Σαρκοπενία: Απώλεια Μυϊκής Μάζας παράγοντες κινδύνου, συνέπειες, φαρμακευτικές αγωγές, διατροφή

Ανδρέας Μελιδώνης
Παθολόγος – Διαβητολόγος, Συντονιστής Διευθυντής Διαβητολογικού Κέντρου Metropolitan Hospital
diabetescenter@metropolitan-hospital.gr

Κάρολος Παπαλαζάρου
Κλινικος Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Metropolitan Hospital.

Με τον όρο Σαρκοπενία αναφερόµαστε στην απώλεια µυϊκής µάζας που παρατηρείται κυρίως κατα την διαδικασια της γήρανσης. Συχνά εµφανίζεται µετά την ηλικία των 60 ετών και επιδεινώνεται µε το πέρασµα των χρόνων, οδηγώντας σε µειωµένη ενέργεια και κινητικότητα, αυξηµένο κίνδυνο για πτώσεις, κατάγµατα και κατ’ επέκταση σε µειωµένη ποιότητα ζωής.
Οι σκελετικοί µύες είναι απαραίτητοι για την διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή, η θερµογένεση και πλέον αναγνωρίζονται ως ενδοκρινικά όργανα. Οι µύες απελευθερώνουν παράγοντες που ονοµάζονται µυοκίνες, οι οποίοι ρυθµίζουν διάφορες φυσιολογικές διεργασίες και παίζουν σηµαντικό ρόλο στην µεταβολική οµοιοστασία του οργανισµού καθώς ευνοούν την πρόσληψη και οξείδωση της γλυκόζης και των ελεύθερων λιπαρών οξέων, επηρεάζουν ευνοϊκά την ηπατική λειτουργία και την µιτοχονδριακή λειτουργία του φαιού λιπώδους ιστού. Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και την δράση µυοκινών, ενώ η σωµατική αδράνεια συντελεί στην µείωση έκκρισης των µυοκινών και αυτό εξηγεί την σχέση καθιστικής ζωής και καρδιοµεταβολικών επιπλοκών.

Τα επίπεδα της µυϊκής µάζας πλέον είναι αρκετά εύκολο να υπολογιστούν µε αναλύσεις όπως η DEXA, υπολογιστική τοµογραφία (CT) , η µαγνητική τοµογραφία (MRI) ή ακόµα πιο εύκολα µε την Ανάλυση Σύστασης Σώµατος µε την µέθοδο της βιοληεκτρικης αγωγιµότητας (ΒΙΑ), ενώ υπάρχουν και δείκτες λειτουργικής ικανότητας των µυών (µέτρηση δύναµης, λαβής, ταχύτητα βαδισης, chair stand test, 6min walk test)

Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εµφάνισης σαρκοπενίας είναι οι εξής:
✤ Οι ορµονικές αλλαγές: Μείωση τεστοστερόνης, οιστρογόνων, αυξητικής ορµόνης
✤ Η χρόνια φλεγµονή
✤ Η νευροµυϊκή εκφύλιση
✤ Οι διατροφικές ελλείψεις: Αναιµία, ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών ή βιταµινών D/B12.
✤ Ο καθιστικός τρόπος ζωής

Οι κυριότερες συνέπειες της σαρκοπενίας είναι:
✤ Η µειωµένη µυική δύναµη και αντοχή, που προκαλούν δυσκολία ακόµα και στις απλές καθηµερινές δραστηριότητες.
✤ Ο αυξηµένος κίνδυνος πτώσεων και καταγµάτων
✤ Οι υποτροπιάζουσες λοιµώξεις και αδυναµία ανάρρωσης σε νοσηλευόµενους ασθενείς.
✤ Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις όπως κατάθλιψη και κοινωνική αποµόνωση.

Σαρκοπενία και φαρµακευτικές αγωγές
Τα τελευταία χρόνια, τα φάρµακα της κατηγορίας αγωνιστών GLP 1 (π.χ., λιραγλουτίδη, σεµαγλουτίδη, τιρζεπατίδη) που χρησιµοποιούνται ευρέως για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και αποδεδειγµένα συµβάλουν στην απώλεια βάρους, µετά από µελέτες, παρατηρήθηκε οτι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η απώλεια βάρους συνοδευόταν και από απώλεια µυϊκής µάζας, δηλαδή σαρκοπενία.

