Συντάκτης: ΔΥΟ Newsroom

Αθανάσιος Μπαδέκας

Ορθοπαιδικός Χειρουργός-Τραυματιολόγος
Διευθυντής Γ Ορθοπαιδικής Κλινικής Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center Και Τμήματος Άκρου Ποδός Ποδοκνημικής.
Προέδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Ορθοπαιδικής και Τραυματολογίας για το 2022 (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών 2004).

www.podi.gr

Η μυοσκελετική υγεία είναι ένας τομέας που η σωστή διατροφή και τα συμπληρώματα διατροφής που θα δοθούν στη σωστή ποσότητα και για την κατάλληλη ένδειξη μπορεί να κάνουν τη διαφορά σε μεγάλο βαθμό. Αυτά τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να είναι πρωτεΐνες, αμινοξέα, βιταμίνες, μέταλλα, λιπαρά οξέα ή συνδυασμοί αυτών.

Πολλά από αυτά τα στοιχεία μπορούμε να τα πάρουμε με τη διατροφή, υπάρχουν όμως αρκετές καταστάσεις που χρειαζόμαστε ενίσχυση, όπως στην υπερβολική άσκηση, στη μείωση μυϊκής μάζας, στην οστεοπόρωση, στον οργανισμό που αρχίζει να γερνάει και δεν μπορεί να ανταποκριθεί ικανοποιητικά στην αποδόμηση και ανακατασκευή είτε μυϊκού ιστού, είτε χόνδρου, είτε οστού. Σε παθολογικές καταστάσεις ασθενειών που προσβάλλουν το μυοσκελετικό σύστημα η ενίσχυση με συμπληρώματα διατροφής εξατομικευμένα και στην κατάλληλη ποσότητα είναι αποτελεσματική.

Για παράδειγμα, συμπληρώματα πρωτεϊνούχα ή κρεατίνης ή βιταμίνης D ή ωμέγα 3 λιπαρών οξέων με την κατάλληλη άσκηση μπορούν να έχουν θετικά αποτελέσματα στους μύες και τα οστά σε αναπτυσσόμενο σκελετό, σε σκελετό που γερνάει, καθώς και σε χρόνιες παθήσεις.
Επίσης, συμπληρώματα διατροφής έχει βρεθεί να βοηθούν στη γρήγορη αποκατάσταση είτε αθλητές είτε ασθενείς που αναρρώνουν από κάποια παθολογική κατάσταση.

Έτσι, η φαρμακολογία που ασχολείται με τα συμπληρώματα διατροφής, την αντιγήρανση και το well being μπορεί να βοηθήσει σημαντικά και τη μυοσκελετική υγεία που είναι αναπόσπαστο κομμάτι των ως άνω στόχων. Δεν νοείται well being χωρίς κίνηση, άθληση ή με πόνο.
Το μυοσκελετικό μας σύστημα έχει ως αναφορά τρεις βασικούς πυλώνες: τα οστά, τις αρθρώσεις και τους μύες. Αναφορικά με τα δύο πρώτα υπάρχει αρκετή βιβλιογραφία και γνώση σχετικά με τη σωστή χρήση π.χ. γλυκοζαμίνης, θειικής χονδροϊτίνης κ.λπ. Επίσης, η γνώση της βιταμίνης D και των διαφόρων μορφών ασβεστίου για την οστεοπόρωση είναι ήδη διαδεδομένη.
Για τον μυϊκό ιστό υπολειπόμαστε βιβλιογραφίας και γνώσεων, αλλά οστά και αρθρώσεις χωρίς την κινητήρια δύναμή τους, δηλαδή τους μύες, πρακτικά είναι άχρηστα.

Πολλοί (κυρίως άτομα που γυμνάζονται) νομίζουν ότι βοηθούν στην ανάκτηση μυϊκού ιστού μέσω πρωτεϊνικών σκευασμάτων, αλλά στην πραγματικότητα αυτά τα σκευάσματα δεν κάνουν και πολλά πράγματα. Αντίθετα, ίσως και να βλάπτουν, καθώς, όταν ο οργανισμός καταναλώνει περισσότερη πρωτεΐνη από αυτή που χρειάζεται, την αποθηκεύει σε λίπος. Ακόμη χειρότερα, μη αναλογική λήψη πρωτεΐνης μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολικό σύνδρομο ή καρδιαγγειακές παθήσεις.
Η μείωση όμως της μυϊκής μάζας σε σχέση με την ηλικία και την υπερθετική άθληση σε συγκεκριμένα αθλήματα είναι αναπόφευκτη, πρέπει να αντιμετωπισθεί και είναι μία κατάσταση που τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να βοηθήσουν. Αυτή η μείωση μυϊκής μάζας φτάνει σε ένα σημείο που δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την άσκηση ή τη λήψη πρωτεϊνών και επομένως έχουμε καταστάσεις, όπως πιο μακρόχρονη ανάρρωση από ασθένειες και τραυματισμούς, καθώς και μείωση μυϊκής ισχύος και ενέργειας.

Το Calcium β-Hydroxy-β-methylbutyrate ή HMB είναι ένα πολύτιμο συμπλήρωμα, προάγει την πρωτεϊνοσύνθεση και μειώνει ταυτόχρονα την αποδόμηση μυϊκού ιστού. Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ (NIH) σε έρευνά του έδειξε πως HMB μαζί με βιταμίνη D3, αν προστεθεί στην καθημερινή καθορισμένη λήψη πρωτεΐνης σε άτομα άνω των 60 ετών, βελτιώνει σημαντικά την υγεία του μυϊκού ιστού, ακόμη και χωρίς άσκηση (J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2020;75[11]:2089-2097).

