούμε λειτουργικά, τότε το μέλλον θα είναι πολύ καλύτερο για όλους μας!

23 Οκτωβρίου, 2023
Κρίσεις Πανικού: Αίτια και τρόποι αντιμετώπισης

-Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας 2023: «Η ψυχική υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα»

Σε παγκόσμιο επίπεδο τα άτομα που πάσχουν από ψυχικές, νευρολογικές και συμπεριφορικές διαταραχές ανέρχονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια, ενώ ένας στους τέσσερις ευρωπαίους πολίτες θα βιώσει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας στη διάρκεια της ζωής του. «Η ψυχική υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα» είναι το φετινό θέμα της σημερινής Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας όπως έχει οριστεί η 10η Οκτωβρίου.

Οι αγχώδεις διαταραχές που συνδέονται με τις κρίσεις πανικού αποτελούν σήμερα το πιο συχνό πρόβλημα ψυχικής υγείας στην Ευρώπη, καθώς υπολογίζεται ότι επηρεάζουν 25 εκατομμύρια κατοίκους των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 301 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Οι κρίσεις πανικού είναι πιο συχνές στις γυναίκες (5,6%) σε σχέση με τους άντρες (2,2%).

Η κρίση πανικού, ένα κοινό σύμπτωμα του άγχους, παρουσιάζεται ξαφνικά και εκδηλώνεται με επεισόδια έντονου φόβου, ενώ προσωπικές μαρτυρίες το παρομοιάζουν με «ηφαίστειο που ξερνάει και τη λάβα του και ξεχύνεται σε όλο το σώμα κάνοντάς το να τρέμει». Εκτιμάται ότι το 80% του πληθυσμού έχει πάθει έστω για μια φορά στην ζωή του κάποια κρίση πανικού και είναι πιθανό να μην επαναλήφθηκε ξανά.

Τι είναι όμως η Κρίση Πανικού; «Ο κάθε άνθρωπος βιώνει άγχος σε κάποια φάση της ζωής του ή και συχνά μέσα στη μέρα του με όσα έχει ν’ αντιμετωπίσει. Οι σωματικές αλλαγές που νιώθουμε από το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού όταν βρίσκεται σε κίνδυνο ή αγχώδη κατάσταση για να μας βάλει σε κατάσταση δράσης και ν’ αντιδράσουμε στο επικείμενο πρόβλημα γρήγορα και αποτελεσματικά» επισημαίνει η κ. Άννα Χατζηδημητρίου, ΒΑ, MSc Ψυχολόγος Υγείας, Ειδικευμένη στην Ψυχο-ογκολογία και στον Χρόνιο Πόνο, St Thomas & Guy’s Hospital, UK, Διευθύντρια Τμήματος Ψυχολογίας Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, Ιδρύτρια Κέντρου Ψυχολογίας και Προαγωγής της Υγείας «Live Well – Be Well» και προσθέτει:

«Η Κρίση Πανικού διαφέρει από το έντονο άγχος που μπορεί να μας καταβάλλει, και δεν είναι απαραίτητο ότι το συχνό και καθημερινό άγχος εξελίσσεται σε κρίσεις

πανικού. Το άτομο που παθαίνει κρίση πανικού αισθάνεται ανήμπορο διότι η κρίση έρχεται ξαφνικά σε κάποια στιγμή της μέρας, σε οποιοδήποτε μέρος χωρίς προειδοποίηση και χωρίς φαινομενικά κάποιο λόγο.

Τη στιγμή πριν την κρίση μπορεί το άτομο να νιώθει ότι όλα ήταν επιφανειακά ήρεμα και το αίσθημα του φόβου με τα έντονα σωματικά συμπτώματα να μπήκαν αιφνίδια σαν διαρρήκτες στο σώμα του χωρίς να προλάβει να τ’ αντιληφθεί.

Έντονη ταχυπαλμία σαν να νιώθει ότι από στιγμή σε στιγμή θα πάθει καρδιακή προσβολή, αίσθηση πνιγμού ότι δεν φτάνει ο αέρας να πάρεις μια ανάσα, εφίδρωση, ζάλη σαν όλα να γυρίζουν και τρέμουλο στα πόδια σαν να νιώθει πως χάνει τις αισθήσεις του για μερικά λεπτά.