Πιο συγκεκριµένα
✤ Για την Σεµαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic) Μελέτες σε ασθενείς µε παχυσαρκία έδειξαν έως και 15 % µείωση βάρους ενώ παράλληλα παρατηρήθηκαν απώλειες µυϊκής µάζας (περίπου) 40% της συνολικής απώλειας.
✤ Για την Λιραγλουτίδη (Saxenda) παρατηρήθηκε απώλεια βάρους 5 10 % του συνολικού βάρους µε απώλεια µυϊκής µάζας µέσα στα αναµενόµενα όρια, χωρίς στατιστικά σηµαντικές διαφορές σε σχέση µε το placebo
✤ Για την Τιρζεπατιδη (Μounjaro) από τα δεδοµένα που έχουµε ως τώρα παρατηρείται υψηλή απώλεια βάρους (20–25 %), αλλά και µικρότερη απώλεια µυϊκής µάζας σε σχέση µε τις άλλες αγωγές (περίπου 20-25% της συνολικής απώλειας βάρους).
Παρόλα αυτά όµως κάθε αγωγή από αυτές µπορεί µε τον κατάλληλο τροπο να χρησιµοποιηθεί µε ασφάλεια και να µας δώσει θετικά αποτελέσµατα. Η σαρκοπενία είτε ως αποτέλεσµα γήρανσης είτε ως συνέπεια των παραπάνω φαρµακευτικών αγωγών προλαµβάνεται ή αντιµετωπίζεται µε δυο βασικές υγιεινόδιαιτητικες παρεµβάσεις την σωστή διατροφή και την σωµατική άσκηση.

Διατροφική παρέµβαση
✤ Αυξηµένη πρόσληψη πρωτεϊνών: περίπου 1,2–1,5 g ανά κιλό σωµατικού βάρους συνιστώνται για άτοµα άνω των 65 ετών η σε άτοµα µε χαµηλή µυϊκή µάζα.
✤ Eπιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας: ζωικές (ψάρι, άπαχο µοσχάρι, κοτόπουλο γαλακτοκοµικά, αυγά)
✤ Συµπληρώµατα αµινοξέων όπως η L λευκίνη αλλά και συµπλήρωµα κρεατινης όποτε απαιτείται
✤ Συµπληρώµατα Βιταµίνης D (800–2000 IU/ηµ.) η οποία φαίνεται ότι ενισχύει τη µυϊκή δύναµη και τον έλεγχο ισορροπίας.
✤ Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά όπως βιταµίνη C, E, πολυφαινόλες τα οποία βρίσκονται κυρίως σε φρούτα και λαχανικά
2. Σωµατική Άσκηση
✤ Ασκήσεις αντιστάσεων 2–3 φορές/εβδοµάδα µε ελεύθερα βάρη, λάστιχα, η όργανα γυµναστικής που συµβάλλουν στην µυϊκή ανάπτυξη
✤ Αερόβια άσκηση: τουλάχιστον 150’/εβδοµάδα µέτριας έντασης η οποία από πληθώρα ερευνών φαίνεται να υποστηρίζει την καρδιοαγγειακή υγεία.

Συμπερασματικά:
Η σαρκοπενία αποτελεί ένα σηµαντικό θέµα της δηµόσιας υγείας όπου η πρόληψη και η αντιµετώπιση της απαιτεί διεπιστηµονική προσέγγιση µε διατροφικές παρεµβάσεις για υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και βιταµινών, συχνή σωµατική άσκηση κυρίως αναεροβια και χρήση συµπληρωµάτων ή φαρµακευτικών αγωγών.
Δεν πρέπει να ξεχνάµε ότι οι νέες,“θαυµατουργές” στην απώλεια βάρους, εβδοµαδιαίες αγωγές επί παχυσαρκίας µπορεί να ευνοήσουν και να αναπτύξουν σαρκοπενία και έτσι η περιοδικά µέτρηση της µυϊκής µάζας , επί λήψης των αγώνων αυτών καθίσταται αναγκαία και ενδεχοµένως σωτήρια, καθώς οι µύες αποτελούν σηµαντικά θεµέλια για µια καλύτερη ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία