Η νέα πρόταση της InterMed για παιδιά και ενήλικες συνδυάζει cranberry και φυσικά πρεβιοτικά FOS σε μία καινοτόμο σύνθεση, που κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Η InterMed διευρύνει το χαρτοφυλάκιό της με την κυκλοφορία του νέου BiolactStartCranSyrup, ενός καινοτόμου συμπληρώματος διατροφής σε πόσιμη μορφή, ειδικά σχεδιασμένου για την υποστήριξη της υγείας του ουροποιητικού συστήματος σε παιδιά και ενήλικες.
Η κυκλοφορία του νέου BiolactStartCranSyrup έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η φροντίδα της υγείας του ουροποιητικού αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς διεθνή δεδομένα έχουν συσχετίσει τους θερμότερους μήνες του έτους με αυξημένη συχνότητα ουρολοιμώξεων.
Το νέο BiolactStartCranSyrup έχει πατενταρισμένη σύνθεση, η οποία έχει κατοχυρωθεί με το εθνικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας GR1011190 και περιέχει εκχύλισμα από συμπυκνωμένο χυμό cranberry πλούσιο σε προανθοκυανιδίνες (PACs), σε συνδυασμό με φρουτοολιγοσακχαρίτες (FOS), πρεβιοτικά με ευεργετική δράση στο μικροβίωμα του εντέρου.
Η κατοχύρωση της σύνθεσης του BiolactStartCranSyrup με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αποτυπώνει τη σταθερή επένδυση της InterMed στην έρευνα και ανάπτυξη νέων, διαφοροποιημένων προϊόντων που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες του καταναλωτή.
Cranberry και πρεβιοτικά FOS σε έναν καινοτόμο συνδυασμό
Οι προανθοκυανιδίνες (PACs) είναι φυσικά αντιοξειδωτικά από το cranberry που αποτρέπουν να προσκολληθούν βακτήρια στο ουροποιητικό, ενώ οι φρουκτοολιγοσακχαρίτες (FOS) είναι πρεβιοτικά που λειτουργούν ως υπόστρωμα για ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου, συμβάλλοντας στη διατήρηση της ισορροπίας του μικροβιώματος.
Η νέα σύνθεση αναπτύχθηκε με στόχο να προσφέρει μια πρακτική καθημερινή επιλογή για την υποστήριξη της υγείας του ουροποιητικού συστήματος, συνδυάζοντας τα χαρακτηριστικά του cranberry με τα οφέλη των πρεβιοτικών.
Για παιδιά και ενήλικες
Με ευχάριστη γεύση cranberry και προσαρμοσμένη δοσολογία ανά ηλικιακή ομάδα, το BiolactStartCranSyrup είναι κατάλληλο για παιδιά από 3 ετών και για ενήλικες. Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες, χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και δεν περιέχει λιπαρά, ενώ η πόσιμη μορφή και η ευχάριστη γεύση cranberry διευκολύνουν την ένταξή του στην καθημερινότητα μικρών και μεγάλων.
Η συνιστώμενη ημερήσια λήψη είναι:
Παιδιά 3–6 ετών: 5 mL ημερησίως
Παιδιά 6–12 ετών: 10 mL ημερησίως
Παιδιά άνω των 12 ετών και ενήλικες: 15 mL ημερησίως
Μπορεί να λαμβάνεται ανεξάρτητα από τα γεύματα, σε μία ημερήσια δόση, για τουλάχιστον 10 ημέρες συνεχόμενα. Σε περίπτωση υποτροπών, συστήνεται μακροχρόνια χρήση για όσο διάστημα κρίνεται απαραίτητο σύμφωνα με τη συμβουλή του ιατρού.
Σε μία σημαντική δωρεά δύο απινιδωτών προς το Λιμεναρχείο Μυκόνου προχώρησε η πρόεδρος και CEO του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη (ΟΦΕΤ) Ιουλία Τσέτη, μέσω του Ιδρύματος ΑΜΚΕ ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ.
Η δωρεά πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 3 Αυγούστου 2026 προς το Λιμεναρχείο Μυκόνου, παρουσία του Λιμενάρχη κ. Νικολάου Ζυγούρη.
Στα λιμάνια της Μυκόνου- στο νέο λιμάνι στον Τούρλο αλλά και στο παλιό λιμάνι- διακινούνται ετησίως πάνω από 2,1 εκατομμύρια επιβάτες ακτοπλοΐας και κρουαζιέρας.
Η Ιουλία Τσέτη στη σύντομη ομιλία της, αναφέρθηκε στην ανάγκη όλοι οι ταξιδιώτες που μετακινούνται από και προς το νησί να νοιώθουν ασφαλείς και η δωρεά αυτή, υπογραμμίζει ακριβώς το αίσθημα ασφάλειας προς τη δημόσια υγεία. Σε άλλο σημείο της ομιλίας της, απευθυνόμενη προς τους λιμενικούς, υπογράμμισε ότι συναισθάνεται τα κοινωνικά αδιέξοδα της εποχής μας, αλλά και τον καθημερινό αγώνα τους, που με αλτρουισμό και αίσθημα ευθύνης στηρίζουν τους ταξιδιώτες και την ασφάλεια του νησιού που αποτελεί διεθνή ταξιδιωτικό προορισμό. Η πρόεδρος του ΟΦΕΤ, τόνισε πώς μέσα από το ίδρυμα ΑΜΚΕ ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ, θα συνεχίσει να στηρίζει περιοχές που έχουν ανάγκη, ευάλωτους πληθυσμούς και φυσικά τη δημόσια υγεία.
Να σημειώσουμε ότι η νέα αυτή δωρεά απινιδωτών, έρχεται ως συνέχεια της μεγάλης και συμβολικής δωρεάς των 106 απινιδωτών προς όλες τις σχολές του ΕΚΠΑ, που είχε ανακοινώσει η πρόεδρος του ΟΦΕΤ και Επίτιμη Δρ Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ και του παν. Πατρών στις 10 Ιουνίου 2026, στη μνήμη της Καθηγήτριας Φαρμακολογίας του Τμήματος Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ Ιωάννας Ανδρεάδου. Η δωρεά των 106 αυτόματων εξωτερικών απινιδωτών (AED) και ισάριθμων κιτ πρώτων βοηθειών, τα οποία εγκαταστάθηκαν ήδη σε στις σχολές του ΕΚΠΑ στην Αττική και την Εύβοια, ενισχύουν ουσιαστικά την ασφάλεια φοιτητών, ακαδημαϊκού προσωπικού και επισκεπτών.
Το ίδρυμα Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ Επιστημονικής Έρευνας και Πολιτισμού, δημιουργήθηκε το Νοέμβριο του 2017 στη μνήμη του ΚλέωναΤσέτη, από τις κόρες του Ιουλία και Ειρήνη Τσέτη, αντλώντας έμπνευση από τις αρχές και τις αξίες που εκείνος εμφύσησε στον Όμιλο από τα πρώτα του βήματα.
Κύριες Δράσεις της ΑΜΚΕ ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ, αποτελούν:
Η στήριξη Νέων Επιστημόνων & Ανάσχεση του brain–drain, μέσα από γενναίες υποτροφίες που έχει προσφέρει το Ίδρυμα σε φοιτητές και ερευνητές,
Η ενίσχυση Πανεπιστημίων & Ερευνητικών Ιδρυμάτων
Οι γέφυρες συνεργασίας: Βιομηχανία & Ακαδημαϊκή Κοινότητα.
Η InterMed κατέκτησε την κορυφή της κατηγορίας Health & Beauty στα διεθνή FOOH Awards 2026, αποσπώντας δύο σημαντικές διακρίσεις για τις καινοτόμες ψηφιακές καμπάνιες των brands της. Οι βραβευμένες καμπάνιες υλοποιήθηκαν σε συνεργασία με την CGWORKS, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργική σύλληψη και τεχνική υλοποίηση των έργων.
Συγκεκριμένα, τα δημιουργικά concepts για προϊόντα της InterMed διακρίθηκαν με:
Τα FOOH Awards αποτελούν διεθνή θεσμό αφιερωμένο αποκλειστικά στις FakeOut Of Home (FOOH) διαφημιστικές καμπάνιες, μια νέα μορφή δημιουργικής επικοινωνίας που συνδυάζει πραγματικά πλάνα με τεχνολογίες CGI (Computer-GeneratedImagery), τρισδιάστατης απεικόνισης και mixedreality, δημιουργώντας εντυπωσιακές digital-first εμπειρίες με υψηλή απήχηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά βραβεία διαφήμισης, τα FOOH Awards εστιάζουν αποκλειστικά στην ταχέως αναπτυσσόμενη κατηγορία του CGI-enhancedmarketingcontent.
Στον διαγωνισμό συμμετέχουν brands, διαφημιστικές εταιρείες, studios παραγωγής και ανεξάρτητοι δημιουργοί από όλο τον κόσμο, ενώ οι νικητές αναδεικνύονται μέσα από συνδυασμό δημόσιας ψηφοφορίας και αξιολόγησης από εξαμελή διεθνή κριτική επιτροπή, αποτελούμενη από διακεκριμένους επαγγελματίες του χώρου της δημιουργικότητας, του branding και των visualeffects.
Οι δύο αυτές διεθνείς διακρίσεις επιβεβαιώνουν τη στρατηγική επένδυση της InterMed στην καινοτόμο ψηφιακή επικοινωνία και στην αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών που αναδεικνύουν τα προϊόντα της μέσα από δημιουργικό περιεχόμενο υψηλής αισθητικής και διεθνών προδιαγραφών. Οι σύγχρονες αυτές μορφές επικοινωνίας δημιουργούν ουσιαστική σύνδεση με το κοινό, αξιοποιώντας τη δύναμη της τεχνολογίας, της δημιουργικότητας και του ψηφιακού storytelling.
Μνημόνιο Συνεννόησης (Memorandum of Understanding – MoU), υπέγραψαν το ΊΔΡΥΜΑΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ και το NANOPOULOS FOUNDATION, ενισχύοντας τη στρατηγική συνεργασία που έχουν ήδη αναπτύξει από τον Μάιο του 2025 και θέτοντας τις βάσεις για την περαιτέρω σύμπραξη κοινών πρωτοβουλιών στην επιστήμη, στην καινοτομία και στην ψηφιακή εγγραμματοσύνη στην υγεία.
Η συνεργασία των δύο Ιδρυμάτων έχει ήδη ξεκινήσει στο πλαίσιο ιδίως των επί μέρους προγραμμάτων του Ιδρύματος Νανόπουλου, BioMedAiSummerSchool και Health NexusForum. Με την υπογραφή του Μνημονίου, τα δύο Ιδρύματα διευρύνουν το πλαίσιο της συνεργασίας τους με κοινό στόχο την ανάπτυξη πρωτοβουλιών που θα συμβάλουν στην υπεύθυνη αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και στην ενίσχυση της digitalliteracy στον χώρο της υγείας.
Η Ιουλία Τσέτη με τον Δημήτριο Β. Νανόπουλο και την Όλγα Τζωρτζάτου-Νανοπούλου στις εγκαταστάσεις της UNI-PHARMA, με τα στελέχη του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη: Σπύρο Κίντζιο, Αλεξάνδρα Πρίντεζη, Θανάση Αρχοντίκη, Μαρία Χουντουλέση και Μαρκέλλα Καφούρου.
Στην συνάντηση για την υπογραφή του Μνημονίου που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της UNI-PHARMA στην Κάτω Κηφισιά στις 16 Ιουλίου 2026, παρευρέθηκαν η ιδρύτρια του KleonTsetisFoundation και Πρόεδρος του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη, Ιουλία Τσέτη, Επίτιμη Διδάκτωρ Φαρμακευτικής Σχολής του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου Πατρών, καθώς και οι ιδρυτές του NanopoulosFoundation, Δημήτριος Β. Νανόπουλος, DistinguishedEmeritusProfessor of Physics στο Texas A&M University και στο NewYorkUniversity, αναγνωρισμένος ως ένας από τους σύγχρονους θεωρητικούς φυσικούς με τις περισσότερες βιβλιογραφικές αναφορές διεθνώς, και η Dr. Όλγα Τζωρτζάτου Νανοπούλου, δικηγόρος και CEO του Ιδρύματος, με διεθνή παρουσία σε ζητήματα ηθικής, νομικής και κοινωνικής διάστασης των αναδυόμενων τεχνολογιών, της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, της πνευματικής ιδιοκτησίας και της ερευνητικής δεοντολογίας.
Στο πλαίσιο του Μνημονίου προβλέπεται η ανάπτυξη και υλοποίηση κοινών ερευνητικών προγραμμάτων και δράσεων στον τομέα του AI Health Literacy, συμπεριλαμβανομένης της από κοινού εκπόνησης επιστημονικών μελετών και ερευνητικών πρωτοκόλλων, της ανταλλαγής επιστημονικής τεχνογνωσίας και ερευνητικών δεδομένων, της αμοιβαίας επιστημονικής υποστήριξης και της αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Παράλληλα, προβλέπεται η συνδιοργάνωση συνεδρίων, θερινών σχολείων, εκπαιδευτικών σεμιναρίων, webinars και λοιπών επιστημονικών εκδηλώσεων, καθώς και η από κοινού υποστήριξη δράσεων που προάγουν την ψηφιακή εγγραμματοσύνη και την υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην υγεία.
Σχετικά με το NANOPOULOS FOUNDATION
Το NanopoulosFoundation, με έδρα τη Νέα Υόρκη, αποτελεί έναν διεθνή μη κερδοσκοπικό οργανισμό αφιερωμένο στην προώθηση της επιστήμης, του πολιτισμού και της κοινωνικής ευημερίας μέσα από καινοτόμες διεθνείς πρωτοβουλίες.
Ιδρύθηκε από τον διακεκριμένο καθηγητή Θεωρητικής Φυσικής Δημήτρη Β. Νανόπουλο και τη Δρ. Όλγα Τζωρτζάτου-Νανόπουλου, με αποστολή την ενίσχυση της διεπιστημονικής έρευνας, της ηθικής και υπεύθυνης καινοτομίας και της διαμόρφωσης πολιτικών που ανταποκρίνονται στις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής. Κεντρικό άξονα των δράσεών του, αποτελεί το AI Health LiteracyHub, μία πρωτοβουλία που συνδέει επιστήμονες, επαγγελματίες υγείας, ερευνητές και νέους επιστήμονες από όλο τον κόσμο.
Σχετικά με την ΑΜΚΕ ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ
Η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ ιδρύθηκε από την Πρόεδρο και CEO του Ομίλου ΟΦΕΤ, Ιουλία Τσέτη, και την αδελφή της Ειρήνη Τσέτη, στη μνήμη του πατέρα τους, επιστήμονα, ερευνητή και ιδρυτή του ΟΦΕΤ, ΚλέωναΤσέτη. Με αποστολή την ενίσχυση της δημιουργικής σκέψης, της επιστημονικής έρευνας, του πολιτισμού και της συνεχούς προόδου, η ΑΜΚΕ υπηρετεί την επιστήμη, την εκπαίδευση και την καινοτομία, με όραμα τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής. Μέσα από τις δράσεις της δημιουργεί ευκαιρίες για τη νέα γενιά επιστημόνων, ενισχύει τη διασύνδεση της Ακαδημαϊκής Κοινότητας με τα Ερευνητικά Ιδρύματα και τη Βιομηχανία και έχει ήδη απονείμει περισσότερες από 50 υποτροφίες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας.
Το Μνημόνιο Συνεννόησης σηματοδοτεί την έναρξη μιας ακόμη στενότερης συνεργασίας μεταξύ δύο οργανισμών που μοιράζονται το ίδιο όραμα: την αξιοποίηση της επιστήμης, της γνώσης και της τεχνολογικής καινοτομίας προς όφελος της κοινωνίας, με έμφαση την υπεύθυνη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, την ενίσχυση της ψηφιακής εγγραμματοσύνης στην υγεία και τη δημιουργία ενός ισχυρού οικοσυστήματος συνεργασίας μεταξύ ακαδημαϊκής κοινότητας, ερευνητικών φορέων και βιομηχανίας.-
Η Αθήνα μετά από 35 χρόνια υποδέχεται ξανά το VandaPharmaceuticalsAthensOpenWTA 250 αυτόν τον Ιούλιο. Το Anthelios της LaRoche–Posay ενώνει τις δυνάμεις του με τη διοργάνωση ως επίσημος χορηγός αντιηλιακής προστασίας, προστατεύοντας το δέρμα των κορυφαίων αθλητριών κάτω από τον ελληνικό ήλιο.
Από τις 11 έως τις 19 Ιουλίου 2026, η Ελλάδα θα βρεθεί στο επίκεντρο του παγκόσμιου γυναικείου τένις, καθώς το VandaPharmaceuticalsAthensOpenWTA 250 θα διεξαχθεί στην Αθήνα, σηματοδοτώντας την ιστορική επιστροφή της διοργάνωσης WTA στη χώρα μας για πρώτη φορά από το 1990. Σε αυτή τη μεγάλη γιορτή του αθλητισμού, ηLaRoche–Posay, η κορυφαία μάρκα που συνιστάται από δερματολόγους παγκοσμίως, δίνει δυναμικά το «παρών» με τη σειράαντιηλιακής προστασίας Anthelios, αναλαμβάνοντας τον κρίσιμο ρόλο τουΕπίσημου Χορηγού Αντιηλιακής Προστασίαςτου τουρνουά.