Οι σκέψεις καλπάζουν ασταμάτητα, νιώθει ότι δεν μπορεί να τις ελέγχει, νιώθει ότι τα χάνει ότι δεν σκέφτεται λογικά, ότι θα τρελαθεί. Μέσα σ’ αυτό το στρόβιλο συναισθημάτων αναδύεται μια επίμονη σκέψη που κάνει το άτομο να νιώθει με σιγουριά ότι θα πάθει κάτι η υγεία του εκείνη την στιγμή, ότι το σώμα δεν θ’ αντέξει την πίεση, και ότι θα πάθε καρδιακή προσβολή, ή λιποθυμία, ή ασφυξία με πιθανότητα να απειλήσει τη ζωή του.

Κατά τις κρίσεις πανικού, τα σωματικά συμπτώματα που περιεγράφηκαν παράγουν ψυχικά συμπτώματα όπως έντονο φόβο, άγχος, πανικό, αίσθημα απώλειας ελέγχου και επερχόμενου θανάτου».

Το γνωσιακό Μοντέλο που εξηγεί τη Διαταραχή Πανικού

«Αυτή η εμπειρία που βιώνει το άτομο είναι τόσο τρομακτική που μπαίνει σε μια διαδικασία που μοιάζει με γρανάζια μηχανής που τραβούν μέσα τον άνθρωπο και τον κατακερματίζουν, στην εμπειρία του πανικού, νιώθει κανείς σαν φυλακισμένος που δεν μπορεί ν’ αποδράσει» τονίζει η κ. Χατζηδημητρίου και συνεχίζει:

«Το αίσθημα του επερχόμενου άγχους, ο φόβος να μην ξανάρθει ο πανικός, γεννά φόβο, παγιδεύεται σ ένα φαύλο κύκλο της σκέψης του και των συναισθημάτων που έχει για τα σωματικά συμπτώματα. Αυτό λειτουργεί ως «γρανάζι» που μεταφέρει το φόβο στη συμπεριφορά του μ’ αποτέλεσμα να αρχίσει να εξαπλώνεται στις καθημερινές του συνήθειες.

Μεταξύ άλλων οδηγεί στο να συνδυάζει τα συμπτώματα από τις κρίσεις με όλο και περισσότερα μέρη, πράγματα που έκανε, αγαπημένες του συνήθειες, μ’ ανθρώπους που ίσως τον φορτίζουν, διάφορες κοινωνικές επαφές ή υποχρεώσεις και φτάνει στο σημείο ν’ αρχίζει να τα αποφεύγει συστηματικά.

Στην καλύτερη περίπτωση αν δεν τ’ αποφεύγει, αρχίζει και αναπτύσσει συμπεριφορές προσκόλλησης, δηλαδή κάνει τις συνήθειες του μ’ άλλους τρόπους (π.χ. έχει πάντα νερό μαζί του, φάρμακα στην τσάντα του, κάποιον για συνοδεία σε ό,τι κάνει) για να νιώθει ένα ουτοπικό αίσθημα ασφαλείας που τον βοηθάει να ανταπεξέλθει στα πράγματα που έχει να κάνει μέσα στην μέρα του.

Πράγματα απλά, που όμως ο φόβος τα κάνει να φαίνονται Γολγοθάς για να τα φέρει εις πέρας.

Και όπως έτσι ξαφνικά ήρθε η πρώτη κρίση πανικού, έτσι ξαφνικά κάποια στιγμή χωρίς ο ίδιος να το έχει αντιληφθεί ανακαλύπτει πως έχει εξαπλωθεί σταδιακά σε πολλά κομμάτια της ζωής του διαταράσσοντας την ποιότητά της και δημιουργώντας πολύ συχνά άλλα ψυχολογικά προβλήματα, όπως αγοραφοβία και κατάθλιψη που είναι τα πιο συνήθη».

Ποια είναι τα συμπτώματα στη διαταραχή πανικού;

Διακριτή περίοδος έντονου φόβου ή δυσφορίας, κατά την οποία εμφανίσθηκαν αιφνίδια και κορυφώθηκαν μέσα σε 10 λεπτά της ώρας τέσσερα (ή περισσότερα) από τα ακόλουθα συμπτώματα:

· αίσθημα παλμών, καρδιά που «σφυροκοπά», ή επιτάχυνση του καρδιακού ρυθμού

· εφίδρωση

· τρεμούλα ή έντονος τρόμος

· αίσθημα λαχανιάσματος ή ασφυξίας

· αίσθημα πνιγμονής

· πόνος ή δυσφορία στο θώρακα

· ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση

· αίσθημα ζάλης, αστάθειας, ή τάση για λιποθυμία

· αποπραγματοποίηση (αίσθημα μη πραγματικού) ή αποπροσωποποίηση ( ότι αποσπάται από τον ίδιο τον εαυτό του)