Η βιταμίνη D επίσης σχετίζεται με τη μυϊκή λειτουργία και συμπληρώματα με κρεατίνη με τη μυϊκή ισχύ (Med Sci Sports Exerc. 2021;53[11]2388-2395).
Συμπερασματικά, τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να είναι σημαντικός αρωγός στην προαγωγή της μυοσκελετικής υγείας, ιδιαίτερα στην υπέρχρηση σε παθολογικές καταστάσεις (οστεοπόρωση) και στον οργανισμό που γερνάει και θέλει ποιότητα ζωής.

Πρέπει από το τρίπτυχο οστά-αρθρώσεις-μυϊκός ιστός να δοθεί περισσότερη έμφαση στο τρίτο που ουσιαστικά είναι η κινητήρια δύναμη για τα άλλα δύο και δεν έχει μελετηθεί ακόμη πλήρως. Επιπλέον, χρειάζεται στενή συνεργασία των επαγγελματιών υγείας με τα εργαστήρια έρευνας και παραγωγής συμπληρωμάτων διατροφής τα οποία θα πρέπει, όπως λέει το όνομα τους, να συμπληρώνουν και όχι να αντικαθιστούν τη σωστή και εξατομικευμένη διατροφή.

Τα ατυχήματα αποτελούν την τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου για όλες τις ηλικίες και την πρώτη αιτία για τα παιδιά, αποτελώντας το 6% του συνόλου των θανάτων. Τα ατυχήματα μπορεί να συμβαίνουν στο σπίτι (οικιακά ατυχήματα), στο χώρο εργασίας (εργατικά ατυχήματα), είτε στους δρόμους (τροχαία ατυχήματα). Τα ατυχήματα στο σπίτι αντιπροσωπεύουν το 53,6% του συνόλου των ατυχημάτων, αναδεικνύοντας το οικιακό περιβάλλον σαν ένα από τους πιο επικίνδυνους χώρους.

Τα πιο συχνά ατυχήματα που συμβαίνουν στο σπίτι είναι:

Οι πτώσεις.  

Αφορούν όλες τις ηλικίες και έχουν διαφορετικές επιπτώσεις σε κάθε ηλικία. Στα παιδιά ιδιαίτερα επικίνδυνες είναι οι πτώσεις από μεγάλο ύψος, επειδή τα παιδιά μέσα στο παιχνίδι τους έχουν την τάση να σκαρφαλώνουν σε διάφορα υψηλά αντικείμενα του περιβάλλοντός τους (καρέκλες, κρεβάτια, κάγκελα κ.λπ.). Στους υπερήλικες οι πτώσεις, ακόμα  και εξ ιδίου ύψους, μπορεί να οδηγήσουν σε διάφορα κατάγματα (ισχίου, καρπού κ.ά.). Εφόσον οι πτώσεις προκαλέσουν κάποια αιμορραγία ή πληγή, φροντίζουμε πρώτα το σταμάτημα της αιμορραγίας πιέζοντας με κάποια αποστειρωμένη γάζα ή ένα φρεσκοσιδερωμένο μαντήλι το σημείο αιμορραγίας και στη συνέχεια περιποιούμαστε το τραύμα με κάποιο αντισηπτικό και με επίδεση της πληγής.

Τα κοψίματα.

Αφορούν όλες τις ηλικίες και συμβαίνουν συνήθως με κοφτερά μαχαίρια, ξυραφάκια ή σπασμένα γυαλιά. Ο άμεσος καθαρισμός του τραύματος με κάποιο αντισηπτικό ή με καθαρό νερό και η κάλυψη της πληγής με μια αποστειρωμένη γάζα πρέπει να αποτελούν το κύριο μέλημά μας.

Τα εγκαύματα.

Συμβαίνουν συνήθως στην κουζίνα με το άγγιγμα καυτών αντικειμένων ή την επαφή με καυτά υγρά. Συμβαίνουν κυρίως από απροσεξία ή περιέργεια και είναι συνηθέστερα σε νοικοκυρές και σπανιότερα σε παιδιά. Ο καθαρισμός της εγκαυματικής επιφάνειας με αντισηπτικό και στις περιπτώσεις που έχει αποσπαστεί η επιδερμίδα ο καθαρισμός και η κάλυψή της με αποστειρωμένη γάζα προλαβαίνουν τη μόλυνση και βοηθούν την ταχύτερη επούλωση.

Οι ηλεκτροπληξίες.

Συμβαίνουν από φθαρμένα καλώδια ή ελαττωματικές ηλεκτρικές συσκευές στους ενήλικες και από είσοδο μεταλλικών συρματόμορφων αντικειμένων σε πρίζες στα παιδιά. Η άμεση απομάκρυνση του ηλεκτροφόρου αντικειμένου από το άτομο και η άμεση έναρξη της διαδικασίας ανάνηψής του -σε περίπτωση που έχει χάσει τις αισθήσεις-  πρέπει να είναι το κύριο μέλημά μας.

Οι δηλητηριάσεις.

Συμβαίνουν συχνότερα στα παιδιά που η περιέργειά τους και η συνήθεια ιδιαίτερα των μικρών παιδιών να βάζουν τα πάντα στο στόμα τους οδηγεί σε δηλητηρίασή τους από κατάποση φαρμάκων, αντικειμένων (π.χ. μπαταρίες) και επικίνδυνων υγρών (καθαριστικά, καλλυντικά) που ξεχνιόνται στο περιβάλλον του σπιτιού. Η αναζήτηση βοήθειας/οδηγιών από το Εθνικό Κέντρο Δηλητηριάσεων ή/και η προσφυγή σε νοσοκομείο πρέπει είναι η άμεση αντίδρασή μας.

Η πνιγμονή.

Συμβαίνει συχνότερα σε παιδιά λόγω κατάποσης μεγάλων αμάσητων τροφών ή και αντικειμένων. Πνιγμονή μπορεί να πάθουν και οι ενήλικες, ιδιαίτερα τα άτομα με νευρολογικά προβλήματα που επηρεάζουν τα αντανακλαστικά κατάποσης. Η πνιγμονή αντιμετωπίζεται με άμεση αφαίρεση του αντικειμένου που αποφράσσει το λαιμό, εφόσον αυτό είναι ορατό, ή με τον ειδικό χειρισμό Heimlich από εκπαιδευμένο άτομο.

Ο πνιγμός.

Συμβαίνει κυρίως σε παιδιά στην μπανιέρα ή σε πισίνα της αυλής, όταν αυτά διαφεύγουν της προσοχής μας και πέφτουν μέσα. Αν το παιδί έχει χάσει τις αισθήσεις του, το γυρίζουμε μπρούμυτα, ανασηκώνουμε τη μέση του έτσι ώστε να αδειάσουν τα πνευμόνια του από το νερό και στη συνέχεια αρχίζουμε άμεσα τεχνητή αναπνοή.

Είτε είστε σε αναπαραγωγική ηλικία είτε όχι η διατήρηση του αιδοίου καθαρού με τον σωστό τρόπο μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά όσον αφορά τις κολπικές λοιμώξεις. Ο κόλπος σας είναι μια ευαίσθητη περιοχή και ευτυχώς η διατήρηση της καλής υγιεινής είναι απίστευτα απλή και εύκολη διαδικασία.
Το πιο σημαντικό κομμάτι για την κολπική υγιεινή είναι η διατήρηση του ph, της οξύτητας δηλαδή του κόλπου. Ένα φυσιολογικό κολπικό pH είναι ελαφρώς όξινο και όταν αυτό αλλάζει οι γυναίκες αρχίζουν να εμφανίζουν συμπτώματα λοιμώξεων. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ερεθισμό, κνησμό και πόνο. Ορισμένες γυναίκες είναι πιο ευαίσθητες στις κολπικές αλλαγές, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

• Το pH μπορεί να μεταβληθεί από οποιαδήποτε ξένη ουσία που εισάγετε στον κόλπο σας –επομένως και με τις κολπικές πλύσεις.
• Ταυτόχρονα, μην εστιάζετε αυστηρά μόνο στον κόλπο αλλά και στη γύρω εξωτερική περιοχή.
• Η διατήρηση καθαρού κόλπου σημαίνει τακτικό πλύσιμο με απαλό και με κατάλληλου ph αντισηπτικό, ειδικού για την ευαίσθητη περιοχή στο εξωτερικό του κόλπου (θυμηθείτε, όχι μέσα!).
• Πολλές γυναίκες λένε ότι κάνουν κολπικές πλύσεις για να απαλλαγούν από δυσάρεστες οσμές, να ξεπλύνουν το αίμα μετά την περίοδό τους, να αποφύγουν τη σεξουαλική μετάδοση ασθενειών και να αποτρέψουν μια εγκυμοσύνη

Ωστόσο, οι κολπικές πλύσεις δεν είναι αποτελεσματικές για κανέναν από αυτούς τους σκοπούς. Αντίθετα, μπορεί στην πραγματικότητα να αυξήσουν τον κίνδυνο λοιμώξεων και άλλων προβλημάτων υγείας.

Οι συχνές κολπικές πλύσεις μπορεί να προκαλέσουν:

• Κολπικές λοιμώξεις λόγω αλλαγής της χλωρίδας του κόλπου. Η βακτηριακή κολπίτιδα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού και σεξουαλικά μεταδιδόμενων λοιμώξεων.
• Φλεγμονώδη νόσο της πυέλου, δηλαδή λοίμωξη της μήτρας, των σαλπίγγων και/ή των ωοθηκών που έχει σαν επακόλουθο μεγαλύτερη δυσκολία για εγκυμοσύνη και αυξημένη πιθανότητα για εξωμήτριο κύηση.
• Κολπικές πλύσεις μπορεί να συστήσουμε για 1-2 ημέρες πριν τη θεραπεία κάποιας έντονης κολπίτιδας. Σε κάθε άλλη περίπτωση τις αποφεύγουμε.

Είναι δεδομένο πως η δυσλιπιδαιμία αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και, ως εκ τούτου, μαζί με την ηλικία, το φύλο, τα επίπεδα αρτηριακής πίεσης και το κάπνισμα αποτελούν τους βασικούς δείκτες όλων των καρδιαγγειακών σκορ κινδύνου και πρόβλεψης συμβάντων για τα επόμενα έτη.

Ανάλυση πολλών μελετών έδειξε ότι κάθε 10% μείωση της ολικής χοληστερίνης οδήγησε σε 22% μείωση της εμφάνισης Στεφανιαίας Νόσου μέσα σε 2 έως 5 έτη και σε 25% μείωση αυτής μετά τα 5 έτη. Η παρέμβαση χρειαζόταν να έχει διάρκεια τουλάχιστον δύο ετών για να επιφέρει σημαντικό κλινικό όφελος στην πρωτογενή πρόληψη. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί μία περιστασιακή δίαιτα ή χρήση φαρμάκων η οποία θα βελτιώσει τις τιμές χοληστερίνης, εάν αυτή δεν έχει διάρκεια. Και η διάρκεια αυτή είναι συνήθως εφ’ όρου ζωής. Θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι μόνο η μόνιμη και συστηματική αντιμετώπιση της δυσλιπιδαιμίας επιφέρει αποτελέσματα (τα οποία πολλές φορές είναι εντυπωσιακά) στη μείωση των εμφραγμάτων και των λοιπών μορφών στεφανιαίας καρδιοπάθειας.