Το τουρνουά θα φιλοξενηθεί StadionSportsCenter, εντός του Ολυμπιακού Κέντρου Αντισφαίρισης Αθηνών. Οι αγώνες θα διεξαχθούν σε τρία υπαίθρια σκληρά γήπεδα (hardcourts) κάτω από τις ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες του ελληνικού καλοκαιριού. Σε ένα περιβάλλον όπου η έντονη ηλιοφάνεια και οι υψηλές θερμοκρασίες δοκιμάζουν τα όρια των αθλητριών, η χρήση κορυφαίας αντιηλιακής προστασίας δεν αποτελεί απλώς ανάγκη, αλλά προϋπόθεση για τη διατήρηση τωνυψηλών επιδόσεωνκαι της υγείας τους.
Με τη δέσμευσή της να προσφέρει επιστημονικά προηγμένη προστασία για κάθε τύπο δέρματος, η LaRoche–Posay με τη σειρά Anthelios θα βρίσκεται στο πλευρό των αθλητριών, των διοργανωτών και των θεατών. Τα προϊόντα Anthelios, γνωστά για την εξαιρετικά υψηλή προστασία ευρέος φάσματος (UVA/UVB) και τις ανθεκτικές στη ζέστη και τον ιδρώτα φόρμουλες, εξασφαλίζουν ότι οι παίκτριες μπορούν να παραμείνουν απόλυτα συγκεντρωμένες στο παιχνίδι τους, προστατεύοντας παράλληλα το δέρμα τους από τις βλαβερές συνέπειες της ηλιακής ακτινοβολίας.
«Η υποστήριξη του VandaPharmaceuticalsAthensOpenWTA 250 αποτελεί μια φυσική προέκταση της αποστολής μας και της υποστήριξης του αθλήματος του τένις σε παγκόσμιο επίπεδο. Στη LaRoche–Posay, η δέσμευσή μας για την προστασία του δέρματος από τον ηλιακή ακτινοβολία και τη φωτογήρανση είναι αδιαπραγμάτευτη. Το Anthelios έχει σχεδιαστεί για να ανταποκρίνεται στις πιο ακραίες συνθήκες, καθιστώντας το τον ιδανικό σύμμαχο για αθλητές υψηλού επιπέδου. Είμαστε περήφανοι που στηρίζουμε αυτές τις σπουδαίες αθλήτριες, προσφέροντάς τους την ελευθερία να αγωνίζονται στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους με απόλυτη ασφάλεια κάτω από τον ήλιο», δήλωσε ο Γιώργος Ματέλλας, BrandManagerLaRoche–Posay.
Περισσότερες από 60 κορυφαίες τενίστριες από όλο τον κόσμο αναμένεται να αγωνιστούν στην Αθήνα, προσφέροντας στο ελληνικό κοινό μια σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσει από κοντά τένις παγκόσμιας κλάσης.
Κατά τη διάρκεια του τουρνουά, η LaRoche–Posay θα πραγματοποιήσει μια σειρά από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για τη σημασία της καθημερινής αντιηλιακής προστασίας και της πρόληψης, προσφέροντας παράλληλα τη δυνατότητα στους θεατές να δοκιμάσουν και να βρουν το κατάλληλο αντιηλιακό Anthelios για τις δικές τους ανάγκες.
Για τις τελευταίες ειδήσεις, τις ανακοινώσεις αθλητριών και όλες τις ενημερώσεις σχετικά με το τουρνουά, ακολουθήστε τους επίσημους λογαριασμούς του AthensOpen στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (@athensopen).
Η La Roche-Posay, που δημιουργήθηκε από έναν φαρμακοποιό το 1975, έχει παρουσία σε περισσότερες από 60 χώρες και τη συνιστούν πάνω από 100.000 δερματολόγοι παγκοσμίως. Οι συνθέσεις της, εμπλουτισμένες με το αποκλειστικό ιαματικό νερό πλούσιο σε Σελήνιο, αναπτύσσονται βάσει αυστηρής χάρτας με τον ελάχιστο δυνατό αριθμό συστατικών στις βέλτιστες συγκεντρώσεις και υπόκεινται σε αυστηρές κλινικές δοκιμές, ώστε να εξασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια ακόμα και για το πιο ευαίσθητο δέρμα. Από το 2020, η La Roche-Posay έχει αναλάβει ισχυρές περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, με στόχο τη χρήση 100% ανακυκλωμένου πλαστικού στη συσκευασία μέχρι το 2030 και με εργοστάσια παραγωγής που λειτουργούν με 100% ανανεώσιμη ενέργεια. Παράλληλα, από το 2019, το Fondation La Roche-Posay στηρίζει τα παιδιά με καρκίνο και τις οικογένειές τους, προσφέροντας ουσιαστική υποστήριξη στην καθημερινότητά τους.
Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε το www.laroche-posay.gr και ακολουθήστε τη La Roche-Posay στο Instagramκαι το Facebook.
Πώς μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να μετασχηματίσει την υγειονομική περίθαλψη, παραμένοντας ταυτόχρονα ηθική, διαφανής και ανθρωποκεντρική
Αυτό ήταν ένα από τα κεντρικά ερωτήματα που τέθηκαν στο Health NexusForum 2026 – “Ethics, Policy & Innovation in the QuantumAge: ShapingResponsible AI throughDigitalLiteracy and Governance“, το οποίο πραγματοποιήθηκε στη Λουβέν του Βελγίου.
Εκπροσωπώντας τον Όμιλο Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη, ο Σπύρος Κίντζιος, Corporate Development and Strategy Director, συμμετείχε στη διαδραστική συζήτηση “From PipelinestoPlatforms: Pharma Innovation“, όπου αναλύθηκε ο τρόπος με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη μετασχηματίζει τη φαρμακευτική καινοτομία, δημιουργεί νέα μοντέλα συνεργασίας και επαναπροσδιορίζει το ρόλο της φαρμακοβιομηχανίας στην εποχή των αλγορίθμων.
Το Forum, που διοργανώθηκε από το NanopoulosFoundation και το Digital Health Literacy & Policy Hub, με ιδρυτές τον Καθηγητή Δημήτρη Β. Νανόπουλο και τη Dr. Όλγα Τζωρτζάτου Νανοπούλου, συγκέντρωσε κορυφαίους εκπροσώπους της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας, φορέων χάραξης πολιτικής, πολυμερών οργανισμών και του οικοσυστήματος καινοτομίας, με στόχο τη διαμόρφωση του μέλλοντος της υπεύθυνης αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στον τομέα της υγείας.
Κατά τη διάρκεια του forum αναπτύχθηκαν ιδιαίτερα επίκαιρες θεματικές γύρω από τον ψηφιακό μετασχηματισμό της υγείας, τον ψηφιακό και AI εγγραμματισμό (AI Literacy), τη διακυβέρνηση και το κανονιστικό πλαίσιο της Τεχνητής Νοημοσύνης, τις νέες βιοϊατρικές εφαρμογές της AI και τις προϋποθέσεις για μια υπεύθυνη, τεκμηριωμένη και ανθρωποκεντρική αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών.
Το NanopoulosFoundation – μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα τη Νέα Υόρκη- προάγει την επιστήμη, τον πολιτισμό και την κοινωνική ευημερία μέσα από διεθνείς πρωτοβουλίες όπως το Digital Health Literacy & Policy Hub, το οποίο προωθεί την υπεύθυνη αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην υγεία. Τον Μάιο του 2025 είχε διοργανώσει για 3η φορά το Biomed-AI SummerSchoolέχοντας ανάμεσα στους προσκεκλημένους ομιλητές την Πρόεδρο του ΟΦΕΤ, Ιουλία Τσέτη, η οποία ήταν η πρώτη εκπρόσωπος του επιχειρείν από τον ιδιωτικό τομέα που συμμετείχε στο συγκεκριμένο θεσμό.