· φόβος απώλειας του ελέγχου ή επερχόμενης τρέλας

· φόβος θανάτου

· παραισθησίες (μούδιασμα ή μυρμηγκιάσματα)

· ρίγη ή αίσθημα ζέστης

Ποιους αφορά η Διαταραχή Πανικού;

«Υπολογίζεται ότι μέχρι 4% του πληθυσμού υποφέρει από σοβαρές και συχνές κρίσεις πανικού. Σ’ αυτήν την περίπτωση η κρίση πανικού αποκτά ψυχοπαθολογικό χαρακτήρα και ονομάζεται διαταραχή πανικού. Οι κρίσεις πανικού σ’ αυτήν την κατάσταση μπορεί να εμφανίζονται σπανιότερα ή να επαναλαμβάνονται συχνά.

Οι κρίσεις πανικού μπορούν να εκδηλώνονται σε όλες τις ηλικίες και είναι μια διαταραχή που αφορά άνδρες και γυναίκες. Η συχνότητα εκδήλωσης της πρώτης κρίσης πανικού είναι μεγαλύτερη μεταξύ 20 και 40 ετών και είναι πιο συχνή στις γυναίκες από ότι στους άνδρες» σημειώνει η κ. Χατζηδημητρίου.

Πώς θα καταλάβω ότι έχω διαταραχή πανικού;

Τα συνήθη συμπτώματα της κρίσης πανικού που μπορεί κάποιος ν’ αναγνωρίσει στον εαυτό του είναι:

· Έντονος φόβος, άγχος, πανικός, αίσθημα απώλειας ελέγχου και επερχόμενου θανάτου.

· Άγχος για απροσδόκητο, ξαφνικό γεγονός που μπορεί να του προκαλέσει πανικό.

· Αποφυγή δραστηριοτήτων λόγω φόβου μην πάθει κρίση πανικού (σαν αποτέλεσμα έχει να αποφεύγει την καθημερινή ρουτίνα).

· Απομονώνεται όλο και περισσότερο από φίλους λόγω του φόβου ή ένα ασφαλές περιβάλλον όπως είναι το σπίτι του.

· Αποφεύγει δημόσιους χώρους και πολλά άτομα συγκεντρωμένα στον ίδιο χώρο

Πώς αντιμετωπίζεται θεραπευτικά η Διαταραχή Πανικού;

Σκοπός της θεραπευτικής αντιμετώπισης είναι να μειωθούν σταδιακά τα συμπτώματα της διαταραχής πανικού. Ειδικότερα, με την γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ο ασθενής θα ανακαλύψει πως ο πανικός δεν έρχεται ξαφνικά αλλά τον προκαλούν συγκεκριμένες σκέψεις του ή συναισθήματα και η συμπεριφορά του συνδέεται με γεγονότα» εξηγεί η κ. Χατζηδημητρίου και καταλήγει: «Μέσω της ψυχοθεραπείας θα μάθει πώς μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεται και νιώθει, ώστε να αλλάξει την ερμηνεία που δίνει στον εαυτό του για τις κρίσεις πανικού. Θα βοηθηθεί να καταλάβει ότι:

· Η συχνότητα, η ένταση και η διάρκεια των κρίσεων πανικού θα μειωθούν

· Θα μειωθεί ο φόβος, και ότι το επεισόδιο του πανικού αν επαναληφθεί θα έχει τη δυνατότητα να τον διαχειριστεί

· Ο πάσχων θα αποβάλει τη σκέψη που του προκαλεί πανικό και θα μπορεί να διαχειριστεί μια επερχόμενη κατάσταση

· Θα καταφέρει να βγει από το σπίτι και να πάει σε ένα δημόσιο χώρο με κόσμο, να κάνει μόνος του τις δουλειές του, ν’ απομακρυνθεί από τα σημεία ασφαλείας του

· Να επιστρέψει κανονικά στην καθημερινότητα του».

13 Οκτωβρίου, 2023
Βουτιά στα βαθιά: η ψυχική υγεία των εφήβων διεθνώς και στην Ελλάδα

Ευρήματα διακρατικής σχολικής έρευνας δίνουν λεπτομερή εικόνα για την ψυχική υγεία των εφήβων στην χώρα μας και για το πώς αυτή συμβαδίζει ή διαφοροποιείται από εκείνη των εφήβων στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία.