Η διατροφή, μολονότι είναι ακρογωνιαίος λίθος της αντιμετώπισης της δυσλιπιδαιμίας, δεν επιφέρει κατά μέσο όρο μείωση της ολικής/LDL χοληστερόλης μεγαλύτερη του 10% μεσοπρόθεσμα (στο ένα έτος). Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός πως τα επίπεδα χοληστερόλης μας εξαρτώνται κατά δύο τρίτα από την ενδογενή ηπατική παραγωγή αυτής και μόνο κατά ένα τρίτο από την εξωγενή διατροφική πρόσληψη. Αυτό, βέβαια, είναι ο μέσος όρος και βλέπουμε σημαντικές αποκλίσεις από τα νούμερα αυτά ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες του καθενός. Να τονιστεί στο σημείο αυτό πως η ευεργετική επίδραση της διατροφής (π.χ. μεσογειακής) στα καρδιαγγειακά συμβάντα δεν επεξηγείται μέσω της μεταβολής της χοληστερόλης ή άλλων μετρήσιμων σήμερα παραμέτρων, αλλά το όφελος αυτής είναι σημαντικό. Πέραν της ισχυρής επιδημιολογικής συσχέτισης των τροφίμων που απαρτίζουν τη μεσογειακή διατροφή (φρούτα, λαχανικά κ.λπ.), έχουμε τυχαιοποιημένες μελέτες που δείχνουν πολύ σημαντικό όφελος από τη χρήση 5 κουταλιών ελαιόλαδου ημερησίως και/ή 30 γρ. ξηρών καρπών.
Οι φαρμακευτικές μας δυνατότητες να μειώσουμε την LDL με φθηνές και αποδεδειγμένες αγωγές έχουν αυξηθεί σημαντικά και έχουμε πια τη δυνατότητα να μειώσουμε την LDL κατά 60-70% με ένα δισκίο, χρησιμοποιώντας έναν έτοιμο συνδυασμό ατορβαστατίνης ή ροσουβαστατίνης με εζετιμίμπη. Τα φάρμακα αυτά έχουν μεγάλη αποτελεσματικότητα, χαμηλό ποσοστό παρενεργειών και διπλές τυφλές μελέτες που δείχνουν σημαντική μείωση καρδιαγγειακών συμβάντων με τη χρήση τους.

Οι πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας κατεβάζουν την τιμή στόχο της LDL στο < 55mg/dl για τους ασθενείς με στεφανιαία νόσο και για αυτούς που έχουν υψηλό κίνδυνο να εμφανίσουν καρδιαγγειακή νόσο. Η τιμή αυτή δεν επιτυγχάνεται τόσο εύκολα με τα δύο αυτά φάρμακα και εκεί έρχονται να προστεθούν οι αναστολείς της PCSK9.
Σίγουρα τα 28 χρόνια που περάσαν από τη δημοσίευση της πρώτης μελέτης των στατινών στο Lancet το 1994, τη μελέτη 4S, όπου αναρωτιόμασταν αν η μείωση της LDL σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο και αρχική LDL 190 είναι ωφέλιμη ή όχι, μας έδωσαν σημαντική γνώση και δυνατότητες στο να αντιμετωπίζουμε αυτό τον παράγοντα κινδύνου.

Τα τελευταία δύο χρόνια λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού δεν υπάρχει κάποιος που να μην άκουσε ή να μην γνώρισε τον εμβολιασμό. Ξαφνικά όλες οι αμφιβολίες για τα «παλαιότερα» εμβόλια έναντι της γρίπης και του πνευμονιόκοκκου φαίνεται να έσβησαν, καθότι πια θεωρούνται ασφαλή και αποτελεσματικά.
Όντως, ο εμβολιασμός είναι μια από τις σημαντικότερες πράξεις πρόληψης νόσησης και θανάτου, που λύτρωσε γενιές ανθρώπων από άλλοτε κοινές και δυνητικά θανατηφόρες ασθένειες. Τα εμβόλια έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές, αποτελώντας μια από τις πλέον επιτυχημένες και αποδοτικές από άποψη κόστους παρεμβάσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Είναι σαφές ότι τα εμβόλια είναι ισχυρά εργαλεία για να βοηθήσουν στην πρόληψη των ασθενειών και στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και η δύναμή τους είναι μεγαλύτερη όταν είναι μια συλλογική πρακτική. Όταν εμβολιάζονται αρκετοί άνθρωποι σε μια κοινότητα, μπορεί να αναπτυχθεί ανοσία αγέλης, πράγμα που σημαίνει ότι προστατεύονται ακόμη και αυτοί που δεν μπορούν ή δεν έχουν εμβολιαστεί.

Πιο συγκεκριμένα, σκοπός των εμβολίων είναι να ισχυροποιήσουν το ανοσοποιητικό μας σύστημα απέναντι σε συγκεκριμένα μικρόβια ή ιούς, έτσι ώστε ο οργανισμός να είναι ικανός να αντιδράσει γρήγορα όταν ξαναέλθει σε επαφή μαζί τους. Το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών στη χώρα μας είναι προωθημένο, πολύ περισσότερο από άλλων κρατών, παρέχοντας δωρεάν σε όλες τις ομάδες υψηλού κινδύνου το εμβόλιο της γρίπης και τα δύο εμβόλια έναντι του πνευμονιόκοκκου (13δύναμο και 23δύναμο). Αυτό δεν είναι δεδομένο σε όλα τα κράτη, ακόμη και τα ευρωπαϊκά. Επιπρόσθετα, το εμβόλιο έναντι του πνευμονιόκοκκου χορηγείται δωρεάν σε όλους τους καπνιστές ανεξαρτήτως ηλικίας, ακόμη και αν δεν έχουν αναπτύξει κάποιο νόσημα.