Ο Όμιλος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη συγκαταλέγεται στους earlyadopters της AI στο βιομηχανικό οικοσύστημα της Ελλάδας. Διαχρονικά χρηματοδοτεί ερευνητικά έργα σε πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, ενώ τα τελευταία χρόνια ενισχύει νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups) που εξειδικεύονται σε εφαρμογές AI, μετασχηματίζοντας τις διαδικασίες έρευνας και ανάπτυξης. Παράλληλα μέσω του Ιδρύματος ΚλέωνΤσέτης, μία Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία που μεταξύ άλλων στηρίζει φοιτητές των επιστημών υγείας στο ερευνητικό τους έργο, έχει απονείμει περισσότερες από 50 υποτροφίες από το 2018.-
Για 7η συνεχόμενη χρονιά υλοποιούν την κοινή δράση πρόληψης και δωρεάν ελέγχου σπίλων
ΗLaRoche–Posay, παραμένοντας πιστή στην παγκόσμια δέσμευση της να προσφέρει εξειδικευμένη δερματολογική φροντίδα που αλλάζει τις ζωές των ανθρώπων, ενώνει για έβδομη συνεχόμενη χρονιά τις δυνάμεις της με τονΌμιλο Εθελοντών κατά του Καρκίνου «ΑγκαλιάΖΩ» μέσα από την δράση δωρεάν ελέγχου σπίλων, υπό την αιγίδα της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρίας (Ε.Δ.Α.Ε.) Μέσα από αυτή τη σταθερή συμμαχία, υποστηρίζει έμπρακτα τις τοπικές κοινωνίες και ενισχύει την εθνική εκστρατεία ενημέρωσης και πρόληψης κατά του καρκίνου του δέρματος.
Από τις 18 Μαΐου έως και τις 25 Μαΐου, η LaRoche–Posay ταξίδεψε μαζί με την ομάδα εθελοντών δερματολόγων και ψυχολόγου του «ΑγκαλιάΖΩ» σε τέσσερα νησιά των Κυκλάδων: την Νάξο, Ίο, Σέριφο και Σίφνο. Στόχος της αποστολής ήταν η παροχή δωρεάν δερματολογικού ελέγχου σπίλων (skincheck) και η ενημέρωση των κατοίκων για τη σημασία της προστασίας από την καθημερινή έκθεση στον ήλιο.
Κατά τη διάρκεια της δράσης εξετάστηκαν συνολικά 1.107 κάτοικοι και εντοπίστηκαν 143 ύποπτα περιστατικά, τα οποία παραπέμφθηκαν για περαιτέρω ιατρική παρακολούθηση στο νοσοκομείο Ανδρέας Συγγρός.
Η επιτυχία της αποστολής βασίστηκε στην πολύτιμη εθελοντική συνεισφορά τόσο της ομάδας του «ΑγκαλιάΖΩ», καθώς και της ιατρικής ομάδας, την οποία απάρτιζαν οι δερματολόγοι:Ράνια Ευθυμίου, ΓιούληΚοντέλια, Έλενα Λάζου, Μαρία Μαζιώτη, ΜαριτίναΡόππα, Έφη Σβίγγου, Καλλιόπη Σωτηροπούλου, Χριστίνα Σιλαίδη, Χριστίνα Χλωρίδου.
Τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υποστήριξη της δράσης ανέλαβε η εξειδικευμένη ομάδα του Ομίλου «ΑγκαλιάΖΩ», αποτελούμενη από τηνΌλγα Λιοντοπούλου(Διευθύντρια & Υπεύθυνη Σχεδιασμού και Υλοποίησης Προγράμματος), τηΒάσια Παπαδημητρίου (Ψυχολόγος), τηνΑναστασία Πασακοπούλου(Πρόεδρος ΔΣ) και τηνΆρτεμις Μηλιάδου(Μέλος ΔΣ & Υπεύθυνη Ενημέρωσης).
Ο Γιώργος Ματέλλας, BrandManager της LaRoche–Posay, δήλωσε σχετικά:
«Είναι μεγάλη τιμή να υποστηρίζουμε έμπρακτα για έβδομη συνεχή χρονιά το έργο του “ΑγκαλιάΖΩ” στη νησιωτική Ελλάδα, προσφέροντας δωρεάν προληπτικούς ελέγχους. Είναι σταθερή μας δέσμευση να βρισκόμαστε δίπλα σε ακόμη περισσότερους ανθρώπους, παρέχοντας τα κατάλληλα εφόδια και την επιστημονική καθοδήγηση για την έγκαιρη πρόληψη του καρκίνου του δέρματος».
ΗΌλγα Λιοντοπούλου, Διευθύντρια του ΟΕΚΚ-«ΑγκαλιάΖΩ», επεσήμανε:
«Η ανταπόκριση και τα αποτελέσματα των επισκέψεών μας επιβεβαιώνουν ότι η ανάγκη των κατοίκων της ακριτικής Ελλάδας για δευτερογενή πρόληψη είναι επιτακτική. Ο καρκίνος του δέρματος και το μελάνωμα μπορούν να προληφθούν και να θεραπευτούν πλήρως, αρκεί να διαγνωστούν έγκαιρα από δερματολόγο. Θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε με συνέπεια τους νησιώτες μας. Ευχαριστούμε θερμά τη LaRoche–Posay για την πολύτιμη, διαρκή υποστήριξη και την εξαιρετική μας συνεργασία».
Η σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης
Το κακοήθες μελάνωμα αποτελεί μια επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος που αναπτύσσεται στα μελανοκύτταρα. Αντιπροσωπεύει περίπου το 3% του συνόλου των καρκίνων παγκοσμίως, με τη συχνότητά του να αυξάνεται σταθερά (σχεδόν 800.000 νέες διαγνώσεις ετησίως). Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία, αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινδύνου.
Η πρώιμη διάγνωση είναι καθοριστική: όταν το μελάνωμα ανιχνεύεται σε αρχικό στάδιο, η πιθανότητα πλήρους ίασης είναι εξαιρετικά υψηλή. Αντίθετα, σε προχωρημένα στάδια, η θεραπεία γίνεται πολύ πιο σύνθετη λόγω του κινδύνου μεταστάσεων.
Η αποτελεσματική πρόληψη βασίζεται σε τρεις πυλώνες:
Νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν τον σημαντικό ρόλο του οφθαλμικού μικροβιώματος στη διατήρηση της υγείας των οφθαλμών και ανοίγουν νέους δρόμους για καινοτόμες θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Η πρόσφατη διεθνής ανασκόπηση περιλαμβάνει βιβλιογραφικές αναφορές για το Lactobacillussakei, βασικό συστατικό του OptoFreshProbio Relief της InterMed, ενισχύοντας το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τον ρόλο του μικροβιώματος στην βελτιστοποίηση της οφθαλμικής επιφάνειας.
Το οφθαλμικό μικροβίωμα
Η κατανόηση του ανθρώπινου μικροβιώματος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης βιοϊατρικής έρευνας. Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας στρέφεται ολοένα και περισσότερο στο οφθαλμικό μικροβίωμα, ένα δυναμικό οικοσύστημα μικροοργανισμών που συμβάλλει στη διατήρηση της ομοιόστασης της οφθαλμικής επιφάνειας, στην άμυνα έναντι παθογόνων μικροοργανισμών και στη ρύθμιση της τοπικής ανοσολογικής απόκρισης.
Μια ολοκληρωμένη διεθνής βιβλιογραφική ανασκόπηση.
Η σημασία του αναδυόμενου αυτού πεδίου αναδεικνύεται μέσα από τη δημοσίευση της βιβλιογραφικής ανασκόπησης «AnUpdate and Overview of the Ocular and ExtraocularMicrobiome and ItsImpact on Ophthalmic Care» στο διεθνές περιοδικό Advances in Therapy. Πρόκειται για μία από τις πλέον σύγχρονες και ολοκληρωμένες ανασκοπήσεις σχετικά με τις σχέσεις του οφθαλμικού αλλά και του εντερικού μικροβιώματος με τις παθήσεις του οφθαλμού.
Η συμβολή των Ελλήνων επιστημόνων
Στη συγγραφική ομάδα συμμετέχουν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, αναδεικνύοντας τη συμβολή της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας σε ένα ταχέως αναπτυσσόμενο επιστημονικό πεδίο. Παράλληλα, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων εκπονείται η πρώτη διδακτορική διατριβή στην Ελλάδα με αντικείμενο το οφθαλμικό μικροβίωμα, επιβεβαιώνοντας τον πρωτοποριακό ρόλο του Ιδρύματος στη συγκεκριμένη ερευνητική κατεύθυνση.
Ο άξονας «εντέρου-οφθαλμού» στο επίκεντρο
Σύγχρονες μελέτες υποδεικνύουν ότι η δυσβίωση του οφθαλμικού ή και του εντερικού μικροβιώματος ενδέχεται να σχετίζεται με παθήσεις όπως η ξηροφθαλμία, η ραγοειδίτιδα, το γλαύκωμα, η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Παράλληλα, ο λεγόμενος «άξονας εντέρου–οφθαλμού» αποτελεί πλέον αντικείμενο έντονης ερευνητικής δραστηριότητας, καθώς φαίνεται ότι η κατάσταση του εντερικού μικροβιώματος μπορεί να επηρεάζει μηχανισμούς που σχετίζονται με την οφθαλμική υγεία.