Επιδείνωση στους δείκτες ψυχικής υγείας των εφήβων—κυρίως των κοριτσιών

Όπως αναδεικνύεται στην Έκθεση του προγράμματος HBSC, δείκτες όπως το αντιληπτό επίπεδο (σωματικής) υγείας και το αίσθημα ικανοποίησης από τη ζωή παρουσιάζουν επιδείνωση τα τελευταία χρόνια, ενώ επιπλέον δείκτες όπως τα εμμένοντα ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα έχουν αυξηθεί κατά τη διάρκεια της τελευταίας 10ετίας—ιδιαίτερα (σε πολλές χώρες) στο πρόσφατο διάστημα. Σε όλες τις περιπτώσεις, η επιδείνωση των δεικτών ψυχικής υγείας παρουσιάζεται εντονότερη στα κορίτσια, απ’ ό,τι στα αγόρια.

Η χώρα μας δεν αποτελεί εξαίρεση στις παραπάνω τάσεις. Ειδικότερα, το 2022 (έτος συλλογής των πιο πρόσφατων δεδομένων) «πολύ καλή» υγεία ανέφεραν ότι έχουν μόνο δύο στους/στις 5 εφήβους (42%) στην Ελλαδα, με το ποσοστό του δείκτη αυτού να είναι σταθερά μειούμενο κατά τη διάρκεια της τελευταίας 15ετίας—ιδιαίτερα στο τελευταίο της μέρος. Παρόμοια, μόλις ένας/μία στους/στις 3 εφήβους (32%) στη χώρα μας ανέφερε «υψηλά» επιπέδα ικανοποίησης από τη ζωή το 2022, με το ποσοστό αυτό να είναι επίσης σταθερά σε πτώση σε όλη τη διάρκεια της τελευταίας 20ετίας. Τέλος, το 60% των εφήβων ανέφεραν εμμένουσες ψυχολογικές ή/και σωματικές ενοχλήσεις το 2022. Και, παρόλο που η τάση στο ποσοστό αυτό ήταν πτωτική μέχρι το 2014, την τελευταία 10ετία υπήρξε ανακοπή και αύξηση, η οποία επίσης εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονη τα τελευταία χρόνια. Αναφορικά με τα παραπάνω ευρήματα, η Άννα Κοκκέβη, Ομοτ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας στην Ελλάδα, σχολιάζει: «Τα στοιχεία αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί. Απηχούν, ασφαλώς, μεταβολές στα βιώματα και τον ψυχισμό των εφήβων, αλλά δείχνουν και τον κρίσιμο ρόλο που η οικογένεια, το σχολείο και γενικότερα η κοινωνία μας παίζει στην εμφάνιση και την επικράτησή τους. Η επιδείνωση των δεικτών πρέπει να μας κινητοποιήσει προς το να κατανοήσουμε βαθύτερα την ψυχική υγεία των εφήβων -ιδιαίτερα των κοριτσιών- και τους παράγοντες που την επηρεάζουν, και να δράσουμε ταχύτερα προκειμένου να τους/τις υποστηρίξουμε αποτελεσματικότερα».

Υψηλότερα επίπεδα αντιληπτής (σωματικής) υγείας και αυτεπάρκειας στους/στις εφήβους στην Ελλάδα

Η Έκθεση της διακρατικής έρευνας HBSC για το 2021/22 (συμμετείχαν σε αυτήν περίπου 280.000 έφηβοι ηλικίας 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες, περίπου 6.500 εξ αυτών στην Ελλάδα), αναδεικνύει και την ιδιαιτερότητα του εφηβικού πληθυσμού της χώρας μας έναντι των άλλων χωρών. Για παράδειγμα, το αντιληπτό επίπεδο (σωματικής) υγείας στους/στις εφήβους -αν και όχι σε επιθυμητά επίπεδα- είναι στη χώρα μας σημαντικά υψηλότερο (42%) του διακρατικού μέσου όρου (36%). Στην Ελλάδα παρατηρούνται επιπλέον υψηλότερα ποσοστά εφήβων με αυτεπάρκεια—με ευχέρεια, δηλαδή, στο να βρίσκουν λύσεις σε μικρές ή μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν (69%, και 61%, αντίστοιχα) και να φέρνουν σε πέρας το έργο και τα καθήκοντα που έχουν αναλάβει (60% και 57%, αντίστοιχα). Τέλος, και δείκτες όπως το αίσθημα ικανοποίησης από τη ζωή και το αντιληπτό επίπεδο ψυχικής ευεξίας (mental well-being) βρίσκονται πολύ κοντά στο μέσον όρο του προγράμματος συνολικά.

Υψηλότερα επίπεδα εκδήλωσης ενοχλήσεων ψυχολογικής και σωματικής φύσης

Από την άλλη, σημαντικά υψηλότερο ποσοστό έφηβων αγοριών και κοριτσιών στην Έλλάδα (60%, έναντι 44% του διακρατικού μέσου όρου) αναφέρουν εμμένουσες ψυχολογικές και σωματικές ενοχλήσεις. Ειδικότερα, περισσότεροι από τους μισούς αισθάνονται συχνά νευρικότητα (53%) και ευερεσθητότητα (51%), ένας/μία στους/στις 3 (35%) είναι συχνά «στα κάτω τους» (ενδεικτικό θλίψης) και σε παρόμοια περίπου

αναλογία (30%) έχουν δυσκολίες ύπνου. Τέλος, ένας/μία στους/στις 4 (25%) έχει συχνά πονοκέφαλους και σε ίδια αναλογία (24%) έχει πόνους στη μέση (ενδεικτικό απουσίας άσκησης και αδράνειας).

Έμφαση στην προαγωγή της υγείας και την ενίσχυση των δεξιοτήτων ζωής στους μαθητές

Όπως και διεθνώς, έτσι και στην Ελλάδα, οι δείκτες ψυχικής υγείας και ευεξίας επιδεινώνονται με την ηλικία—το πέρασμα δηλαδή από τα 11 στα 13 και ακολούθως στα 15 έτη. Ωστόσο, αυτό που αποτελεί ιδιαιτερότητα για την Ελλάδα είναι ότι η επιδείνωση αυτή φαίνεται να είναι σχεδόν παντού εντονότερη κυρίως κατά τη μετάβαση από το δημοτικό (ηλικία των 11) στο Γυμνάσιο (ηλικία των 13), παρά κατά τη μετάβαση από το Γυμνάσιο στο Λύκειο (ηλικία των 15). Στη βάση των παραπάνω, η έμφαση στην Ελλάδα πρέπει να δοθεί σε παρεμβάσεις προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας, ιδιαίτερα στο σχολικό πλαίσιο. Ο Τάσος Φωτίου, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας της έρευνας HBSC στο Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας ‘ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ’, που υλοποιεί την έρευνα HBSC στην Ελλάδα από το 1998, επισημαίνει «Τα ευρήματα της έρευνας, δεν μας δίνουν μόνο τη δυνατότητα να διαπιστώσουμε την κατάσταση στη χώρα μας και να τη συγκρίνουμε με εκείνην των άλλων χωρών. Μας δίνουν επιπλέον την αφορμή να δουλέψουμε μαζί με τους/τις ειδικούς στο χώρο της πρόληψης και της προαγωγής της εφηβικής υγείας για το σχεδιασμό παρεμβάσεων για το σχολείο, την οικογένεια και την κοινότητα (ψηφιακή και μη) που τεκμηριωμένα μπορούν να ανατρέψουν την διαφαινόμενη τάση επιδείνωσης και να ενισχύσουν την ευεξία τού -από κάθε άποψη- πολύ σημαντικού αυτού πληθυσμού».

Βρείτε στους ακόλουθους συνδέσμους: · Ερευνητική αναφορά του διακρατικού προγράμματος HBSC https://iris.who.int/handle/10665/373201.

· Ερευνητική αναφορά του ΕΠΙΨΥ με τα ευρήματα από το ελληνικό σκέλος του διακρατικού ερευνητικού προγράμματος HBSC https://www.epipsi.gr/index.php/research/97-ereuna-hbsc-who , κάτω από τον τίτλο 2022

Επικοινωνία: Τάσος Φωτίου, ΕΠΙΨΥ, 2106170014 | erevna.HBSC@epipsi.gr | www.epipsi.gr

Χώρες που συμμετέχουν στην έρευνα HBSC

Αλβανία, Αρμενία, Αυστρία, Βέλγιο, Βόρεια Μακεδονία, Γαλλία, Γερμανία, Γροιλανδία, Δανία, Δημοκρατία της Μολδαβίας, Ελβετία, Ελλάδα, Εσθονία, Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία, Σκωτία και Ουαλία), Ιρλανδία, Ισλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Καζακστάν, Κιργιστάν, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Νορβηγία, Ολλανδία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σερβία, Σλοβακία, Σλοβενία, Σουηδία, Τατζικιστάν, Τσεχία, Φινλανδία.

13 Οκτωβρίου, 2023
Παιδί & Διαζύγιο Διακοπές με τη Μαμά ή τον Μπαμπά;

Tο μικρό παιδί μερικές φορές δυσκολεύεται να πάει διακοπές με τον γονιό που δεν έχει καθημερινή επαφή, περνώντας δεκαπέντε ημέρες ή και έναν μήνα μαζί του, ενώ ταυτόχρονα θα είναι μακριά από τον άλλο γονιό.