Ιδιαίτερη προσοχή οφείλουμε να δώσουμε, όπως έχει επισημάνει και ο ΠΟΥ, στο ότι το πρόγραμμα των εμβολιασμών για τα λοιμώδη νοσήματα, και εν προκειμένω για τη γρίπη και τον πνευμονιόκοκκο, οφείλει να μην παρεμποδίζεται και να καθυστερεί από την πανδημία. Έτσι, ενώ τον πρώτο χρόνο της πανδημίας τα κρούσματα της γρίπης είχαν ελαττωθεί σημαντικά έως και εξαφανιστεί, κυρίως λόγω του lockdown και της τήρησης των μέτρων, τον δεύτερο χρόνο επανεμφανίστηκαν.

Και στη χώρα μας έχουμε εδώ και ένα μήνα περιστατικά γρίπης. Τα περιστατικά αυτά εμφανίστηκαν αργότερα από τα τέλη Δεκεμβρίου, που αποτελούσε την καθιερωμένη ημερομηνία εμφάνισης της γρίπης στη χώρας μας. Δυστυχώς φέτος ο εμβολιασμός έναντι της γρίπης μειώθηκε. Σε αυτό το σημείο αξίζει να τονιστεί ότι υπάρχουν περιστατικά συλλοίμωξης γρίπης με κορωνοϊό. Επιπλέον, η γρίπη συχνά ακολουθείται από πνευμονιοκοκκική λοίμωξη. Και στις δύο περιπτώσεις αυξάνεται σημαντικά τόσο η νοσηρότητα, όσο και η θνητότητα.  Επιπρόσθετα, μαζί με τη γρίπη ενδημούν και άλλοι αναπνευστικοί ιοί, όπως ο RSN και ο κοκκύτης.

Ομάδες υψηλού  κινδύνου

Πρόσφατα οι ομάδες υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, θα πρέπει να εμβολιάζονται με αναμνηστική δόση έναντι του κοκκύτη, καθώς φαίνεται ότι ο εμβολιασμός που έχει γίνει στην παιδική ηλικία χρειάζεται ενίσχυση.
Δεν υπάρχει λόγος να ανησυχούμε για τους πολλαπλούς εμβολιασμούς που καλούμαστε να κάνουμε για να προφυλάξουμε το αναπνευστικό μας, καθώς δεν υπάρχει αθροιστική επιβάρυνση, παρά μόνο αθροιστικό όφελος και προστασία. Αυτό που χρειάζεται να γίνει είναι απλά προγραμματισμός, ώστε να εμβολιαζόμαστε όταν είμαστε ελεύθεροι συμπτωμάτων λοίμωξης του αναπνευστικού και να προτιμούμε, αν δεν υπάρχει ανάγκη, να εμβολιαζόμαστε με απόσταση ενός μηνός (το ένα εμβόλιο από το άλλο).
Ευτυχώς στην Ελλάδα οι εμβολιασμοί για την πρόληψη σοβαρών λοιμωδών νοσημάτων, όπως ο πνευμονιόκοκκος και η γρίπη, είναι ενταγμένοι στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών (ΕΠΕ), συστήνονται κι αποζημιώνονται πλήρως είτε λόγω ηλικίας (άνω των 60 για τη γρίπη και άνω των 65 για τον πνευμονιόκοκκο) είτε λόγω χρόνιων υποκείμενων παθήσεων ανεξαρτήτως ηλικίας, όπως οι ασθενείς με χρόνια καρδιακά και αναπνευστικά νοσήματα, με σακχαρώδη διαβήτη, οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς, αλλά και οι συστηματικοί καπνιστές.

Διστακτικότητα

Ακόμη και σήμερα όμως που χάρη στους εμβολιασμούς σώζονται εκατομμύρια ζωές τον χρόνο, ενώ το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί κατά δύο δεκαετίες, υπάρχουν πολλοί που αμφισβητούν την αξία και την ασφάλειά τους.
Οι παγκόσμιες στρατηγικές εμβολιασμού έχουν οδηγήσει σε μείωση έως εξαφάνιση πολλών λοιμωδών νοσημάτων.
Αυτό το σημαντικό επίτευγμα έχει όμως κάνει κάποιους να υποτιμούν αυτές τις ασθένειες, καθώς δεν γίνονται αντιληπτές όπως συνέβαινε στο παρελθόν.
Παρ› όλα αυτά, είναι επιτακτική η ανάγκη να συνεχιστεί η πρόληψή τους μέσω του εμβολιασμού, τόσο στα παιδιά, όσο και στους ενηλίκους (π.χ. γρίπη, πνευμονιόκοκκος, ηπατίτιδα, τέτανος, ερυθρά κ.ά.).
Δεδομένης μάλιστα της συνεχούς αύξησης του μέσου όρου ηλικίας του γενικού πληθυσμού, ο κίνδυνος για πολλές ασθένειες γίνεται ολοένα και μεγαλύτερος.
Επιπρόσθετα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μείωση του ποσοστού της εμβολιαστικής κάλυψης ενός πληθυσμού μπορεί να οδηγήσει στην επανεμφάνιση και εξάπλωση μεταδοτικών νοσημάτων, όπως η ιλαρά, ο κοκκύτης, η διφθερίτιδα, ακόμη και η πολιομυελίτιδα.
Αυτό έγινε πρόσφατα, καθώς στις 29 Αυγούστου 2019 σε 4 χώρες επανεμφανίστηκε η ιλαρά (Αλβανία, Τσεχία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο) -ανάμεσά τους και στη χώρα μας.