Τα δεδομένα της ανασκόπησης για το Lactobacillussakei
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δεδομένα της ανασκόπησης σχετικά με το Lactobacillussakei, το οποίο έχει μελετηθεί σε invitro μελέτη για τη συμβολή του στην υποστήριξη της φυσιολογικής λειτουργίας της οφθαλμικής επιφάνειας μέσω της μείωση των προφλεγμονωδώνκυττοκινών, καθώς και στην ενίσχυση της αντιοξειδωτικής άμυνας των κυττάρων του επιπεφυκότα. Η δημοσίευση αναφέρεται επίσης στις σύγχρονες προσεγγίσεις αξιοποίησης παραπροβιοτικών (paraprobiotics), ως ασφαλέστερη και πιο σταθερή εναλλακτική των ζωντανών προβιοτικών για οφθαλμική χρήση.
Το καινοτόμο OptoFreshProbio Relief
Το Lactobacillussakei αποτελεί το βασικό συστατικό του OptoFreshProbio Relief, του καινοτόμου οφθαλμικού διαλύματος της InterMed που συνδυάζει μίγμα φωσφολιπιδίων από βακτηριακό λύμα του στελέχους, ενισχυμένο με υδροξυπροπυλομεθυλοκυτταρίνη. Η σύνθεσή του προσφέρει ενυδάτωση, λίπανση και υποστήριξη της φυσιολογικής μικροβιακής ισορροπίας της οφθαλμικής επιφάνειας, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση και αποκατάσταση του δακρυϊκού φιλμ έναντι εξωτερικών μικροβιακών παραγόντων, ξηροφθαλμίας, λοιμώξεων (επιπεφυκίτιδα, βλεφαρίτιδα, βλεφαροεπιπεφυκίτιδα και χαλάζιο) ή σε χειρουργικές επεμβάσεις.
Αξίζει να σημειωθεί πως το OptoFreshProbio Relief αναδείχθηκε ως «Προϊόν της Χρονιάς 2026» στην κατηγορία οφθαλμικό διάλυμα, σε συνέχεια ανεξάρτητης καταναλωτικής έρευνας, στην οποία συμμετείχαν 3.200 καταναλωτές από την ελληνική αγορά.
Νέες προοπτικές
Η πρόσφατη δημοσίευση αναδεικνύει ότι η έρευνα γύρω από το οφθαλμικό μικροβίωμα αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη κλινική σημασία, δημιουργώντας νέες προοπτικές για την πρόληψη και αντιμετώπιση οφθαλμικών παθήσεων. Αν και το πεδίο βρίσκεται ακόμη σε φάση ταχείας ανάπτυξης, η επιστημονική κοινότητα συγκλίνει ότι το οφθαλμικό μικροβίωμα θα αποτελέσει τα επόμενα χρόνια έναν από τους πλέον ενδιαφέροντες και ελπιδοφόρους τομείς της σύγχρονης Οφθαλμολογίας.
Πηγή: Benekos K., Katsanos A., Laspas P., Panos G.D., Vagiakis I., Fousekis F.S., Luca R., Zhou B., Kostoulas C., Georgiou I., Katsanos K.H., Skondra D., Konstas A.G. “An Update and Overview of the Ocular and Extraocular Microbiome and Its Impact on Ophthalmic Care”, Advances in Therapy, 2026.
Σήμερα γιορτάζουμε την ίδρυση της Lilly από τον συνταγματάρχη EliLilly το 1876.
«Εγώ έζησα τα τελευταία 52 χρόνια, από τα 150 στην Lilly» Διονύσης Φιλιώτης
O κ. Διονύσης Φιλιώτης, Πρόεδρος της Φαρμασέρβ-Λίλλυ, άνοιξε την επετειακή εκδήλωση για τη συμπλήρωση 150 ετών από την ίδρυση της Lilly και των 32 χρόνων της Φαρμασέρβ-Λίλλυ, αναδεικνύοντας τη σημασία της ιστορίας ως θεμέλιο για τη διαμόρφωση του μέλλοντος του κλάδου.
Όπως δήλωσε:
«Η ιστορία της Lilly είναι μεγάλη και εντυπωσιακή. Από αυτά τα 150 χρόνια, εγώ έζησα τα τελευταία 52 από μέσα, που ήταν και είναι τα πλέον συγκλονιστικά»
«Η συνεργασία μου με την εταιρεία ξεκίνησε το 1974. Μετά από μία δεκαετία σκληρής δουλειάς, το 1984 οι συνεργάτες μου κι εγώ δημιουργήσαμε την Φαρμασέρβ Ελλάς και μας ανατέθηκε η αποκλειστική αντιπροσωπεία της Lilly στην Ελλάδα.
Η επιτυχία υπήρξε άμεση και εντυπωσιακή. Δέκα χρόνια αργότερα, η εταιρεία Lilly, μας πρότεινε τη δημιουργία κοινοπραξίας και έτσι ιδρύθηκε η Φαρμασέρβ-Λίλλυ. Μία συνεργασία μοναδική στο είδος της παγκοσμίως, που συνεχίζεται αδιαλείπτως με μεγάλη επιτυχία, προσφέροντας στους ασθενείς και στους επιστήμονες υγείας σημαντικές καινοτόμες θεραπευτικές λύσεις, υπηρετώντας την υπόσχεση «Να κάνουμε την ζωή των ανθρώπων καλύτερη».
Η Φαρμασέρβ-Λίλλυ έχει αναδειχθεί στις κορυφαίες Φαρμακευτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας, αποτελεί δε, σύμφωνα με τα στοιχεία της IQVIA, την ηγέτιδα δύναμη στην αγορά του Φαρμάκου, τόσο στο χώρο των φαρμακείων όσο και των φαρμακαποθηκών.
Σήμερα μαζί με τα 150 χρόνια της Lilly γιορτάζουμε και τα 32 χρόνια της Φαρμασέρβ-Λίλλυ.»
Και συνεχίζοντας τόνισε:
«Η συνεργασία μας βασίζεται σε κοινές αξίες, εμπιστοσύνη και διαρκή προσήλωση στην επιστήμη και στον ασθενή. Μέσα από αυτή την πορεία, έχουμε συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες και στη στήριξη του συστήματος υγείας.»
Ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκδήλωση προσέδωσε η παρουσία του κ. PatrikJonsson, President, LillyInternational, ο οποίος επισκέφθηκε τη χώρα στο πλαίσιο των παγκόσμιων εορτασμών, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ελληνικής αγοράς για τη διεθνή δραστηριότητα της εταιρείας.
Στην τοποθέτησή του, ο κ. Jonsson ανέδειξε τη διαχρονική αποστολή της Lilly, επισημαίνοντας ότι: «Η καινοτομία και η επιστημονική πρόοδος αποτελούν βασικούς πυλώνες της στρατηγικής της εταιρείας, με επίκεντρο τη βελτίωση της ζωής των ασθενών.»
Την επετειακή εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του ο Υπουργός Υγείας, κ. Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος στον χαιρετισμό του δήλωσε «Τι μεγάλη τιμή να είμαι σήμερα εδώ ως υπουργός Υγείας της Ελλάδας και να απευθύνομαι στα 150 χρόνια αυτής της τεράστιας εταιρείας, που στο διάστημα που δημιουργεί και ανακαλύπτει θεραπείες έχει αλλάξει τη ζωή εκατομμύριων ανθρώπων κατά κυριολεξία, ίσως και εκατοντάδων εκατομμυρίων για να είμαι απολύτως σωστός». Ο κ. Γεωργιάδης, αναφέρθηκε στην ινσουλίνη που έγινε πρώτη φορά εμπορικά διαθέσιμη από την Lilly και άλλαξε την πορεία της νόσου, μετατρέποντας την από θανατηφόρα σε μία χρόνια, διαχειρίσιμη ασθένεια καθώς και στις νεότερες καινοτόμες θεραπευτικές λύσεις της Lilly, όπως αυτή για τη νόσο Alzheimer. Και συνεχίζοντας τόνισε «Είναι λοιπόν για εμάς, σπουδαίο ότι αυτή η μεγάλη εταιρεία ενισχύει συνεχώς την παρουσία της και στη δική μας χώρα, εξυπηρετώντας τις ανάγκες των ασθενών μας».
Ο Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης κ. Κωστής Χατζηδάκης αναφερόμενος στην επέτειο τόνισε:
«Χρόνια πολλά, με επιτυχίες και πρόοδο. Η Φαρμασέρβ-Λίλλυ αποτελεί ένα παράδειγμα επιτυχίας στη φαρμακοβιομηχανία, στη χώρα μας, μία επιτυχία του ίδιου του κυρίου Φιλιώτη, της οικογένειάς του, αλλά των στελεχών και των εργαζομένων της εταιρείας, την οποία άλλωστε έχω επισκεφτεί κατ’ επανάληψη και έχω δει από κοντά τις προσπάθειες των εργαζομένων».