Στις περιπτώσεις που υπάρχουν έντονες διαμάχες μεταξύ των δύο γονιών και το παιδί γίνεται μάρτυρας αυτών, ίσως πιέζεται ν’ αποχωριστεί τον γονιό με τον οποίο συγκατοικεί.

Πώς να το χειριστείτε…

Αν είστε ο γονιός που μένει με το παιδί θα πρέπει να το πείσετε ότι οι χωριστές διακοπές αποτελούν σπουδαία ευκαιρία να περάσει περισσότερο χρόνο με τον άλλο γονιό του – συνήθως τον πατέρα.

Η στάση σας να δείχνει βεβαιότητα, δηλαδή ότι οι διακοπές με τον άλλο γονιό του είναι απαραίτητες και μη διαπραγματεύσιμες!

Σε περίπτωση που το παιδί σάς πει «δεν θέλω να πάω», θα του εξηγήσετε ότι είναι δικαίωμα και υποχρέωση του μπαμπά να περάσει κάποιες ημέρες μαζί του, ώστε να μοιραστείτε ευχάριστες δραστηριότητες: Θα παίζετε, θα κάνετε περιπάτους κ.λπ.

Είναι σημαντικό όταν το παιδί εκφράσει την επιθυμία να μιλήσει μ’ εσάς που δεν είστε μαζί του στις διακοπές να έχει τη δυνατότητα να το κάνει.

Τα μικρά παιδιά συνήθως επιδιώκουν να επικοινωνούν με τον γονιό με τον οποίο μένουν μαζί μόνιμα.

Αν, όμως, το παιδί αρνείται να σας μιλήσει, δεν σημαίνει ότι σας ξέχασε. Ακόμα κι αν κάποια φορά δεν θελήσουν να σας ακούσουν, είναι σημαντικό γι’ αυτά ότι τηλεφωνήσατε.

Ανεξάρτητα από τα δικά σας προβλήματα, πρέπει να δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να επικοινωνεί ανεμπόδιστα και με τους δύο γονείς του, ακόμα και στην περίπτωση που εσείς βρίσκεστε στη μέση δικαστικής διαμάχης.

Αν έχω νέα σχέση, να πάρω μαζί τον/τη σύντροφό μου;

Τα παιδιά χρειάζονται χρόνο για να συνειδητοποιήσουν το διαζύγιο των γονιών και το γεγονός ότι δεν θα είναι ποτέ ξανά η οικογένεια μαζί. Αυτή είναι μια μακρά διαδικασία και αρκετά πολύπλοκη, κατά την οποία το παιδί περνά από διάφορες φάσεις. Γι’ αυτό απαιτούνται προσεκτικοί χειρισμοί στην εμφάνιση νέων συντρόφων.

Σε κάθε περίπτωση, το παιδί θέλει να περάσει χρόνο με τον γονιό του και όχι με τον/τη σύντροφο. Αν, παρ’ όλα αυτά, είναι μια σημαντική σχέση ή ετοιμάζονται να ξαναπαντρευτούν, και πάλι δεν θα πρέπει ο/η σύντροφος να περάσει όλες τις διακοπές μαζί με τον γονιό και το παιδί. Ακόμα κι αν είναι ο/η σύντροφος μαζί, θα πρέπει ο γονιός να ασχολείται κυρίως με το παιδί. Αυτό ισχύει και στις νέες οικογένειες, ο γονιός να περνάει χρόνο με το παιδί κάνοντας δραστηριότητες, ενώ ο/η νέος/α σύζυγος να κρατά διακριτικό ρόλο.

Δεν συνιστώ να πάρει ο γονιός τον/τη σύντροφό του μαζί αν το παιδί προηγουμένως δεν έχει γνωριστεί με το συγκεκριμένο πρόσωπο και δεν έχει περάσει ικανό χρονικό διάστημα μετά τον χωρισμό.

Θέλω να πάρω το μικρό παιδί μου για διακοπές

Το παιδί προσχολικής ηλικίας δυσκολεύεται να απομακρυνθεί από τη μητέρα του, ιδίως αν δεν έχει τακτική επικοινωνία με τον πατέρα κι αν δεν έχει προηγηθεί μια φάση τουλάχιστον μερικών μηνών διανυκτέρευσης μαζί του, έστω κάθε δεύτερο Σαββατοκύριακο. Αυτές οι προϋποθέσεις αποτελούν ένδειξη ότι το παιδί μπορεί να περάσει κάποιες ημέρες με τον άλλο γονιό του. Παρ’ όλα αυτά, οι διακοπές θα πρέπει να είναι ολιγοήμερες, διότι, αν το παιδί είναι κάτω των πέντε ετών, προσκολλάται στον γονιό με τον οποίο διαμένει.

