Παρά το γεγονός ότι θεωρούνται οι φυτικές τροφές του μέλλοντος, τα φύκια δεν είναι πραγματικά φυτά – στην πραγματικότητα είναι πρωτόγονα πολυκύτταρα θαλάσσια μακροφύκη. Τα φύκια ζουν στο θαλασσινό νερό προσκολλημένα σε βράχους ή σκληρούς ωκεάνιους πυθμένες σε παράκτιες περιοχές. Τα μακροφύκη, ή αλλιώς φύκια, ανήκουν σε τρεις διαφορετικές μεγάλες ομάδες, με άγνωστες χιλιάδες είδη: τα καφέ φύκια (Phaeophyta), τα κόκκινα φύκια (Rhodophyta) και τα πράσινα φύκια (Chlorophyta). Τα κόκκινα και τα καφέ φύκια ζουν αποκλειστικά στο θαλασσινό νερό, ενώ τα πράσινα φύκια είναι επίσης κοινά σε ποτάμια και λίμνες γλυκού νερού και μπορούν να ζήσουν ακόμη και εκτός νερού προσκολλημένα σε υγρούς βράχους, σπίτια, τοίχους και φλοιούς δέντρων, σύμφωνα με το άρθρο της ιστοσελίδας WellBeing.
Ο όρος φύκια δεν έχει επίσημο ορισμό και τα διάφορα είδη δεν έχουν επίσης κοινό πρόγονο. Ορισμένα από τα γαλαζοπράσινα φύκη, ή κυανοβακτήρια, θεωρούνται επίσης φύκια.
Τα φύκια είναι πολύ αρχαίοι οργανισμοί και, καθώς είναι πολύ πλούσια σε βιταμίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά, χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο εδώ και χιλιετίες – ως τρόφιμα, φάρμακα, λιπάσματα και σήμερα για πολλά βιομηχανικά προϊόντα, όπως η καραγενάνη, το άγαρ και άλλες ζελατινώδεις ουσίες.
Τα φύκια απορροφούν νερό και θρεπτικά συστατικά και σε αντίθεση με τα χερσαία φυτά μπορούν να φωτοσυνθέτουν σε όλους τους ιστούς τους, ενώ τα χερσαία φυτά το κάνουν μόνο στα φύλλα τους. Έχουν απλές δομές χωρίς τα πολύπλοκα όργανα όπως τα φύλλα ή οι ρίζες των χερσαίων φυτών. Υπάρχουν τρεις περιβαλλοντικές απαιτήσεις για την οικολογία των φυκιών: χρειάζονται θαλασσινό ή υφάλμυρο νερό, αρκετό φως για την υποστήριξη της φωτοσύνθεσης και μια στερεή επιφάνεια για προσκόλληση. Ως εκ τούτου, κατοικούν συνήθως σε νερά κοντά στην ακτογραμμή, γνωστές ως παράκτιες περιοχές, και είναι πιο πιθανό να βρεθούν σε βράχους παρά σε άμμο ή βότσαλο. Ορισμένα ζουν πολύ κοντά στην επιφάνεια, βρέχονται μόνο από τον θαλάσσιο ψεκασμό, και άλλα μπορούν να ζήσουν σε βάθος αρκετών μέτρων, ενώ τα βαθύτερα ζωντανά είναι τα κόκκινα φύκη.
Ενεργά συστατικά
Τα φύκια αποτελούν πλούσια πηγή νέων σύνθετων πολυσακχαριτών, πολυφαινολών, λιπαρών οξέων (ενώ είναι χαμηλά σε λίπη) και καροτενοειδών, μαζί με υψηλή περιεκτικότητα σε μεταλλικά στοιχεία και βιταμίνες. Οι νέοι σύνθετοι πολυσακχαρίτες έχουν επίσης αποδειχθεί ότι είναι πρεβιοτικοί, ζυμώσιμοι στο έντερο για τη βελτίωση των μικροβιακών πληθυσμών του εντέρου και, επομένως, της συνολικής υγείας.
Μελέτες στην Ιαπωνία έχουν δείξει ότι η κατανάλωση 5,3 γραμμαρίων φυκιών την ημέρα προσδίδει μειωμένη συχνότητα εμφάνισης χρόνιων ασθενειών.
Η περιεκτικότητα σε βιταμίνες και ανόργανα άλατα περιλαμβάνει τις βιταμίνες Α, C, Ε και την ομάδα Β σε υψηλότερες συγκεντρώσεις από τα χερσαία φυτά. Με την ικανότητά τους να βιοσυσσωρεύουν μέταλλα όπως νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο και τα ιχνοστοιχεία ψευδάργυρο, μαγγάνιο και χαλκό, τα φύκια μπορούν να έχουν περιεκτικότητα σε μέταλλα 10 έως 100 φορές υψηλότερη από εκείνη των χερσαίων λαχανικών. Είναι ενδιαφέρον ότι, ακόμη και με την υψηλή περιεκτικότητά τους σε νάτριο, η αναλογία νατρίου και καλίου στρέφεται σημαντικά προς το υψηλότερο κάλιο, υποστηρίζοντας έτσι την καρδιαγγειακή υγεία και μειώνοντας την υψηλή αρτηριακή πίεση. Η περιεκτικότητα σε ανόργανα άλατα είναι υψηλότερη στα κόκκινα και καφέ φύκια, τα οποία έχουν πιο έντονη γεύση, από ό,τι στα πράσινα.