Ο Πρόεδρος του ΕΟΦ. κ. Σπύρος Σαπουνάς στο χαιρετισμό του αναφέρθηκε, με τη σειρά του, στη σημασία της καινοτομίας που προσφέρει η Lilly αλλά και στο ρόλο του ΕΟΦ στη μάχη κατά των ψευδεπίγραφων φαρμάκων, διασφαλίζοντας την ασφάλεια των ασθενών.
Ο Αντιπρόεδρος & Γενικός Διευθυντής της Φαρμασέρβ-Λίλλυ κ. Σπύρος Φιλιώτης ανέφερε «Εμείς είμαστε η δεύτερη γενιά της Φαρμασέρβ-Λίλλυ που εγγυάται το μέλλον και δεσμευόμαστε να κάνουμε περήφανους όλους τους συναδέλφους μας, που κατάφεραν να βρίσκεται η εταιρεία μας σε αυτή τη θέση, σήμερα».
Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της Κυβέρνησης, των Φορέων Υγείας, της Ιατρικής και Επιστημονικής Κοινότητας, των Συλλόγων Ασθενών, των ΜΜΕ καθώς και συνεργάτες της εταιρείας, επιβεβαιώνοντας το ισχυρό αποτύπωμα της Φαρμασέρβ-Λίλλυ στην Ελλάδα και το ρόλο της στο ευρύτερο οικοσύστημα υγείας.
Την εκδήλωση τίμησαν μεταξύ άλλων με τις ομιλίες και την παρουσία τους οι:
Γιάννης Στουρνάρας – Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος
Ζωή Ράπτη – Βουλευτής Β’ Αθηνών
Γεράσιμος Σιάσος – Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ)
Γιώργος Πατούλης – Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ)
Απόστολος Βαλτάς – Πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου (ΠΦΣ)
Διονύσιος Ευγενίδης – Πρόεδρος του Δ.Σ. του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης.
Γιώργος Χρούσος – Ομότιμος Καθηγητής Παιδιατρικής και ενδοκρινολογίας
Θάνος Ασκητής – Διδάκτωρ Ψυχιατρικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ)
Η επετειακή εκδήλωση ανέδειξε παράλληλα τη στρατηγική κατεύθυνση της Lilly για το μέλλον, με έμφαση:
στη συνεχή επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη
στην ανάπτυξη καινοτόμωνθεραπευτικών λύσεων
και στη βελτίωση της πρόσβασης των ασθενών σε σύγχρονες θεραπείες
Με οδηγό την επιστημονική αριστεία και μια σταθερά ανθρωποκεντρική προσέγγιση, η Lilly και η Φαρμασέρβ-Λίλλυ συνεχίζουν να συμβάλουν ενεργά στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και βιώσιμου συστήματος υγείας
Σχετικά με τη Φαρμασέρβ-Λίλλυ
Η Φαρμασέρβ ιδρύθηκε το 1984 και από το 1994 λειτουργεί ως κοινοπραξία με τη Lilly, αποτελώντας ένα ισχυρό και διαχρονικό μοντέλο συνεργασίας που συνδυάζει τη διεθνή τεχνογνωσία με τη βαθιά γνώση της ελληνικής αγοράς. Η Φαρμασέρβ-Λίλλυ συμβάλλει ενεργά στη διάθεση καινοτόμων θεραπειών και στη βελτίωση της πρόσβασης των ασθενών στην υγεία.
Σχετικά με τη Lilly
Η Lilly είναι μία παγκόσμια καινοτόμος φαρμακευτική εταιρεία με ιστορία 150 ετών, ιδρυθείσα το 1876, με παρουσία σε περισσότερες από 100 χώρες. Με επίκεντρο την επιστήμη και τον ασθενή, αναπτύσσει πρωτοποριακές θεραπείες σε σημαντικούς θεραπευτικούς τομείς, επενδύοντας διαρκώς στην έρευνα και ανάπτυξη.
Από τα πρώτα στοιχεία οικονομικής πολιτικής, που μαθαίνει ένας πρωτοετής φοιτητής στα πανεπιστήμια, και τώρα πλέον, ευτυχώς, και από την τρίτη Λυκείου, είναι βασικές έννοιες όπως συντελεστές παραγωγής, εναλλακτικό κόστος, συγκριτικό πλεονέκτημα, μικροοικονομία και μακροοικονομία.
Έτσι για τους συντελεστές παραγωγής, μαθαίνει ότι αυτοί είναι το έδαφος, το κεφάλαιο και η εργασία, που με απλά λόγια σημαίνει, ότι για οτιδήποτε παράξουμε, προϊόν ή υπηρεσία, χρειαζόμαστε ένα χώρο, ένα χρηματικό ποσό και τέλος έναν ή περισσότερους εργαζόμενους.
Το σημαντικό που μαθαίνει, εδώ, είναι ότι και οι τρεις αυτοί συντελεστές, δεν είναι άπειροι σε καμία χώρα. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα, που σήμερα εξετάζουμε, έχουμε 10 εκατομμύρια περίπου κατοίκους, εκ των οποίων σύμφωνα με τα σημερινά στοιχεία 4,5 εκατομμύρια εργάζονται, 500.000 δηλώνουν άνεργοι, 2,5 εκατομμύρια είναι συνταξιούχοι, και τα υπόλοιπα 2,5 εκατομμύρια είναι παιδιά ή σπουδαστές ή ενήλικες, που για κάποιους προσωπικούς λόγους, δεν ενδιαφέρονται να βγουν στην αγορά εργασίας.
Αυτό λοιπόν, είναι κατά βάσιν, το εργατικό δυναμικό της χώρας: 4,5 εκατομμύρια που εργάζονται και 500.000 που θέλουν να εργαστούν αλλά δεν βρίσκουν εργασία ή δε βρίσκουν την εργασία που επιθυμούν. Σχετικά με τον άλλο συντελεστή παραγωγής, το έδαφος, η Ελλάδα έχει επισήμως χερσαία έκταση 132.000 km². Απ’ αυτήν όμως την έκταση θα πρέπει να υπολογίσουμε μόνο την έκταση που είναι οικονομικά αξιοποιήσιμη, αφού μεγάλες εκτάσεις καταλαμβάνουν χέρσα γη, βουνά, δάση, απότομα φαράγγια και γενικά εδάφη χωρίς καμία υποδομή, όπου είναι σχεδόν αδύνατη κάθε οικονομική δραστηριότητα.
Συμπέρασμα: από τα 132.000 km² χερσαίας έκτασης της χώρας, ίσως μόνο το 7-10% είναι κατάλληλο για οικονομικές δραστηριότητες, και αυτή είναι η μέγιστη δυνατότητα του συντελεστή εδάφους.
Και τέλος, σχετικά με το κεφάλαιο, θα πρέπει να πούμε ότι σήμερα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Τραπέζης Ελλάδας, οι καταθέσεις πολιτών και επιχειρήσεων, στις εμπορικές τράπεζες, είναι περίπου 213 δισεκατομμύρια ευρώ. Απ’ αυτά τα 213 δισεκατομμύρια οι τράπεζες βεβαίως, για λόγους ασφαλείας, δεν είναι διατεθειμένες να δανείσουν παραπάνω από 60-70 % και ασφαλώς αυτό το ποσοστό το διανέμουν σε δάνεια για επενδύσεις, δηλαδή για την παραγωγή, αλλά και σε λοιπά μη άμεσα παραγωγικά, όπως είναι τα καταναλωτικά, ταξιδιωτικά, στεγαστικά κλπ. Άρα και εδώ διαπιστώνουμε ότι τα κεφάλαια που μπορούν να αντληθούν για καθαρά παραγωγικούς σκοπούς, από τις τράπεζες, που είναι και ο κύριος χρηματοδότης αυτής αυτής της διαδικασίας, είναι απόλυτα οριοθετημένα. Απλά, σ’ αυτά τα όρια, θα πρέπει να προσθέσουμε κάποιους οικονομικούς πόρους από ευρωπαϊκά προγράμματα όπως ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης κλπ και βέβαια από ξένες επενδύσεις που τοποθετούνται στην Ελλάδα. Αυτά είναι όλα. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία στη χώρα μας, τα τελευταία χρόνια, οι παραγωγικές επενδύσεις φτάνουν στο 17% περίπου του ΑΕΠ, δηλαδή κοντά στα 37 δις. Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι οι συνολικοί οικονομικοί πόροι μπορούν να φτάσουν και το 22% του ΑΕΠ (είναι ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση), τα κεφάλαια δε θα ξεπερνούσαν τα 50 δις.