Σε αντίθετη περίπτωση, ίσως εμφανίσει άγχος, ανησυχία, ανασφάλεια και να αρνείται να αποχωριστεί τον γονιό που έχει την επιμέλεια. Αν το παιδί είναι πολύ μικρό ή είναι η πρώτη φορά που θα απομακρυνθεί από τη μητέρα του, μια καλή λύση είναι ο άλλος γονιός να το ακολουθήσει εκεί όπου παραθερίζει. Θα έχει τη δυνατότητα να περνά αρκετές ώρες της ημέρας μόνος μαζί του, χωρίς να διαταραχθεί το πρόγραμμά του. Επίσης, θα μπορούσαν οι γονείς να συμφωνήσουν ώστε ο τόπος διακοπών να εξυπηρετεί και τους δύο.

Μια καλή ιδέα είναι να υπάρχει στην παρέα οικογένεια με παιδιά, ώστε κι εκείνο να αισθάνεται πιο άνετα. Κυρίαρχο πρόσωπο πρέπει πάντα να είναι το παιδί και γι’ αυτό θα πρέπει να κάνετε σωστούς χειρισμούς.

Τέλος, να έχετε υπόψη ότι το παιδί είναι απαραίτητο να κάνει διακοπές, έστω και χωριστά, και με τους δύο γονείς του.

Αλεξάνδρα Καππάτου, Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος, Συγγραφέας

10 Αυγούστου, 2023
Η ευεργετική επίδραση της καλοκαιρινής ξεκούρασης στην ψυχολογία

Tο καλοκαίρι είναι εδώ και, παρά τις όποιες δυσκολίες, συζητάμε με φίλους και στην οικογένεια πού θα πάμε. Στα γνωστά μέρη που έχουμε εξοχικό, κάπου που δεν έχουμε επισκεφτεί ή σε ένα μέρος που θα βρούμε φίλους, σχέσεις και θα περάσουμε υπέροχα.

Θα πάμε μόνοι ή θα προτιμήσουμε εκείνη ή την άλλη παρέα. Και για κάποιους, δυστυχώς, αυτό το καλοκαίρι θα είναι χωρίς διακοπές για πολλούς λόγους. Τι είναι εκείνο που μας ωθεί να φύγουμε, να «δραπετεύσουμε» από τις συνήθειές μας; Είναι ο νέος αστικός τρόπος ζωής ή είναι κάτι περισσότερο ριζωμένο στη φύση μας.

Είναι αλήθεια ότι οι διακοπές έτσι όπως τις εννοούμε σήμερα είναι δεμένες με τον νέο τρόπο ζωής. Είναι συνήθεια του αστικού τρόπου ζωής να ξεφεύγεις από την καθημερινότητα. Αυτός, όμως, ο τρόπος έχει διαπεράσει σε όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Οσοι έχουν ρίζες σε χωριά ξανασμίγουν με την οικογένεια και τα νέα παιδιά μαθαίνουν και έρχονται σε επαφή με τον τόπο καταγωγής των γονιών τους.

Αλλά και σε προγενέστερες εποχές υπήρχε η έννοια των καλοκαιρινών διακοπών. Οχι, βέβαια, κατ’ ανάγκη με την απομάκρυνση από τον τόπο διαμονής. Όμως το καλοκαίρι είναι η εποχή με τα περισσότερα πανηγύρια στα χωριά. Οι κάτοικοι μιας περιοχής μπορούν και συνευρίσκονται και γιορτάζουν. Τα σόγια σμίγουν, συμφωνίες επισυνάπτονται και γάμοι τελούνται. Και όλα αυτά γιατί είναι καλοκαίρι. Μπορεί ο χρόνος να αλλάζει μέσα στον χειμώνα, αλλά ψυχολογικά για το νέο ξεκίνημα στη χρονιά ξεκινάμε το φθινόπωρο. Η σπορά ξεκινά το φθινόπωρο, τα σχολεία αρχίζουν την ίδια περίοδο, οι προετοιμασίες για το χειμώνα, τα νέα σχέδια για την εργασία και οι νέοι προσανατολισμοί. Ενδεχομένως και γιατί στις νότιες χώρες το καλοκαίρι προσφέρεται για ξεκούραση και είναι σχετικά απαγορευτική η εργασία στην ύπαιθρο.