Φύκια ως τροφή
Τα φύκια καταναλώνονται ως τροφή σε όλο τον κόσμο, ιδίως στις ασιατικές χώρες. Μελέτες στην Ιαπωνία έδειξαν ότι η κατανάλωση 5,3 γραμμαρίων φυκιών την ημέρα προσδίδει μειωμένη συχνότητα εμφάνισης χρόνιων ασθενειών, προστατεύοντας από καρδιομεταβολικούς και φλεγμονώδεις παράγοντες κινδύνου. Τα φύκια αποτελούν βασική τροφή στην Ιαπωνία, την Κορέα και την Κίνα από τους προϊστορικούς χρόνους. Έως και 21 είδη χρησιμοποιούνται στην καθημερινή μαγειρική στην Ιαπωνία και αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 10% της ιαπωνικής διατροφής.
Ανοσοποιητικό σύστημα
Οι θειούχοι πολυσακχαρίτες από κόκκινα και πράσινα φύκια αναστέλλουν τους ιούς με περιβάλλουσα DNA και RNA, συμπεριλαμβανομένων των ιών HIV, HSV και γρίπης-A, λειτουργώντας μέσω διαφόρων μηχανισμών. Παρουσιάζουν επίσης αντιβακτηριακή δράση κατά του H. pylori, του E. coli και του σταφυλόκοκκου.
Πέψη και έλεγχος βάρους
Τα εκχυλίσματα φυκιών χρησιμοποιούνται σε ορισμένα χάπια διατροφής, που διαστέλλονται στο στομάχι για να κάνουν το άτομο να αισθάνεται λιγότερο πεινασμένο. Η βελτίωση της λειτουργίας του θυρεοειδούς μπορεί επίσης να βοηθήσει στη διαχείριση του βάρους.
Αντιφλεγμονώδη
Οι πολυσακχαρίτες στα φύκια παρεμβαίνουν στη μετανάστευση των λευκοκυττάρων στα σημεία της φλεγμονής και έχουν αντιφλεγμονώδεις και ανοσοτροποποιητικές ιδιότητες. Αναστέλλουν επίσης τα μονοπάτια COX-2 της φλεγμονής.
Ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα
Έρευνες έχουν δείξει ότι τα φύκια βελτιώνουν την κατάσταση των λιπιδίων, μειώνουν τις φλεγμονώδεις επιδράσεις, μετριάζουν την αύξηση του σωματικού βάρους και ρυθμίζουν τη γλυκόζη του αίματος, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου και διαβήτη.
Αντικαρκινικά
Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου είναι πολύ χαμηλότερη σε πληθυσμούς που καταναλώνουν διατροφή πλούσια σε φύκια. Οι έρευνες δείχνουν ότι τα φύκια μπορεί να παρέχουν προστασία από τον καρκίνο του μαστού (πιθανώς λόγω της περιεκτικότητας σε ιώδιο), τον καρκίνο του πνεύμονα και τον καρκίνο του παγκρέατος.
Καρδιαγγειακή υγεία
Τα φύκια έχουν αντιοξειδωτικές, αντιαγγειογενετικές, αντιπηκτικές και αντιαδρεπτικές ιδιότητες και είναι καλές πηγές των αντιφλεγμονωδών μακράς αλύσου ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, παίζοντας έτσι σημαντικό ρόλο στην πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων και των εγκεφαλικών επεισοδίων.
Υποστήριξη του θυρεοειδούς
Η υψηλή περιεκτικότητα των φυκιών σε ιώδιο και ανόργανα άλατα υποστηρίζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς, ιδίως όταν ένα άτομο έχει έλλειψη ιωδίου – ο υποθυρεοειδισμός και η βρογχοκήλη είναι ένα κοινό πρόβλημα παγκοσμίως. Έτσι, η κατανάλωση φυκιών ως τροφή μπορεί να είναι σημαντική για την υγεία του θυρεοειδούς. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες προφυλάξεις με αυτή την προσέγγιση, καθώς η ημερήσια πρόσληψη άνω των 600 μg ιωδίου μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα υπερδοσολογίας. Η περίσσεια ιωδίου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία του θυρεοειδούς, προκαλώντας καταστολή της θυρεοειδικής λειτουργίας ή αντίθετα πυροδοτώντας υπερθυρεοειδισμό σε ευαίσθητα άτομα.