Εκεί είναι το πραγματικό μέγιστο ποσό για κεφάλαια που αφορούν την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών στην Ελλάδα. Αλλά αναλογικά το ίδιο ισχύει και για κάθε άλλη χώρα είτε πρόκειται για την Αμερική ή την Κίνα ή τη Γερμανία.
Συμπέρασμα πρώτο: οι βασικοί συντελεστές παραγωγής, όπως εργασία, έδαφος και κεφάλαιο, σε καμιά χώρα, δεν είναι απεριόριστοι και όλες οι χώρες, όπως φυσικά και η Ελλάδα, αντιμετωπίζουν το δίλημμα που θα κατευθύνουν αυτούς τους συντελεστές προκειμένου να πετύχουν το μέγιστο οικονομικό αποτέλεσμα για να αυξήσουν τον πλούτο του κράτους και φυσικά του λαού τους. Γιατί το ζητούμενο της οικονομικής διαδικασίας, δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η συνολική και ατομική ευημερία των πολιτών σε μία επικράτεια. Με δεδομένο λοιπόν ότι οι παραγωγικοί τομείς μιας οικονομίας είναι ο πρωτογενής δηλαδή ο αγροκτηνοτροφικός, ο δευτερογενής δηλαδή ο βιομηχανικός και ο τριτογενής δηλαδή οι εν γένει υπηρεσίες, το δίλημμα για τη χώρα μας είναι που πρέπει να επενδύσει τους περιορισμένους όπως είδαμε συντελεστές παραγωγής, ώστε να μεγιστοποιήσει το συνολικό πλούτο της αλλά και την συνολική και ατομική ευημερία των Ελλήνων.
Φαινομενικά δύσκολο ερώτημα αφού οι αποφάσεις για κατανομή των συντελεστών παραγωγής στους διάφορους τομείς της οικονομίας (πρωτογενή, δευτερογενή ,τριτογενή) παίρνονται από χιλιάδες επενδυτές και επιχειρηματίες, ακόμα και από διαφορετικά παραγωγικά Υπουργεία μιας Κυβέρνησης.
Οι συντελεστές παραγωγής, όπως αναλύουμε στο άρθρο μας, δεν είναι απεριόριστοι σε κανένα κράτος και πολύ περισσότερο στην Ελλάδα. Συνεπώς το ερώτημα που ανακύπτει, είναι πως θα τους κατανείμουμε και σε ποιους τομείς της οικονομίας, δηλαδή στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή. Για λόγους που αναλύουμε στο παρόν, χωρίς αμφιβολία, το συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας, είναι στον πρωτογενή και τριτογενή τομέα (υπηρεσίες). Η έρευνα, οι σύγχρονες τεχνολογίες, τα logistics, ο τουρισμός, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είναι σίγουρα τομείς που η χώρα μας, με τον κατάλληλο σχεδιασμό, θα μπορούσε να περάσει σε μια νεά εποχή ανάπτυξης και δημιουργίας.
Πώς λοιπόν να αποφασίσουμε στη χώρα μας, που βασικά μας ενδιαφέρει, να κατανείμουμε τους διαθέσιμους περιορισμένους συντελεστές παραγωγής ώστε να πετύχουμε το μέγιστο δυνατό οικονομικό αποτέλεσμα (output); Την απάντηση και εδώ την έχει μία από τις βασικές έννοιες της πολιτικής οικονομίας. Είναι η έννοια του «συγκριτικού πλεονεκτήματος», που κάθε χώρα, κάθε περιοχή ακόμα και κάθε μεμονωμένο άτομο τα χαρακτηρίζει. Είναι απλά το στοιχείο ή τα στοιχεία που τους καθιστούν ιδιαίτερα παραγωγικούς σε κάποιους τομείς, όπως παραδείγματος χάριν στον τριτογενή ή πρωτογενή τομέα, ή σε ατομικό επίπεδο στα μαθηματικά ή την φυσική στο τρέξιμο ή στο άλμα κλπ κλπ
Τι λέει λοιπόν η έννοια του συγκριτικού πλεονεκτήματος; Ότι μια χώρα μπορεί πιο εύκολα να παράγει μπανάνες απ’ ότι βερίκοκα ή αυτοκίνητα απ’ ότι υφάσματα ή κάποιος να τρέχει γρηγορότερα απ’ ότι να κάνει μεγάλα άλματα.
Αν λοιπόν, στην πρώτη περίπτωση, αποφασίσεις να φυτέψεις βερικοκιές αντί για μπανανιές ή να αναπτύξεις βιομηχανία υφασμάτων αντί για αυτοκινήτων, είναι μάλλον μια λανθασμένη απόφαση, και θα χρειαστεί να ξοδέψεις περισσότερους συντελεστές παραγωγής και μάλιστα με αβέβαια αποτελέσματα, απ’ ότι αν επενδύσεις σε μπανάνες και αυτοκίνητα που έχεις το συγκριτικό πλεονέκτημα.
Το ίδιο και με τον αθλητή. Εάν κάνεις το λάθος να προπονείς έναν άνθρωπο σε λάθος άθλημα, σχετικά με τα προσόντα του, τότε σίγουρα σπαταλάς πόρους και ενέργεια χωρίς αποτέλεσμα.
Τώρα βέβαια το ερώτημα που ανακύπτει, είναι που οφείλεται και πώς ερμηνεύεται το φαινόμενο του συγκριτικού πλεονεκτήματος.
Η απάντηση είναι σύνθετη αλλά εντελώς ξεκάθαρη.
Για μια χώρα, τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, αλλά και αντίστροφα τα μειονεκτήματα, απορρέουν από διάφορους παράγοντες όπως κλιματολογικές συνθήκες (αφορούν κυρίως τον πρωτογενή τομέα) μακρόχρονες παραδόσεις όπως λ.χ. για την Ελλάδα η Ναυτιλία, δεξιότητες με μακροχρόνια παράδοση όπως λ.χ. η υφαντουργία, χαρακτηριστικά ανθρώπινης φυλής όπως λ.χ. ευελιξία, ευστροφία, αντοχή ή και αντίστροφα, και φυσικά προσθέστε και τον παράγοντα πολιτικό σύστημα και πολιτικές πρακτικές, που έχουν να κάνουν με το γενικότερο οικονομικό περιβάλλον, και που εμείς οι οικονομολόγοι αποκαλούμε μακροοικονομία.
Όλοι αυτοί οι παραπάνω παράγοντες, και ίσως και κάποιοι επιπλέον, λειτουργούν σαν επιταχυντές ή και αντίστροφα, σε μία παραγωγική απόφαση να παράξουμε το Α προϊόν ή υπηρεσία και όχι το Β που ενδεχομένως έχουμε μπροστά μας σαν εναλλακτική.
Αν θελήσουμε, με αυτή τη λογική. να δούμε τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας, ανά τομέα οικονομικής δραστηριότητας, τότε ελπίζω να συμφωνήσετε στα ακόλουθα:
Η χώρα μας, από την αρχαιότητα, έχει παράδοση στην παραγωγή αγροκτηνοτροφικών προϊόντων, με εμβληματικά αγαθά, όπως το λάδι, οι ελιές, το κρασί, το μέλι, τα γαλακτοκομικά, τα φρούτα καθώς και τα προϊόντα της θάλασσας όπως ψάρια, σφουγγάρια κλπ. Εύλογοι οι λόγοι: όπως κλίμα, δεξιότητες, μικρά απαιτούμενα κεφάλαια, ισχυρές μεταφορές (ναυτιλία) ήδη από την αρχαιότητα. Πού όμως βρίσκεται σήμερα ο πρωτογενής τομέας της χώρας; Στα Τάρταρα!!
Πλήρης εγκατάλειψη από ανθρώπους και κυβερνήσεις. Καμία ουσιαστική επένδυση, το αντίθετο μάλιστα, αποεπένδυση με διαρκή αφαίρεση συντελεστών παραγωγής είτε πρόκειται για εργασία ή για εδάφη.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, η ανάπτυξη της χώρας, στηρίχθηκε κατά 30% στον πρωτογενή τομέα, ενώ σήμερα η συμβολή του στο ΑΕΠ της χώρας είναι κάτω των 5%. Ποιος φταίει; Σίγουρα και η κυβέρνηση αλλά και οι ίδιοι οι αγρότες. Η κυβέρνηση, διότι θα έπρεπε να υποστηρίξει με μακροοικονομικά και όχι μόνο εργαλεία τον εκσυγχρονισμό του πρωτογενούς τομέα, και οι αγρότες διότι προτιμούν να διεκδικούν, σταθερά κάθε χρόνο, με κινητοποιήσεις, ψίχουλα, μέσω επιδοτήσεων, αντί να κατανοήσουν τις μεγάλες ευκαιρίες που προσφέρουν σήμερα οι τεχνολογικές εξελίξεις.