Ο αποικισμός και η λοίμωξη του γαστρικού βλεννογόνου από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού αποτελεί την κύρια αιτία ανάπτυξης χρόνιας γαστρίτιδας, γαστρικού έλκους, MALT λεμφώματος και γαστρικού καρκίνου. Για τον λόγο αυτό οι Γαστρεντερολογικές Εταιρείες ανά τον κόσμο –και ανάμεσα τους και η Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία– προτείνουν στις περιπτώσεις αυτές την εκρίζωση του ελικοβακτηριδίου με τη χορήγηση ενός αναστολέα αντλίας πρωτονίων και τριών αντιβιοτικών δύο φορές την ημέρα για 10 ή 14 ημέρες [2]. Όμως, τόσο η ανάπτυξη αντοχής στα αντιβιοτικά, όσο και η εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών που σχετίζονται με τη λήψη τους οδηγούν σε μειωμένη συμμόρφωση στη θεραπεία και έχουν συσχετιστεί με αποτυχία της θεραπείας εκρίζωσης. Μελέτες στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν αναδείξει την πιθανή ευεργετική επίδραση των προβιοτικών στους ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία εκρίζωσης για το ελικοβακτηρίδιο. Πιο συγκεκριμένα, μια μετα-ανάλυση η οποία και συμπεριέλαβε 40 μελέτες με 894 ασθενείς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προσθήκη προβιοτικών, σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο, αυξάνει το ποσοστό εκρίζωσης (p<0.001) και μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης παρενεργειών (p<0.001) [3]. Όμως, οι περισσότερες μελέτες στην ανάλυση αυτή προέρχονταν από την Ασία, ενώ δεδομένα για το θέμα αυτό σε Έλληνες ασθενείς δεν υπήρχαν.

Για το σκοπό αυτό σχεδιάσαμε και πραγματοποιήσαμε μια προοπτική, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με placebo μελέτη [4], προκειμένου να εκτιμήσουμε την επίδραση της συγχορήγησης προβιοτικών με το κλασικό σχήμα εκρίζωσης του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού στην πιθανή μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών και στην πιθανή αύξηση του ποσοστού εκρίζωσης.

Συνολικά 741 ασθενείς με λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, η οποία διαγνώσθηκε είτε με γαστροσκόπηση και βιοψία είτε με τεστ αναπνοής, τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν το κλασικό σχήμα εκρίζωσης (ομεπραζόλη 20mg x 2, αμοξυκιλλίνη 1gr x 2, κλαριθρομυκίνη 500mg x 2 και μετρονιδαζόλη 500mg x2 για 10 ημέρες), σε συνδυασμό είτε με προβιοτικά (ομάδα Α n=371) είτε με placebo (ομάδα B, n=370). Το προβιοτικό που χορηγήθηκε (LactoLevure, Uni-Pharma S.A. – Greece) συνδυάζει τέσσερα προβιοτικά στελέχη γνωστά για την αποτελεσματική και ασφαλή τους δράση, και συγκεκριμένα Lactobacillus acidophilus LA-5 (1,75 Colony Forming Units/capsule), Lactiplantibacillus plantarum (0,5 Colony Forming Units/capsule), Bifidobacterium lactis BB-12 (1,75 Colony Forming Units/capsule) & Saccharomyces boulardii (1,5 Colony Forming Units/capsule). Η επιτυχής εκρίζωση ελέγχθηκε με τεστ αναπνοής 6 εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Τέσσερεις ασθενείς, όλοι στην ομάδα Β, δεν ολοκλήρωσαν τη θεραπεία εκρίζωσης λόγω παρενεργειών, ενώ 42 ασθενείς στην ομάδα Α και 31 στην ομάδα Β χάθηκαν κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης. Έτσι, συνολικά μελετήθηκαν 741 ασθενείς (371 στην ομάδα Α και 370 στην ομάδα Β).
Το ελικοβακτηρίδιο εκριζώθηκε με επιτυχία σε 303 ασθενείς στην ομάδα A (92.0%) και σε 291 ασθενείς στην ομάδα B (86.8%), (p=0.028). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η προσθήκη του συγκεκριμένου προβιοτικού σχεδόν διπλασίασε το ποσοστό εκρίζωσης του ελικοβακτηριδίου. Παρενέργειες αναφέρθηκαν σε 56 (17.0%) ασθενείς της ομάδας A και 170 (50.7%) ασθενείς της ομάδας B (p<0.00001). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η πιθανότητα εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών μειώθηκε κατά 14 φορές στους ασθενείς που έλαβαν προβιοτικά. Οι πιο συχνές παρενέργειες ήταν οι διαταραχές στη γεύση, η εμφάνιση διαρροιών και επιγαστραλγίας.