Μα χρειαζόμαστε διακοπές! Όλο και περισσότερες εταιρείες, ιδιαίτερα αυτές που ζητούν από τους υπαλλήλους τους «δημιουργική σκέψη», τους προτρέπουν να παίρνουν λιγότερες ή περισσότερες ημέρες ή και ώρες «διακοπές» από την εργασία και να επανέρχονται δημιουργικότεροι. Γνωστό είναι το μοντέλο της Google που επιτρέπει σε εργαζομένους της να ψυχαγωγηθούν ή και να κοιμηθούν αν το νιώθουν ανάγκη και να επανέλθουν στην εργασία τους.

Έστω και λίγες ώρες μακριά από τα προβλήματα βοηθούν τον εγκέφαλο να αναδιοργανώσει τις σκέψεις του και να επανέλθει στα θέματα που τον απασχολούν με δημιουργικότερο τρόπο. Πολύ δε περισσότερο εάν πρόκειται για την αναδιοργάνωση των στόχων όλης της χρονιάς.

Η συνεχής εργασία χωρίς διακοπές στην καθημερινή ρουτίνα και το χρόνιο στρες οδηγούν σε ευερεθιστότητα, καταθλιπτικά συμπτώματα, αυξανόμενη δυσκολία επίλυσης των προβλημάτων χαμηλότερη παραγωγικότητα και σε σχέσεις με μεγαλύτερη ένταση με τους δικούς μας. Και αναφέρουμε τα παραπάνω γι’ αυτούς που έχουν τους ενδοιασμούς τους, αν οι διακοπές είναι ανασταλτικός παράγοντας στην παραγωγικότητά τους.

Οι διακοπές κι ιδιαίτερα οι καλοκαιρινές ενισχύουν τους δεσμούς στην οικογένεια. Οι γονείς μεταξύ τους και με τα παιδιά να συμβιώνουν σε ένα χαλαρό περιβάλλον επιτρέπει μεγαλύτερο «δέσιμο» μεταξύ τους και πέρα από αυτό της καθημερινότητας του χειμώνα. Πόσοι από εμάς δεν θυμούνται με νοσταλγία κάποιες διακοπές με τους γονείς μας στα παιδικά μας χρόνια. Αλλά και γι’ αυτούς που δεν έχουν οικογένεια το καλοκαίρι είναι ευκαιρία για τη δημιουργία νέων σχέσεων και δεσμών.

Ακόμα και ο προγραμματισμός των διακοπών αυξάνει τα επίπεδα ευχαρίστησης, όπως έχουν δείξει μελέτες. Όσο περισσότερο «περιπετειώδεις» και συναρπαστικές είναι οι διακοπές μας τόσο μεγαλύτερη είναι η ευχαρίστηση μετά το τέλος τους. Δυστυχώς, η ευχαρίστηση αυτή μπορεί να διαρκέσει έως 2 εβδομάδες, αλλά η καλή και χαλαρή λειτουργικότητά μας επεκτείνεται έως και 6 εβδομάδες μετά τις διακοπές.

Εχει ενδιαφέρον η μελέτη που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα στις ΗΠΑ. Οι φοιτητές χωρίσθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Στην πρώτη ομάδα ζητήθηκε να βρουν τα περισσότερα μέσα συγκοινωνίας που πρότεινε μια άλλη ομάδα φοιτητών που έμεναν στην Ιντιάνα. Στη δεύτερη ομάδα ζητήθηκε να βρουν τα περισσότερα μέσα συγκοινωνίας που πρότεινε μια ομάδα φοιτητών της Ιντιάνα οι οποίοι είχαν επισκεφτεί την εξωτική γι’ αυτούς Ελλάδα.

Η πρώτη ομάδα περιέγραψε αυτοκίνητα, τρένα, πλοία κι αεροπλάνα. Αντίθετα, η δεύτερη ομάδα πρόσθεσε ζώα, ποδήλατα μέχρι και διαστημόπλοια. Η σχετικά ουδέτερη αναφορά και μόνο ότι κάτι γινόταν μακριά από τα στενά πλαίσια της πραγματικότητας επέτρεψε στους φοιτητές να ξεδιπλώσουν τη φαντασία τους.

Ας ετοιμαστούμε για τις καλοκαιρινές διακοπές μας και να υποσχεθούμε ότι θα είναι συναρπαστικές. Αλλά και για όσους δεν τα καταφέρουν να φύγουν μακριά, έστω και μικρές εκδρομές μπορεί να δώσουν τη χαρά της απόδρασης.

Γιάννης Παπατριανταφύλλου, Ψυχίατρος

10 Αυγούστου, 2023