Έτσι, κυβέρνηση και αγρότες, αντί να μάθουν να «ψαρεύουν για να μην πεινάσουν ποτέ», βολεύονται στην παροχή ενός ψαριού λίγο πριν την«αποβίωση» του κλάδου. Έτσι η κυβέρνηση, θεωρεί ότι τους έχει ικανοποιημένους, και θα δρέψει πολιτικά οφέλη, και οι αγρότες αποχωρούν από τα μπλόκα, έστω με μίνιμουμ ικανοποίηση ότι κάτι κατάφεραν να αποσπάσουν.
Με αυτή τη διαδικασία, το πατροπαράδοτο, συγκριτικό πλεονέκτημα, πάει περίπατο και το αποτέλεσμα είναι η χώρα να εισάγει γεωργικά προϊόντα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, επιβαρύνοντας θεαματικά το ελληνικό εμπορικό ισοζύγιο και την συνολική ευημερία του ελληνικού λαού.
Να λοιπόν η πρώτη «παγίδα μίζερης ανάπτυξης», που είναι και ο τίτλος του σημερινού μας άρθρου.
Και προχωράμε, για λίγο ακόμα, για να αποφύγουμε να σας κουράσουμε.
Ακούμε πολύ συχνά τελευταία, από υπεύθυνους και μη, ότι είναι λάθος το μοντέλο ανάπτυξης της χώρας, λόγω «μονοκαλλιέργειας» και εννοούν τον τουρισμό, και ότι αυτό πρέπει να αλλάξει και να το γυρίσουμε ενδεχομένως στη βιομηχανία!!
Και ελάτε τώρα να δούμε μαζί τι σημαίνει αυτό. Να αφαιρέσουμε, με απλά λόγια, περιορισμένους συντελεστές παραγωγής, που αναλύσαμε παραπάνω, από τομείς που έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα, όπως είναι ο τουρισμός, και να επενδύσουμε ενδεχομένως σε αυτοκινητοβιομηχανία, κατασκευή τρένων, smart κινητών και άλλων βιομηχανικών προϊόντων, και να βγούμε να ανταγωνιστούμε την Αμερική, την Κίνα, τη Γερμανία, την Κορέα κα.
Ούτε στον ύπνο μας.
Θα κατασπαταλήσουμε ότι συντελεστές έχουμε και δεν έχουμε, θα γεμίσουμε φουγάρα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κλίμα και τον τουρισμό και θα καταλήξουμε με εταιρείες φαντάσματα.
Η Ελλάδα, και κυρίως οι Έλληνες, για χίλιους λόγους και λόγω ιδιοσυγκρασίας, δεν έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα στον δευτερογενή τομέα, δηλαδή τη βιομηχανία και ιδιαίτερα στην βαριά βιομηχανία. Εκεί που θα μπορούσαμε να διαπρέψουμε, είναι στις υπηρεσίες και βέβαια στον στρατηγικό τομέα που είναι ο πρωτογενής. Δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλα. Πολύ προσεκτικά, πρέπει να επιλέξουμε τους τομείς που έχουμε τις ευκαιρίες μας και δεν είναι λίγοι: τουρισμός, ναυτιλία, έρευνα και νέες τεχνολογίες, υγεία και πρόληψη, μερικοί από τους βασικούς τομείς στον κλάδο υπηρεσίας. Ολόκληρος ο πρωτογενής τομέας που θα είναι έγκλημα, και λόγω του στρατηγικού του χαρακτήρα ,να εγκαταλειφθεί στη μοίρα του.
Και τέλος, σχετικά με τη μεταποίηση και τη βιομηχανία, θα ήμουν θετικός για ορισμένους τομείς, όπως η μεταποίηση αγροτικών προϊόντων (γαλακτοκομικά, μαρμελάδα φρούτων, κρασιά κλπ) ή η φαρμακοβιομηχανία, που βρίσκεται ήδη σε καλό δρόμο, η εξόρυξη ορισμένων πολύτιμων και σπάνιων γαιών και τέλος η Ναυπηγοεπισκευαστική λόγω Ναυτιλίας, αν και φοβάμαι ότι αυτό το τρένο έχει ήδη χαθεί από Κίνα, Ιαπωνία και Κορέα. Έστω να καλύπτουμε κάποιες ανάγκες σε κατασκευές και επισκευές πολεμικών πλοίων, στο πλαίσιο αμυντικών σχεδίων.
Συμπέρασμα δεύτερο και τελευταίο:
Η Ελλάδα και οι Έλληνες είναι ξεκάθαρο που έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα και που όχι.
Οποιαδήποτε απόκλιση από αυτόν τον κανόνα οδηγεί στην κατασπατάληση συντελεστών παραγωγής, που για πολλούς λόγους, ακόμα και δημογραφικούς, είναι απόλυτα περιορισμένοι στη χώρα μας.
Οι οποιεσδήποτε κυβερνήσεις θα πρέπει επιτέλους να σταματήσουν να λειτουργούν ψηφοθηρικά, και να δουν το δάσος και όχι κάθε φορά το δέντρο, που έχουν μπροστά τους. Πρέπει να δημιουργήσουν τις συνθήκες, δηλαδή το μακροοικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα ανθίσουν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα, που δεν είναι και λίγα, των Ελλήνων επιχειρηματιών και εργαζομένων.
Σε αντίθετη περίπτωση, συμβάλλουν σ’ αυτό που αποκαλέσαμε «παγίδα μίζερης ανάπτυξης» που σίγουρα είναι μέχρι σήμερα η εικόνα.
Δύο τοις 100 (2%) ετήσια ανάπτυξη, δεν είναι να το πανηγυρίζεις αλλά σχεδόν για τα «πανηγύρια», όταν η χώρα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις στην Ευρωπαική Ένωση, αν όχι τελευταία, σε δείκτες όπως παραγωγικότητα, διαθέσιμο εισόδημα, πληθωρισμός, διαφάνεια, άμεσες ξένες επενδύσεις, εμπιστοσύνη σε θεσμούς, όπως η διοίκηση και η δικαιοσύνη κλπ κλπ.
Ο δευτερογενής τομέας, δηλαδή η μεταποίηση και βιομηχανία και ιδιαίτερα η βαριά βιομηχανία, πιστεύουμε ότι δεν ταιριάζει ούτε στις κληματολογικές συνθήκες ούτε στην ιδιοσυγκρασία του Έλληνα. Δεν είναι τυχαίο ότι στο παρελθόν, εταιρίες όπως Pitsos, Eskimo, ΙΖΟΛΑ, ΑΓΝΟ, SOFTEX, BIAMAX (κατασκευή αυτοκινήτων), Πειραϊκή Πατραϊκή, ΤΕΟΚΑΡ Θεοχαράκης, Ελληνική Βιομηχανία Ζάχαρης, Υαλουργία Γιούλα, παρότι ξεκίνησαν φιλόδοξα τελικά απέτυχαν στον διεθνή ανταγωνισμό. Η επιλογή συνεπώς να επενδύσουμε τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους που διαθέτουμε, στην μεταποίηση και ιδιαίτερα στην βαριά βιομηχανία, θα σημαίνει κατασπατάληση συντελεστών παραγωγής, εκεί που η χώρα δηλαδή δεν έχει συγκριτικό πλεονέκτημα. Ωστόσο τομείς όπως η φαρμακοβιομηχανία, η μεταποίηση αγροτικών προϊόντων και η εξόρυξη πολύτιμων και σπάνιων μετάλλων, θεωρούμε ότι θα συνέβαλαν στο παραγωγικό μοντέλο της Ελλάδας χωρίς να επιβαρύνουν ιδιαίτερα άλλους τομείς όπως το κλίμα και τον τουρισμό.
Κατά συνέπεια, δε μας φταίει το παραγωγικό μοντέλο αλλά ο τρόπος που διαχειριζόμαστε το ήδη υπάρχον.
Δε μας φταίνε τα «βράχια» μπροστά μας αλλά εμείς στραβά αρμενίζουμε.
Αλλαγή πλεύσης λοιπόν, και σ’ αυτό πρέπει να συμβάλουν και οι πολίτες και οι επιχειρηματίες αυτής της χώρας και όχι μόνο οι κυβερνήσεις.
Η «παγίδα μίζερης ανάπτυξης» αναζητεί διέξοδο εκτόνωσης ή από το κράτος ή από το παραγωγικό δυναμικό της χώρας. Ιδανικά και από τους δύο.
Για να δούμε θα τα καταφέρουμε;