Η μελέτη μας αυτή είναι η πρώτη που εκτίμησε την προσθήκη προβιοτικών στο 4πλο –χωρίς βισμούθιο– σχήμα εκρίζωσης του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, το οποίο αποτελεί και το σχήμα εκλογής σε πολλές χώρες, ανάμεσα σε αυτές και την Ελλάδα. Η μελέτη μας ανέδειξε ότι η προσθήκη του συγκεκριμένου προβιοτικού μειώνει σημαντικά την εμφάνιση παρενεργειών και αυξάνει το ποσοστό εκρίζωσης.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής με την αλλαγή στο μοντέλο διατροφής, τις κλιματικές αλλαγές, την έλλειψη άσκησης οδήγησε στην αύξηση της εκδήλωσης πολλών παθήσεων. Μία από αυτές είναι η αλλεργική ρινίτιδα που, ενώ είναι καλοήθης πάθηση, ταλαιπωρεί ολοένα και περισσότερους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και μπορεί να είναι είτε εποχιακή είτε ετήσια. Συνήθως εμφανίζεται στο τέλος της παιδικής ηλικίας, συχνά όμως κατά τη διάρκεια της εφηβείας ή και μετέπειτα. Τα κύρια αλλεργιογόνα στην εποχιακή αλλεργική ρινίτιδα είναι η γύρη των φυτών, ενώ στην ετήσια αλλεργική ρινίτιδα τα ακάρεα της σκόνης του σπιτιού, οι μύκητες και διάφορες χημικές ουσίες από απορρυπαντικά. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αφορά τη χρόνια αυτή πάθηση είναι ότι η διάγνωση γίνεται πολλές φορές πολύ καθυστερημένα ή σε κάποιους ασθενείς μπορεί να μην γίνει ποτέ γιατί κυρίως τα συμπτώματα που προκαλεί εκλαμβάνονται σαν ένα απλό κρύωμα ή σαν ιγμορίτιδα, με αποτέλεσμα μεγάλη κατάχρηση αντιβιοτικών με τις γνωστές σε όλους συνέπειες.

Τα κυριότερα συμπτώματα είναι μπούκωμα στη μύτη, φαγούρα στη μύτη, στα μάτια ή ακόμη και στο λαιμό, φτέρνισμα, βαρύ κεφάλι, θολούρα, διαταραχές στον ύπνο, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται στη διάρκεια της μέρας δυσκολίες στη συγκέντρωση και ένα έντονο αίσθημα κόπωσης και κακοδιαθεσίας.
Η αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας συνήθως περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή που αφορά τη χρήση αντιισταμινικών, τοπικών κορτιζονούχων spray καθώς και ρινικών πλύσεων, θεραπεία που εξασφαλίζει σημαντικό έλεγχο των συμπτωμάτων του ασθενούς. Παρόλα αυτά όμως υπάρχουν σχετικές ανεπιθύμητες ενέργειες από τη χρόνια χρήση αυτών των φαρμάκων. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις ασθενών που έχουν και χρόνια προβλήματα που ταλαιπωρούν τη λειτουργία του αναπνευστικού, όπως στραβό διάφραγμα, υπερτροφία στις κόγχες, πολύποδες στη μύτη, χρόνια ιγμορίτιδα, μεγάλα κρεατάκια, και σε αυτούς μπορεί να χρειάζεται και χειρουργική αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων.

Η αλλεργία είναι μια υπερβολική αντίδραση του οργανισμού σε κάποιες ουσίες που για τους πιο πολλούς ανθρώπους είναι αβλαβείς, τα γνωστά αλλεργιογόνα. Ο τρόπος που ερχόμαστε σε επαφή με τα αλλεργιογόνα είναι είτε με την εισπνοή, είτε με την επαφή μέσω της επιδερμίδας, είτε με τη σίτιση.
Η είσοδος του αλλεργιογόνου στον οργανισμό προκαλεί έναν ερεθισμό στο αμυντικό σύστημα και σχηματισμό αντισωμάτων. Όλο αυτό το φαινόμενο έχει ως συνέπεια να απελευθερωθούν ουσίες, με κυριότερη την ισταμίνη, η οποία προκαλεί οίδημα στους ιστούς, με αποτέλεσμα την εμφάνιση των αλλεργικών συμπτωμάτων. Συνήθως χρειάζεται μια επανειλημμένη έκθεση στο αλλεργιογόνο για να εκδηλωθεί η αλλεργία.
Με βάση τα στοιχεία από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Αλλεργιών και Κλινικής Ανοσολογίας, πάνω από 150 εκατομμύρια ασθενών στην Ευρώπη ταλαιπωρούνται από μια χρόνια αλλεργική πάθηση και η πρόβλεψη είναι ότι μέχρι το 2025 αναμένεται να πάσχει πλέον ο μισός πληθυσμός της Ευρώπης.
Στην Ελλάδα η αλλεργική ρινίτιδα αποτελεί την πιο συνηθισμένη αλλεργική πάθηση και ταλαιπωρεί πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους.

Πολύ σημαντική παράμετρος στην αντιμετώπιση της αλλεργίας είναι να γίνει έγκαιρη και ολοκληρωμένη διάγνωση με αλλεργιολογικό έλεγχο με ειδικές εξετάσεις, όπως δερματικές δοκιμασίες, δοκιμασίες RAST και κυτταρολογική εξέταση ρινικού εκκρίματος, και αν υπάρχει ένδειξη για απευαισθητοποίηση από τον αλλεργιολόγο να γίνεται ένα ολοκληρωμένο τέτοιο θεραπευτικό σχήμα. Επίσης, επιβάλλεται πλήρης ενδοσκοπικός έλεγχος μύτης-φάρυγγα-λάρυγγα και συχνά απεικονιστικός έλεγχος με αξονική ή μαγνητική, ώστε αν συνυπάρχουν προβλήματα από τη μύτη στα οποία ενδείκνυται η χειρουργική αντιμετώπιση να γίνει αυτό έγκαιρα, καθώς έτσι γίνεται πολύ πιο ήπιο το προφίλ της χρόνιας νόσου της αλλεργίας. Σήμερα χάρη στην ενδοσκοπική χειρουργική, η οποία ανήκει στις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές (minimally invasive surgery), οι επεμβάσεις αυτές γίνονται με απόλυτη ασφάλεια, εξασφαλίζοντας ριζική λύση για τον ασθενή. Ένα άλλο πολύ βασικό στοιχείο στην αντιμετώπιση αυτής της χρόνιας νόσου είναι η εκπαίδευση του κάθε ασθενούς εξατομικευμένα στην αποφυγή έκθεσης στα αλλεργιογόνα, πράγμα το οποίο σημαίνει ένα πολύ υγιεινό μοντέλο καθημερινής ζωής που αφορά την άθληση, τη διατροφή, την υγιεινή του σπιτιού και του χώρου εργασίας, καθώς επίσης και την ατομική υγιεινή.

Ένα από τα πιο σημαντικά μέτρα πρόληψης και ατομικής υγιεινής είναι οι καθημερινές πλύσεις όλο το χρόνο με σπρέι θαλασσινού νερού, τα οποία απομακρύνουν όλα τα βλαβερά εισερχόμενα σωματίδια στη μύτη καθώς επίσης φρεσκάρουν και αυξάνουν τη λειτουργικότητα του ρινικού βλεννογόνου
Η αλλεργική νόσος δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή, όμως είναι μία χρόνια πάθηση που πρέπει να αντιμετωπίζεται συστηματικά από τις κατάλληλες ειδικότητες. Η πάθηση αυτή είναι ένας σημαντικός προδιαθεσικός παράγοντας για ευκολότερη ανάπτυξη λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος και επηρεάζει την καθημερινή ποιότητα ζωής και την απόδοση του ασθενούς στην κοινωνική, προσωπική και επαγγελματική του ζωή.

Οι δερματικές αλλεργίες απασχολούν μεγάλο μέρος του πληθυσμού και έχουν αρκετές διαφορετικές μορφές και αιτίες. Κοινό τους χαρακτηριστικό είναι η ενόχληση που προκαλούν, από φαγούρα μέχρι κάψιμο, πόνο και προβλήματα στην καθημερινότητα.
Αυτές που προκαλούνται έπειτα από επαφή με αλλεργιογόνα είναι αρκετά συνηθισμένες. Λέγονται δερματίτιδες εξ’ επαφής. Μέταλλα, όπως το νικέλιο, βαφές, κρέμες, αρώματα και χημικά, όπως κόλλες και πλαστικά, προκαλούν ενίοτε δερματίτιδες εξ’ επαφής.
Αλλά και ουσίες που ερεθίζουν την επιδερμίδα, όπως καθαριστικά, χημικά ή αντισηπτικά, ευθύνονται για αλλεργίες στο δέρμα, ειδικά όταν γίνεται υπερβολική τους χρήση. Πολλές φορές εκτός από την επαφή του δέρματος με κάποια ουσία χρειάζεται και η έκθεση στον ήλιο για να εκδηλωθεί η δερματική αλλεργία, οπότε μιλάμε για φωτοαλλεργία.

Υπάρχουν δερματικές αλλεργίες που δεν οφείλονται σε εξωτερικά αίτια, αλλά δείχνουν μια προδιάθεση ενίοτε κληρονομική. Χρησιμοποιούμε τον όρο ατοπική δερματίτιδα για να περιγράψουμε το δέρμα που είναι ξηρό, κόκκινο και κνησμώδες, πολλές φορές από την παιδική ηλικία. Από 10 έως 20% των παιδιών και 1 έως 3% των ενηλίκων εμφανίζουν ατοπική δερματίτιδα. Σε αυτή τη μορφή δερματικής αλλεργίας το δέρμα λόγω του ξυσίματος είναι πιο ευάλωτο σε μολύνσεις από μικρόβια, όπως ο σταφυλόκοκκος.

Άλλη συνηθισμένη μορφή δερματικής αλλεργίας είναι και η κνίδωση που εμφανίζεται με ροδοκόκκινους πομφούς (φουσκώματα) στο δέρμα, οι οποίοι έρχονται και φεύγουν, και συνοδεύεται από έντονο κνησμό. Τα αίτια της κνίδωσης είναι πολλά, όπως τροφές, φάρμακα ή εμβόλια, επαφή με το τρίχωμα ζώων, λοιμώξεις, αυτοάνοσα νοσήματα, στρες, ενώ πολύ συχνά η αιτία παραμένει άγνωστη. Τη διακρίνουμε σε οξεία και χρόνια, ανάλογα με το αν διαρκεί λιγότερο ή περισσότερο από 6 εβδομάδες αντίστοιχα.

Οι δερματικές αλλεργίες αντιμετωπίζονται ανάλογα με την αιτία τους και το μέγεθος του προβλήματος που προκαλούν στον ασθενή. Για να προσδιοριστεί η αιτία μπορεί, πέρα από το ιστορικό του ασθενούς, να χρειαστούν και εργαστηριακές εξετάσεις, είτε στο αίμα είτε στο δέρμα, γνωστές με τον όρο επιδερμιδικές δοκιμασίες. Οι τελευταίες γίνονται κυρίως σε περίπτωση που υποπτευόμαστε αλλεργία σε συγκεκριμένες ουσίες.

Οι περισσότερες δερματικές αλλεργίες αντιμετωπίζονται με κρέμες ενυδατικές και φαρμακευτικές, κορτιζονούχες και μη, αντιισταμινικά και οδηγίες για την υγιεινή και την καθημερινή φροντίδα του δέρματος. Σε περισσότερο εκτεταμένες, σοβαρές και επίμονες δερματικές αλλεργίες η θεραπεία, εκτός από τα παραπάνω, περιλαμβάνει και κορτιζόνη, αντιβιοτικά ή άλλα ανοσοτροποποιητικά φάρμακα από το στόμα ή ενέσιμα. Σε κάθε περίπτωση η πλήρης αντιμετώπιση μιας δερματικής αλλεργίας απαιτεί να βρούμε τι την προκαλεί, κατάλληλη θεραπεία και υπομονή, μια και κάποιες φορές τα συμπτώματα διαρκούν για καιρό και χρειάζονται χρόνο για να ελεγχθούν.